Ngẫu hứng xẩm và hiphop

Từ thử nghiệm đến những đứa con lai

SGTT.VN - Trong hội nghị của hội đồng Âm nhạc quốc tế vừa diễn ra tại Hà Nội (19 – 30.7), xuất hiện ý tưởng kết hợp xẩm và... hiphop. Tác giả của bản tham luận đặc biệt này, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Thị Minh Châu (viện Âm nhạc Việt Nam) tiết lộ với phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị có thể đây sẽ là bước khởi đầu của một dự án dài hơi nhằm đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với giới trẻ.

Câu chuyện xẩm và hiphop

Biểu diễn hiphop trên nền tiếng kèn môi của GS Trần Quang Hải. Ảnh: MC

Chị Châu kể, từ một lần đi xem con trai biểu diễn hiphop, chị nảy ra ý “tác hợp” xẩm với hiphop vì hai loại hình nghệ thuật này đều mang tính ngẫu hứng, dễ hiểu, dễ cảm và dễ đi vào lòng người, mặc dù đối tượng khán giả hoàn toàn khác nhau. Ngay sau đó chị thực hiện video clip quay cảnh nhóm nhảy Big Toes biểu diễn hiphop trên nền giọng ca của nghệ nhân Hà Thị Cầu và tiếng gõ muỗng của GS Trần Quang Hải.

Sau khi tung đoạn clip ấy lên mạng, chưa tới hai tuần lễ đã có trên 1.000 khán giả vào xem và gửi phản hồi. Chị Châu cũng nghi ngại: “Giả sử tôi đưa clip xẩm – hiphop cho nghệ nhân Hà Thị Cầu xem, nếu nghệ nhân không chấp nhận nhưng giới trẻ thích, tôi vẫn nghĩ mình thành công”. Và chị đưa ra lý luận: “Xin đừng nhầm lẫn giữa bảo tồn nguyên gốc với kế thừa và phát triển. Hai cái đấy hoàn toàn khác nhau, không thay thế được cho nhau. Trong bảo tồn nguyên gốc, ngay cả cái gọi là “gốc” cũng chỉ có tính tương đối, vì thời đại nào cũng in dấu ấn vào nghệ thuật truyền thống. Chẳng hạn, tôi hát xẩm theo cảm xúc của mình, nhưng không phá vỡ những phương pháp, nguyên tắc cổ truyền và được “cộng đồng” xẩm chấp nhận, đấy chính là bảo tồn và phát huy. Còn việc kết hợp xẩm và hiphop chỉ là đưa chất liệu cổ truyền vào nghệ thuật đương đại, và làm cho nghệ thuật đương đại Việt Nam có một bản sắc riêng so với thế giới”. Chị đã bàn với giám đốc viện Âm nhạc đi “vận động” để có thể tổ chức một hội thảo quốc tế hoặc quốc gia (tuỳ vào kinh phí) mang chủ đề: Sự phối hợp giữa nghệ thuật cổ truyền với nghệ thuật đương đại du nhập vào Việt Nam gần đây. Theo chị Châu, sau xẩm, có thể sẽ là nhạc cồng chiêng Tây Nguyên cho các nghệ sĩ hiphop biểu diễn, và tiếp theo là những tiết tấu của ca trù.

Những ý kiến trái chiều

Nhóm nhảy hiphop chụp ảnh cùng GS Trần Quang Hải tại hội nghị. Ảnh: MC

Trao đổi với phóng viên, tiến sĩ Lê Văn Toàn – viện trưởng viện Âm nhạc Việt Nam, ông cho rằng việc kết hợp xẩm và hiphop là một trong những cách giúp giới trẻ dễ dàng tiếp cận âm nhạc dân gian, âm nhạc truyền thống. Đương nhiên, nhóm thử nghiệm cũng cần có thời gian thẩm định “sản phẩm”, tiến hành từng bước sao cho thật “chuẩn” trước khi “nhân bản” ra xã hội: “xẩm – hiphop chỉ là một trong những dự án trung tâm Truyền bá âm nhạc truyền thống và sản xuất băng đĩa (trực thuộc viện Âm nhạc) triển khai trong thời gian tới. Bên cạnh xẩm, chúng tôi sẽ đưa nhiều loại hình âm nhạc dân gian, truyền thống khác vào hiphop”.

Tuy nhiên GS Tô Ngọc Thanh, chủ tịch hội Văn hoá văn nghệ dân gian Việt Nam lại thẳng thắn: “Tôi cho rằng xẩm – hiphop là một sự lai ghép bất đắc dĩ!” Cũng như ông Thanh, có rất nhiều những ý kiến trái chiều trong vấn đề kết hợp truyền thống với hiện đại, vì nghi ngại làm như vậy có thể dẫn đến việc giết chết những giá trị dân tộc mang tính truyền thống mà chúng ta đang cố gắng bảo tồn. Mặt khác, việc kết hợp kiểu “kế thừa và phát triển” này liệu có sinh ra những sản phẩm “lai”? Cho dù lập luận đó chỉ là thử nghiệm, hay “như một cái nhìn cởi mở trong việc quảng bá âm nhạc truyền thống và cũng nên chấp nhận nhiều hình thức quảng bá khác nhau” như lời ông Bùi Trọng Hiền (viện Văn hoá – nghệ thuật Việt Nam), thì cũng rất cần phải xem lại vấn đề một cách nghiêm túc, khoa học để con cháu chúng ta không bị ngộ nhận về những hình thái văn hoá dân gian, dân tộc vô tình trở thành “con lai” sau những cuộc thử nghiệm.

Hương Lan, ảnh: MC