Đức Phật rỗng không

SGTT.VN - Hoạ sĩ Ưu Đàm vừa hoàn thành tác phẩm điêu khắc Đức Phật rỗng không trong mùa Vu lan 2011. Tác phẩm bằng đồng này có hai kích cỡ, phiên bản cao 95cm sẽ đặt nổi trên một hồ nước như gương, dưới tán một cây to, tại Viet Art Center – Houston, Hoa Kỳ.

Hoạ sĩ Ưu Đàm.

Ưu Đàm cho biết anh có ý tưởng về Đức Phật rỗng không kể từ chuyến đi thăm làng gốm Bát Tràng cách đây khá lâu. “Chỉ một cái bình không cắm hoa trên bàn thờ, ông chủ nhà nói với tôi, bình trống không để chứa đựng sự rỗng”, Ưu Đàm kể.

Ban đầu, Ưu Đàm cắt đôi một cái bình gốm ra để hình dung sự rỗng. Từ đó, anh tạo dáng “âm bản” thành hình một người ngồi thiền. Từ những tượng thô sơ ban đầu, anh từ từ phát triển nó, bỏ bớt các chi tiết thừa cho đến mức tối giản. Khi sang Mỹ định cư (năm 1994), anh đục bỏ luôn phần trên để không khí và không gian di chuyển tự do qua phần rỗng đó. Sau 10 – 15 năm, anh đã tạm hài lòng với tác phẩm hiện tại. “Một ý tưởng cũng cần được chăm sóc như một cây ăn trái”, Ưu Đàm nói.

Triết lý tánh không (súnyatà) rõ ràng đã ảnh hưởng sâu sắc đến quan niệm của Ưu Đàm trong tác phẩm này. Anh chia sẻ: “Trống rỗng ở đây là cái “rỗng” trong thiền. Tượng nói về cái rỗng đó chứ không phải chuyện rỗng hay đặc. Rỗng có nghĩa là không lo, không vướng bận, không đau khổ, tự do… Đó là sự tự do tuyệt đối của mỗi cá nhân để tạo ra niềm hạnh phúc cho nhân loại”.

Chủ đề này không phải là sự khai phá của Ưu Đàm. Tuy nhiên, những chủ đề mang tính triết lý nền tảng thường không phải là chuyện mới – cũ, trước – sau, bởi đây là hành trình tìm về nguồn cội tâm linh, nó như cách để mỗi nghệ sĩ tu thân. Chủ nghĩa tối giản và dấu ấn duy mỹ của bản thân hiện diện khá rõ trong tác phẩm này.

Với Ưu Đàm, làm tượng rỗng còn khó hơn tượng nguyên khối. Bởi cách tư duy và xử lý vật liệu cũng phải thay đổi theo. Anh phân tích: “Vật liệu rất quan trọng – đại diện cho hình thức. Nó như vóc dáng một cô gái đẹp, còn nội dung là tính tình của cô gái đó. Vóc dáng làm mình quay nhìn khi tình cờ bắt gặp, dù chưa biết tính tình cô ấy ra sao. Một tác phẩm mà có được cả nội dung lẫn hình thức tốt sẽ làm người xem thoả mãn và có giá trị lâu dài”.

Tác phẩm Đức Phật rỗng không qua hai thời kỳ, tượng bên trái Ưu Đàm phác thảo bằng bêtông khi mới sang Hoa Kỳ, tượng bên phải bằng đồng, mới hoàn tất.

Hiền Hoà