Cận cảnh nông thôn mới Trung Quốc

Kỳ 4: Khi nông dân trở thành thị dân

SGTT.VN - Nhiều đồng ruộng bị giải phóng mặt bằng làm khu công nghiệp, thậm chí có cả thôn xã bị di dời toàn bộ để trở thành khu công nghiệp hay khu đô thị mới. Người nông dân được di dời đến khu đô thị mới do nhà nước hoặc doanh nghiệp bố trí tái định cư. Một tầng lớp là nông dân bắt buộc phải trở thành thị dân, cuộc sống của họ thế nào…

Những người nông dân tự xoay xở với cuộc sống mới trong một “xưởng may chui” tại khu dân cư Thường Thiệu. Ảnh: Hữu Lực

Từ Đông Cảnh, nơi nổi tiếng về chuyện “lấy thành thị nuôi nông thôn”, chúng tôi đến thôn Thường Thiệu, trấn Tân Đường, huyện Tăng Thành, một làng quê cách đây hai năm đã bị thu hồi đất nông nghiệp toàn bộ, kể cả nhà cửa để di dời đến nơi ở mới. Sau hơn một giờ xe chạy qua những cánh đồng bạt ngàn dưa hấu, khoai lang. Hàng dãy phố khang trang, sạch sẽ hiện lên trước mắt chúng tôi như một đô thị trẻ.

Bắt buộc đào tạo nghề

Trưởng ban an ninh thôn Thường Thiệu Chu Kiếm Hồng niềm nở đón tiếp chúng tôi tại trụ sở thôn. Một điều rất thú vị là ngay trước cổng trụ sở thôn có ghi đầy đủ các ban ngành như các hội, đoàn thể trên một tấm biển to ngay cổng ra vào. Trong khu vực tiền sảnh của trụ sở có một sa bàn lớn trưng bày toàn bộ quy hoạch khu vực thôn Thường Thiệu. Trưởng ban an ninh Chu chỉ tay về các khu vực nhà ở của các hộ dân và giải thích, toàn bộ nhân dân sau khi bị thu hồi đất đều được chuyển về khu nhà này. Nhà cửa của nông dân khi tái định cư do nhà nước bỏ tiền ngân sách ra xây và giao cho nông dân sở hữu nhưng không được chuyển nhượng. Khi thi công có đại diện của các nông dân bị thu hồi đất giám sát quy trình xây dựng nên chất lượng nhà đảm bảo. Nếu hộ dân nào có nhu cầu thực sự cần thiết phải bán nhà để chuyển đi nơi khác thì phải bán lại cho nhà nước.

Ông Chu cho biết, cách đây năm năm, trước khi giải phóng mặt bằng của thôn Thường Thiệu để làm khu công nghiệp theo quy hoạch, chính quyền đã tổ chức họp bàn với toàn thể đại diện các hộ dân trong thôn, giải quyết mọi mặt các thủ tục, chính sách khi người dân bị thu hồi đất. Tiếp đó, chính quyền và doanh nghiệp đã tổ chức các lớp đào tạo nghề cho các đối tượng trong độ tuổi lao động thật nhuần nhuyễn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cùng nhà nước triển khai nhanh chóng việc xây dựng hạ tầng cơ sở cho khu định cư mới. Khu định cư mới phải đảm bảo có đầy đủ các dịch vụ “điện, đường, trường, trạm”, nếu không đầy đủ những thứ đó, người dân có quyền không đi mà chính quyền không được cưỡng chế.

Để tạo việc làm cho những nông dân đã trở thành thị dân, chính quyền yêu cầu và giám sát những doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tuyển những thị dân mới trong độ tuổi lao động. Do vậy, tại những khu định cư mới không có những người “ăn không ngồi rồi” để dễ dàng sa vào những tệ nạn cũng như việc tiêu tiền không hợp lý.

Mặt trái của sự hào nhoáng

Cái khó khăn lớn nhất chính là nếp sống của nông dân khi chuyển thành thị dân, trưởng ban Chu cho biết. Và để tránh cho người dân dễ tiêu xài hết số tiền hỗ trợ vào các tệ nạn xã hội như cờ bạc, rượu chè, số tiền đền bù hỗ trợ trong thời gian chuyển đổi nghề chỉ được cấp phát đúng chừng mực chứ không thanh toán theo kiểu “một cục”. Ông Chu nói, hiện tại toàn thôn Thường Thiệu có 240 hộ nông dân sau khi chuyển đổi thành thị dân và được đền bù thoả đáng, 100% hộ dân đều có mức sống trung lưu, không có hộ nghèo.

Theo chân trưởng ban an ninh Chu, chúng tôi đến thăm nhà của những hộ dân bị thu hồi đất mà giờ đây đã trở thành những thị dân mới, chúng tôi ngỡ ngàng khi thấy các căn hộ… vắng tanh. Trên các đường phố chỉ thấy người già và trẻ em. Vào trong ngôi nhà của một thị dân mới tên Thi chỉ thấy hai đứa trẻ đang chăm chú xem tivi và đọc báo. Ngôi nhà định cư được thiết kế ba tầng, tầng một là phòng khách, bếp và một phòng ngủ. Tầng hai và tầng ba là các phòng riêng của các thành viên trong gia đình. Tổng diện tích sử dụng khoảng 250m2 cho một gia đình. Trong ngôi nhà của Thi, có đầy đủ các tiện nghi sinh hoạt của một gia đình trung lưu. Tiểu Hồng, con của chủ nhà cho biết, hàng ngày bố mẹ đi làm đến tối mới về. Hỏi bố mẹ em làm nghề gì thì Tiểu Hồng cho hay bố làm nghề lái taxi, mẹ làm công nhân trong nhà máy chế biến hoa quả. Bây giờ đang dịp nghỉ hè, Tiểu Hồng và em trai được ở nhà và suốt ngày xem tivi, chơi game.

Tranh thủ trưởng ban an ninh Chu bận việc riêng, chúng tôi lẹ bước đi dọc phố mới để có những khám phá riêng. Thì ra, không phải như ông Chu giới thiệu, bên trong những dãy nhà phố vắng lặng vẫn có những xưởng… lao động chui. Chúng tôi vào một ngôi nhà mà ngỡ ngàng, trong đó có khá nhiều cô gái đang cặm cụi bên bàn máy may. Chủ cơ sở cho biết, làm ở xí nghiệp may do doanh nghiệp nhà nước có mức lương thấp, nên anh ta tự tổ chức một xưởng may cho các thôn nữ có thu nhập cao hơn. Các cô gái thấy tôi giơ máy ảnh, họ vội lảng sang phòng khác. Rời “xưởng may chui” ra khỏi đường lớn, chúng tôi chợt giật nảy mình, phía sau có những âm thanh ầm ầm, chát chúa. Ngoảnh lại thấy một nhóm thanh niên cưỡi xe phân khối lớn, đầu không đội nón bảo hiểm, miệng hò hét để… đua xe! Hai cụ già đang đi bộ ven đường cho chúng tôi hay, đó là những thanh niên nhàn rỗi mới trưởng thành chưa có việc làm, chiều nào chúng cũng ra đây đua xe.

Trưởng ban an ninh của thôn Thường Thiệu Chu Kiếm Hồng đã tìm thấy chúng tôi, dường như ông đã hiểu những chuyện chúng tôi đã biết và chứng kiến những việc xảy ra trước mắt, ông ngượng nghịu nói rằng: “Khi nông dân đang trở thành thị dân, để có nếp sống văn minh đô thị, người nông dân phải có quá trình dài, phải học nhiều anh ạ!”

Hữu Lực – Lam Phong

Kỳ 1: Góp ruộng lập xí nghiệp

Kỳ 2: Bên trong Nông gia lạc

Kỳ 3: Thành thị “nuôi” nông thôn

Kỳ cuối: Từ Tam nông đến nông thôn mới

Cuộc trò chuyện thú vị và thẳng thắn giữa phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị với các nhà tư vấn, chuyên gia hoạch định chính sách của nông thôn Trung Quốc. Chính sách tam nông ở Trung Quốc có từ bao giờ và thực thi thế nào; làm thế nào để xoá bỏ khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị…