Giá cả song hành với giá trị nghệ thuật

Phòng triển lãm Sale off. Ảnh: Lulu

SGTT.VN - Triển lãm Sale off của ba hoạ sĩ Nguyễn Đình Vũ, Đỗ Hiệp và Triệu Tuấn Long vừa diễn ra từ 24.10 đến 4.11 tại nhà triển lãm hội Mỹ thuật Việt Nam, 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Toàn bộ phòng tranh là một tác phẩm sắp đặt lớn, với mọi chi tiết đều có mục đích nhấn mạnh tính thương mại một cách giễu nhại. Có những băngrôn quảng cáo trên đó ghi “Tưng bừng khuyến mãi! Ưu đãi hoành tráng!” hay “Sự lựa chọn tốt nhất trong năm!”, như thể họ bán quần áo ở chợ.

Nghệ thuật vốn từ một hoạt động phi lợi nhuận, dần chuyển sang hoạt động thương mại có giá trị cao. Tài sản của một ông vua, nhà quý tộc xưa không chỉ được đánh giá bằng đất đai, vàng bạc mà cả kho nghệ thuật mà ông sưu tập. Thời bao cấp, chưa có thị trường nghệ thuật, nhưng nếu bảo tàng mua tranh của những danh hoạ như Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm cũng từ hàng trăm tới hàng ngàn đồng, khi vàng lúc đó chỉ 20 đồng một chỉ. Nền kinh tế nước ta đã bước vào thời thị trường, nhưng nghệ thuật thì chưa, nếu có thị trường tranh nào đó, thì hoàn toàn phụ thuộc vào sự mua từ bên ngoài. Nhưng dù là sơ khai thì tác phẩm nghệ thuật cũng đã được đánh giá bằng thang bậc giá cả nhất định. Việc hạ thấp giá tranh của những hoạ sĩ trẻ trên, có thể là một thách thức, nhưng cũng có thể xem là một trò đùa không hay.

Thang giá cả song hành với thang giá trị nghệ thuật. Ai chưa chứng tỏ được phẩm chất của mình, thì đành chịu thiệt.

Về thực chất, giá trị tính ra tiền của một tác phẩm nghệ thuật không do nghệ sĩ quyết định. Anh ta chỉ là người làm ra nó. Tác phẩm nghệ thuật được đánh giá theo những quy luật thị trường bên ngoài ý muốn của một cá nhân. Van Gogh khi sống chỉ bán được một bức tranh 300 quan, nhưng hiện tại giá tranh của ông lên đến cả trăm triệu USD, ông không biết và không bao giờ hiểu được điều đó. Nhiều nghệ sĩ đang sống cũng có tranh đạt mức hàng chục triệu USD và họ được đẩy lên như những ngọn cờ tiên phong. Mức giá thấp dần ở những phạm vi ngoại biên theo cách suy nghĩ của người phương Tây, ví dụ như nghệ thuật Việt Nam với những phong cách ảnh hưởng phương Tây được coi là nghệ thuật ngoại biên. Giá tranh xuống từ vài ngàn đến vài trăm USD được coi như giá sản phẩm thị trường thủ công mỹ nghệ. Thang giá cả song hành với thang giá trị nghệ thuật. Ai chưa chứng tỏ được phẩm chất của mình, thì đành chịu thiệt. Phẩm chất ấy được giới phê bình nhà buôn nghệ thuật định giá, đến mức hình thành một thứ độc tài phê bình. Vai trò của công luận đứng thứ hai, và thường muộn hàng chục năm, nhất là đối với khu vực mỹ thuật.

Phan Cẩm Thượng