Vụ 41 hộ dân không được nhận tiền bồi thường của Vedan

Cần lấp ngay các lỗ hổng pháp lý

SGTT.VN - Luật sư Trương Trọng Nghĩa, với tư cách là một luật sư bảo vệ cho người dân bị thiệt hại tại Cần Giờ và là một đại biểu HĐND TP.HCM, cho rằng có những hộ dân bị thiệt hại mà không được nhận tiền bồi thường từ Vedan là điều đáng tiếc, nó có cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan.

Sáng 17.2, gần 30 hộ dân đã thất vọng ra về sau khi toà án huyện Nhơn Trạch cho biết, chưa thể giải guyết đơn của họ gửi kiện Vedan đòi bồi thường thiệt hại.

Luật sư Trương Trọng Nghĩa, với tư cách là một luật sư bảo vệ cho người dân bị thiệt hại tại Cần Giờ và là một đại biểu HĐND TP.HCM, cho rằng có những hộ dân bị thiệt hại mà không được nhận tiền bồi thường từ Vedan là điều đáng tiếc, nó có cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan.

Theo ông Nghĩa, khách quan là trong do quá trình diễn ra vụ kiện, riêng Cần Giờ đã bị áp lực thời hiệu khởi kiện quá lớn, số lượng cần thống kê điều tra quá tải, còn Đồng Nai lúc đó lại có chuyện chưa rõ ràng ở chủ trương có kiện hay không. (Do đó mới có sự thoả thuận giữa các bên: dân tỉnh nào, tỉnh đó hỗ trợ khi tiến hành thống kê bồi thường thiệt hại). Còn chủ quan, nếu lúc đó chính quyền, hội nông dân các tỉnh tích cực hơn thì sẽ phối hợp tốt hơn, các hộ dân này nên được đưa vào danh sách hoặc tỉnh này hoặc tỉnh khác, không nên để họ ở ngoài.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng nhất bây giờ là làm cách nào để những người dân này được bồi thường thiệt hại?

Vấn đề đặt ra là ai trả? Phải là Vedan. Theo tôi, đầu tiên các đoàn thể như hội nông dân, hoặc chính quyền quản lý dân nên chủ động nắm lại danh sách những hộ dân đó thiệt hại như thế nào, chứng cứ ra sao... với sự hỗ trợ của Cần Giờ. Sau khi nắm và giúp họ củng cố chứng cứ rồi thì chính quyền, đặc biệt là tỉnh Đồng Nai phối hợp với TP.HCM chủ động liên lạc với Vedan yêu cầu Vedan mức độ bồi thường với 41 hộ dân này. Nên là Đồng Nai chủ động liên lạc Vedan thì sẽ thuận lợi hơn do về mặt Nhà nước, các hộ dân này do Đồng Nai quản lý, Vedan lại đóng trên địa bàn này. Trong trường hợp Vedan hoàn toàn từ chối, hội nông dân tỉnh phối hợp đoàn luật sư tỉnh có thể hướng dẫn dân làm thủ tục kiện Vedan, tốt nhất kiện ở trụ sở Đồng Nai thì thuận tiện hơn.

Nhưng Vedan bồi thường căn cứ trên diện tích ô nhiễm. Những người dân này lại canh tác trên diện tích đất tại Cần Giờ thì làm sao yêu cầu Đồng Nai hỗ trợ?

Bồi thường thiệt hại ở đây không phải theo vùng mà là bồi thường thiệt hại của bao nhiêu người. Nếu trước đây nộp đơn ra toà, mỗi nông dân phải làm một bảng thống kê mức thiệt hại của mình. Thống kê thiệt hại của viện Môi trường và tài nguyên thực chất là một cái giúp cho người dân. Khi thương lượng hoà giải, người ta có thể chọn phương tiện nào thuận tiện nhất, khi đó chính là thống kê của viện. Còn nếu đi sâu vào thiệt hại của từng người thì phải là thiệt hại của từng người, chứ không phải theo bảng thống kê thiệt hại của viện. Vì vậy, nói anh nằm trong vùng ô nhiễm đó, anh phải được bồi thường bao nhiêu đó thì anh phải nằm trong khuôn khổ của sự hoà giải. Lúc đó, 41 hộ dân không nằm trong danh sách của Cần Giờ nên không có chuyện họ được hưởng trong danh sách đó…

Qua câu chuyện này, dường như có một lỗ hổng pháp lý?

Luật tố tụng Việt Nam đã không dự liệu những trường hợp kiện tụng mà số lượng nguyên đơn đông và trên địa bàn nhiều tỉnh như thế, chưa kể trên cùng một địa bàn lại có nhiều người dân của nhiều tỉnh khác nhau. Thứ hai nữa là người dân chưa có kinh nghiệm, với luật sư đây cũng là lần đầu tiên, các hội đoàn như hội nông dân cũng không kinh nghiệm… Tất cả khiến việc giải quyết trong một tình huống có gần 1.000 hộ dân rất khó khăn. Sự thiếu kinh nghiệm là chính. Nói cách khác, cuộc sống phát triển đi trước pháp luật, còn pháp luật thì không theo kịp.

Ông cũng từng nói nếu ra toà, người thiệt hại gặp nhiều khó khăn trong các chứng cứ chứng minh thiệt hại do Vedan? Liệu có hướng nào để hạn chế tối đa những khó khăn tương tự này?

Tới bây giờ chúng tôi mới nói, vấn đề chứng minh thiệt hại do ô nhiễm rất phức tạp, thực ra đây là cái khó nhất. Về mặt luật pháp, để nói rằng Vedan gây thiệt hại cho tôi một con số cụ thể bao nhiêu quả là không đơn giản. Do vậy, bài học chung khi sống trong nền kinh tế thị trường là người dân nên có ý thức thu thập hoá đơn, chứng từ phản ánh chi phí, thu nhập, thiệt hại… của mình, để sau này thuận lợi hơn nếu kiện ra toà.

Bên cạnh đó, loại tranh chấp vi phạm về môi trường ngày càng diễn ra nhiều và nghiêm trọng. Kinh tế phát triển nhanh nhưng quản lý nhà nước rõ ràng có những bất cập, không theo kịp. Do đó, những doanh nghiệp vi phạm ngày càng nhiều, vì so với chi phí họ bỏ ra bảo vệ môi trường thì chuyện xử phạt với họ rõ ràng còn ở xa. Thứ hai là chứng minh thiệt hại và yêu cầu bồi thường thiệt hại về môi trường là rất phức tạp, khó khăn, vì nó nằm trong lòng đất, dưới mặt nước, trong cây, trong con, nó chui vào sức khoẻ người dân và nó kéo dài nhiều năm trên địa bàn rất rộng, làm cho việc điều tra xác minh, quy trách nhiệm thiệt hại, quy ra số tiền bồi thường rất phức tạp, khó khăn.

Qua vụ Vedan đặt ra yêu cầu cho những người làm công tác quản lý nhà nước, kể cả cơ quan lập pháp cũng như hành pháp ngay lập tức phải chấn chỉnh ngay những quy định để làm sao hạn chế thiệt hại đó. Đồng thời, quan trọng nhất là phải có những chế tài răn đe đủ mạnh, kịp thời. Cách xử lý, xét xử hiệu quả, nhanh hơn thì mới răn đe được. Cái thứ ba, các cơ quan tư pháp, tố tụng cũng phải nghiên cứu đề xuất những quy định xem xét thiệt hại như thế nào để nhanh chóng, thuận lợi cho người dân. Tác hại của ô nhiễm cực kỳ hệ trọng với một quốc gia. Nhiều khi chính mình tự trói tay mình, dân thiệt hại, nhưng quy định không theo kịp, cuối cùng người bị hại không có cơ hội, điều kiện bảo vệ quyền lợi của mình.

Lê Quỳnh thực hiện

Tin liên quan:

• Người dân quá bơ vơ
• 41 hộ dân không được nhận tiền của Vedan