Triển lãm thiết kế mây tre

Một hy vọng cho cây tre Việt

SGTT.VN - Trong những sự kiện văn hoá xã hội được tổ chức nhân dịp năm mới, từ ngày 26.12.2011 tới hết ngày 2.1.2012 tại trung tâm Triển lãm văn hoá – nghệ thuật (2 Hoa Lư, Hà Nội) đã diễn ra triển lãm chuyên đề Thiết kế mẫu và sản phẩm mây tre 2011 do cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm (bộ Văn hoá, thể thao và du lịch) tổ chức.

Cú hích cần thiết

Giải thích lý do ra đời triển lãm chuyên đề này, cục trưởng Vi Kiến Thành nói: “Mây tre đan là một trong những ngành nghề thủ công lâu đời tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm qua nhiều khó khăn đã nảy sinh đối với các làng nghề, nghệ nhân, một trong số đó là vấn đề mẫu mã sản phẩm. Vì thế chúng tôi quyết định tổ chức cuộc triển lãm này như một cú hích cần thiết để nghề thủ công truyền thống của đất nước phát triển thực sự bền vững”. Từ cuối tháng 4.2011, cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm phát động triển lãm thiết kế mẫu và sản phẩm mây tre 2011. Sau tám tháng, ban tổ chức nhận được 200 ảnh chụp thiết kế mẫu và sản phẩm, bộ sản phẩm của 141 tác giả tham dự. Hội đồng nghệ thuật đã chọn được 110 tác phẩm của 62 tác giả để trưng bày. Ban tổ chức cũng chọn ra 29 sản phẩm, tác phẩm xuất sắc nhất để trao giải. Đặc biệt, năm nay, lần đầu tiên ban tổ chức trao giải cho những tác phẩm thể hiện sự sáng tạo, tay nghề của nghệ nhân đan mây tre.

Nếu vào trang web của hiệp hội Tre thế giới (WBO), người ta sẽ thấy Việt Nam đứng thứ bảy trong số những “cường quốc” về loài cây này. Các tiêu chí được đưa ra là sự phân bố, chất lượng và hiệu quả ứng dụng trong cuộc sống. Thực tế, những làng nghề chuyên về mây tre đan ở

Việt Nam cũng trải đều trên cả ba miền tổ quốc. Các sản phẩm trưng bày lần này đến từ Phú Vinh (Chương Mỹ – Hà Nội), Xuân Lai (Bắc Ninh), Hoằng Thịnh (Thanh Hoá), Phước Khánh (Bình Dương)... Nhưng theo một thành viên của hiệp hội Làng nghề Việt Nam VICRAFTS, nếu so sánh 200 ảnh chụp sản phẩm và sản phẩm tham dự triển lãm với 800 làng nghề khắp cả nước và thực tế 110 tác phẩm được trưng bày, sẽ thấy có gì đó không ổn. Những sản phẩm hoặc bộ sản phẩm bị loại rơi vào gia công theo mẫu có sẵn của khách hàng hoặc “nhái” mẫu mã nước ngoài và khách hàng. “Chúng ta phải nhìn nhận một thực tế rằng bản sắc ngành thủ công truyền thống mang đậm giá trị nghệ thuật này của nước ta đang bị mai một. Bởi người thợ đang bị chi phối bởi các đơn đặt hàng gia công và họ không có sự sáng tạo cần thiết cho sản phẩm mình làm ra, hoạ sĩ Vũ Hy Thiều, thành viên hội đồng giám khảo cho biết, người ta cũng nhìn thấy ở đây một nghịch lý đáng suy nghĩ: nhu cầu tự thân từ các làng nghề, các nghệ nhân là sự đổi mới về mẫu mã, nâng cấp giá trị sử dụng cũng như thưởng thức. Nhưng để nuôi sống nghề, họ vẫn phải đảm bảo những đơn đặt hàng gia công có giá trị từ khách hàng nước ngoài”.

Khi nhà thiết kế cộng hưởng cùng nghệ nhân

Sản phẩm “Đèn sàn hương Việt” của nghệ nhân Nguyễn Văn Bình, Hà Nội.

Trong số ba giải nhất được trao tại triển lãm này có bộ thiết kế “Việt Nam Pavilion” của KTS Võ Trọng Nghĩa đến từ TP.HCM. Bên cạnh anh, hai giải nhất khác là bộ sản phẩm “Đèn sàn hương Việt” của nghệ nhân Nguyễn Văn Bình, Hà Nội và bộ sản phẩm “Lồng chim cảnh, đĩa để bàn, hộp để bàn” của nghệ nhân Đoàn Minh Căn, Thừa Thiên – Huế. Nhưng bên cạnh những cái tên vượt ra ngoài biên giới như Võ Trọng Nghĩa, đã xuất hiện những dấu hiệu tài năng mới. Đó là Nguyễn Thị Hồng Anh, sinh viên trường Mỹ thuật công nghiệp, lấy cảm hứng từ bông hoa rum (còn có tên khác là hoa thuỷ vũ) để sáng tạo chiếc ghế tựa rất lạ mắt. Bộ bàn ghế, kệ trang trí nội thất của Phạm Ngọc Dương (Ninh Bình) trông đơn giản mà sang trọng. Hoặc nghệ nhân Nguyễn Thị Ngọc (ở Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội) cũng có bản thiết kế vòng cổ bằng tre rất ấn tượng… “Khác với một bức tranh hay một tác phẩm nghệ thuật thuần tuý, những tác phẩm thủ công này cần đi kèm giá trị sử dụng. Chính vì thế, sự tham gia của những nhà thiết kế cộng hưởng cùng các nghệ nhân là công thức hiệu quả và cần thiết để nghề có thể phát triển một cách bền vững”, bà Đoàn Thu Hương, phó cục trưởng cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm nói. Một số giảng viên đại học Mỹ thuật công nghiệp khi tham gia triển lãm cũng cho rằng trong vài năm tới, mây tre cần sớm trở thành một trong những vật liệu “lên lớp” đối với sinh viên của ngành ứng dụng đặc biệt này.

Cuộc triển lãm mà dự kiến sau năm năm sẽ tổ chức một lần, đã làm tốt một trong những mục đích của nó: khái quát bức tranh toàn cảnh về một nghề thủ công lâu đời của đất nước. Nhưng chắc chắn, nếu có tâm với nghề, có tình yêu với những sản phẩm mang dấu ấn quê hương, rời khỏi triển lãm này, ai cũng sẽ thầm mong năm năm nữa, chúng ta sẽ được cảm nhận trọn vẹn hai chữ: khởi sắc.

Dung P.