Triển lãm nghệ thuật “Phong cảnh sông nước biến đổi”:

Những thông điệp đa tầng từ… rác thải 

SGTT.VN - 17 nghệ sĩ đến từ các nước Đông Nam Á, 17 tác phẩm nghệ thuật đương đại thuộc nhiều thể loại, triển lãm “Phong cảnh sông nước biến đổi” do viện Goethe quốc tế khởi xướng, khai mạc chiều 12.4 tại bảo tàng mỹ thuật Việt Nam - Hà Nội (và diễn ra tại nhiều thành phố Đông Nam Á).

Tác phẩm sắp đặt "Dấu tích" của nghệ sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai (Huế) Ảnh: Hi Lam

Trước khi triển lãm diễn ra, không ít người nghĩ các nghệ sĩ trẻ Việt Nam, với kinh nghiệm chưa mấy dày dặn về mảng đề tài xã hội, đặc biệt là môi trường sông nước, khó gây ấn tượng khi đứng cạnh đồng nghiệp quốc tế. Tuy nhiên, bốn nghệ sĩ với bốn câu chuyện, cách kể hoàn toàn khác nhau, đem đến một bất ngờ thú vị về khả năng sáng tạo và độ dấn thân vào thực tiễn cuộc sống. Bộ sưu tập giày dép cũ khổng lồ (do chính tác tác giả trục vớt dọc sông Hương) của Thanh Mai bộc lộ nỗi ám ảnh về trận lụt khủng khiếp tại Huế năm 1999. Sêri ảnh của Nguyễn Thế Sơn “động chạm” đến những vùng nhạy cảm nhất của sông Hồng. Bằng sự kết hợp giữa video, ảnh, âm thanh, Phan Thảo Nguyên cảnh báo xu hướng công nghiệp hóa sông Mêkông. Lương Huệ Trinh, với tác phẩm sắp đặt âm thanh sử dụng nhiều giai điệu của đờn ca tài từ, đặt vấn đề biến đổi môi trường sông nước trong mối liên hệ với biến đổi môi trường đôi thị và môi trường rừng. Nếu không quá khắt khe thì đấy đều là những tác phẩm khá “tròn trịa”, cả về ý tưởng, diện mạo, cách thức thực hiện. Tuy nhiên, điểm sáng của triển lãm lại thuộc về tác phẩm của những nghệ sĩ quốc tế.

Rác, hẳn nhiên phải là chất liệu chính trong một triển lãm nghệ thuật truyền tải lời kêu cứu của những con sông Đông Nam Á: sông Hồng, sông Mêkông, sông Ping, sông Chi… Nhưng, ngay khi người ta nín thở, chuẩn bị tinh thần bước vào một không gian nghệ thuật mang sắc thái u tối, và rất có thể cả… nặng mùi như không ít các triển lãm thuộc chủ đề này tại Việt Nam, thì đập vào mắt lại là những “bảng màu” sinh động, những câu chuyện được kể bằng giọng điệu phong phú, và đặc biệt, khá nhiều tác phẩm nghệ thuật đẹp mắt, dù chất liệu chính vẫn là rác, nhân vật chính vẫn là những dòng sông đang ngắc ngoải. “Tonle Sap đang dâng”, sêri ảnh của nghệ sĩ người Campuchia - Lim Sokchanlina: rặng cây xanh biếc, những khoảng nắng lấp lánh hắt lên mặt sông vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp. Đối lập với cảnh tượng bình yên ấy là những tảng băng nhân tạo đang tan chảy dưới nắng trời, rập rờn trôi trên màn nước. Cảm giác êm đềm vụt tan biến, để lại nỗi bất an về một vẻ đẹp mong manh, một dòng chảy vô định, và những khoảng lặng vô hình.

Chỉ là những câu chuyện bên lề, nhưng nó khiến những ai vẫn nghĩ nghệ thuật đương đại là thứ nghệ thuật “trên mây”, bao gồm những cá thể cô độc và lập phải xem lại; đồng thời, cũng khiến người ta hiểu rõ hơn vì sao giám tuyển của triển lãm - nghệ sĩ Trần Lương phải cất công chiêu mộ một đội ngũ tình nguyện viên với “nòng cốt” là sinh viên chuyên ngành mỹ thuật. Họ hỗ trợ công tác trưng bày và thuyết minh cho tác phẩm với tư cách của những khán giả đầu tiên và một lớp nghệ sĩ triển vọng trong tương lai. Một bí quyết giản đơn cho những ai theo đuổi nghệ thuật đương đại còn đang loay hoay tìm cách kết nối với cộng đồng.

Hương Lan