Nghệ sĩ nhân dân Thái Thị Liên: Người mẹ âm nhạc

SGTT.VN - Trong lễ kỷ niệm 55 năm thành lập Nhạc viện Quốc gia Việt Nam tổ chức tại nhà hát lớn Hà Nội vào ngày 11.12 tới, có một “lời chào mừng bằng âm nhạc” rất đặc biệt và được nhiều người hâm mộ chờ đợi, đó là tiết mục piano do nghệ sĩ Thái Thị Liên nay đã 93 tuổi, trình bày.

Bên con gái – NSND Trần Thu Hà. Ảnh: Kim Hoa

Từ Canada trở về Hà Nội vài tháng nay, giờ đây đang tập trung thời gian cho việc trình diễn sắp tới trên sân khấu nhà hát lớn, nữ nghệ sĩ Thái Thị Liên thực sự là một biểu tượng của âm nhạc Việt: niềm đam mê âm nhạc mãnh liệt, đầy dâng hiến, bất chấp mọi khoảng cách, bất chấp thời gian, tuổi tác…

Làm vợ, làm mẹ và làm âm nhạc

Gần như suốt cuộc đời mình, người nữ nghệ sĩ ấy đã dành trọn vẹn cho âm nhạc, kể từ những nốt nhạc đầu tiên vang lên dưới những ngón tay mẫn cảm của bà khi mới bốn tuổi… Cuộc gặp gỡ định mệnh với nhà cách mạng trẻ tuổi Trần Ngọc Danh đã đưa cô tiểu thư xinh đẹp đang là du học sinh trường nhạc tại Pháp trở thành một thành viên tích cực của cuộc kháng chiến mà cả dân tộc đang gồng gánh trên vai. Người con gái đầu lòng Trần Thu Hà, sau này nối nghiệp mẹ trở thành một tên tuổi trong làng âm nhạc. Khi ông Danh hy sinh, bà tiếp tục nuôi con, tiếp tục khẳng định đam mê trên con đường nghệ thuật. Tốt nghiệp khoa piano nhạc viện Prague tại Tiệp Khắc, bà là một trong số những phụ nữ Việt Nam đầu tiên hoạt động chuyên nghiệp trong ngành này.

Cuộc nhân duyên thứ hai với nhạc sĩ Đặng Đình Hưng – bấy giờ đang công tác ở đoàn văn công Trung ương, đặt người nữ nghệ sĩ vào những thử thách mới của đời sống và sự nghiệp. Con trai của họ là nghệ sĩ Đặng Thái Sơn – người đã dựng nên một “thương hiệu âm nhạc Việt Nam” trên các dàn nhạc và sân khấu âm nhạc quốc tế. Vừa đảm đương công việc, vừa nuôi dạy các con, bà Liên đã làm được những điều tưởng như đôi vai gầy và bàn tay mảnh mai của một nghệ sĩ khó kham nổi.

Năm 1956, trở về từ chiến khu Việt Bắc, bà Liên là một trong bảy nghệ sĩ đầu tiên có công sáng lập trường Âm nhạc Việt Nam (sau đổi tên là Nhạc viện Hà Nội và hiện là Nhạc viện Quốc gia Việt Nam), đồng thời là trưởng khoa piano đầu tiên của trường. Bà đã đảm nhiệm vị trí này 24 năm cho đến khi nghỉ hưu. Nhớ lại những ngày đầu sơ khai khi trường nhạc được nhóm dựng, NSND Trần Thu Hà nói, lúc đó chị bảy tuổi, trường thành lập nhưng chưa có hệ sơ cấp. Một năm sau, tức năm 1957, hệ sơ cấp ra đời và chị là học sinh khoá đầu tiên. Tốt nghiệp năm 1975, chị ở lại trường làm công tác giảng dạy, nối tiếp sự nghiệp của mẹ. Sau nhiều năm làm giám đốc nhạc viện và đại biểu quốc hội, khi đã nghỉ công việc quản lý, chị vẫn là cô giáo tận tuỵ của nhiều tài năng âm nhạc Việt Nam. Vài ngày nữa, trên sân khấu Nhà hát lớn, cùng với mẹ – cựu nhà giáo Thái Thị Liên và bản nhạc kinh điển, nhà giáo Trần Thu Hà sẽ bước lên để nhận bằng khen của Chính phủ về những cống hiến trên bục giảng trong năm năm qua sau khi rời công tác quản lý… Đối với cả hai người phụ nữ nhà giáo – nghệ sĩ ấy, ngôi trường luôn có một ý nghĩa đặc biệt. “Cũng như mẹ, tôi may mắn được gắn bó và cống hiến cho trường bằng cả cuộc đời mình! Càng gắn bó với trường, những tình cảm của cá nhân tôi và những thành viên khác trong gia đình tôi, đặc biệt là mẹ tôi, càng sâu đậm, khó có thể nói lên thành lời. Đây cũng là lý do mẹ tôi chọn cách gửi gắm tâm trạng của mình bằng âm nhạc để bày tỏ những cảm xúc, tình cảm của mình tại lễ kỷ niệm trang trọng này sau 30 năm…”, chị chia sẻ.

Hoà âm của hạnh phúc

NSND Thái Thị Liên đang tập cho đêm diễn 11.12 (chụp ngày 8.12). Ảnh: Kim Hoa

Coi mẹ là một “hình mẫu trong tâm tưởng”, là “người thầy dạy đàn piano đầu tiên trong đời”, chị Hà luôn ghi nhớ bài học từ mẹ về sự nỗ lực không ngừng. Có lẽ, đây chính là một trong những lý giải về việc vì sao các thành viên trong gia đình chị đều đạt được những thành quả lớn trong sự nghiệp. Chị kể, mẹ chị vẫn thường tâm sự rằng: “Mẹ là một người mẹ hạnh phúc, vì đã có được những người con trưởng thành và đạt được nhiều thành công trong sự nghiệp âm nhạc. Mẹ cũng là một nhà giáo hạnh phúc, vì đã có nhiều thế hệ học trò, nay trưởng thành và đang góp công sức xây dựng nền âm nhạc của đất nước”.

Nói về 30 năm xa bục giảng của người mẹ nghệ sĩ tính từ lúc nghỉ hưu, chị xúc động: “Xa mà không xa, vì mẹ vẫn luôn trở về, chứng kiến, có mặt, tham vấn và tâm tình bằng âm nhạc trong các dịp kỷ niệm 45 năm, 50 năm và bây giờ là 55 năm của nhạc viện… Trở lại trường xưa, tự hào trước sự trưởng thành của các con, các học trò chính là một động lực lớn, một “năng lượng” tiếp sức, giúp mẹ vượt mọi khoảng cách để về nước, dù cho tuổi cao sức yếu. May mắn là mẹ vẫn minh mẫn. Vì âm nhạc chính là tình yêu, là lẽ sống, là hoài bão, là tất cả đối với mẹ!”

Do vậy, càng có nhiều lý do để thấy niềm vui, niềm tự hào của một ngôi trường trong quá trình 55 năm ra đời và phát triển, đồng thời cũng là sự kiện lớn của một gia đình nghệ sĩ có nhiều đóng góp quan trọng – một gia đình kỷ lục về số thành viên được trao tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nhà giáo nhân dân: NSND – NGND Thái Thị Liên, Trần Thu Hà; NSND Đặng Thái Sơn, NSND Trung Kiên (chồng nghệ sĩ Trần Thu Hà)…

bài và ảnh: Kim Hoa