Bạc đầu với nghề nuôi tôm

SGTT.VN - Có một thời, nhờ nuôi tôm mà nhiều hộ ở vùng nông thôn ở tỉnh Quảng Ngãi đã phất lên vùn vụt. Thế rồi "phước bất trùng lai", vài năm trở lại đây, tôm thi nhau chết trắng trên những cánh đồng và nghề nuôi tôm không còn là nghề "mặt tiền" của người dân vùng ven sông, ven biển nữa. Người nuôi tôm thở dài ngao ngán, khoác trên mình những khoản nợ nần...

Chủ nhiệm HTX nuôi tôm xã Bình Chánh, huyện Bình Sơn, ông Nguyễn Văn Hưng: "Nuôi tôm là để gỡ gạc, trả nợ cho... tôm"

"Ra ngoài đó làm gì cha nội. Có cha nào đâu. Mà tôm tít gì nữa, chết hết rồi" - một trung niên với giọng đặc sệt miền biển xứ Quảng, quăng cho mấy câu làm tôi chưng hửng. Bởi tôi còn nhớ, cuối vụ tôm sú nước lợ năm 2009, với sản lượng 173 tấn tôm sú (giá 50.000 – 100.000 đồng/kg), dân xứ này hốt bạc. Chuyện kiếm trăm triệu đồng là thường, còn 400-500 triệu đồng ở đây không đếm xuể. Vậy mà bây giờ...

Đồng vắng như nghĩa địa

Đồng Đá Bia vắng hoe. Khoảng 3 năm nay, chưa có bao giờ đồng nuôi tôm ở thôn Mỹ Tân, xã Bình Chánh, huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) lại quạnh quẽ đến thế. Chúng tôi không còn chứng kiến cảnh rộn ràng nơi thì thu hoạch tôm, chỗ thì bận rộn với việc cho tôm ăn, bơm xả nước vào hồ, làm vệ sinh cho hồ... "Hầu như ai cũng phủi tay hết. Cha nào may lắm thì hồ còn 30%, những có mấy con lớn đâu, nên "bán non" hết, chẳng thấm tháp vào đâu với đống tiền bỏ ra". Đứng trên bờ ruộng tôm của mình, anh Đoàn Minh Cương thở than.

Cương nói tiếp: “Cũng chừng này diện tích, năm ngoái tui kiếm mấy trăm triệu. Còn năm nay, tui thả nuôi 8.000m². Ban đầu tôm phát triển thấy mừng. Ai ngờ được 2 tháng tuổi thì tôm bị bệnh chết nổi đầy hồ. Vợ chồng tui vuốt nước mắt vớt bán đổ bán tháo được chục triệu bạc. Coi như lỗ hơn 60 triệu đồng. Trắng tay".

"Thua keo này bày keo khác", anh Cương nghĩ tại mình làm hồ không kỹ nên tôm mới chết. Thế là anh đổ công ra làm hồ thật kỹ. Đến đầu tháng 5.2010, anh thả tiếp vụ thứ 2, với 400.000 con tôm giống. Vậy mà đúng nửa tháng sau, một bữa sáng ra hồ, anh xanh mặt khi thấy tôm bị bệnh nổi lên. Ban đầu thì vài con, sau thì thi nhau nổi đầu lên... và mặt hồ thì phơi trắng tôm chết! "Tui hết phép rồi. Chẳng biết sao tôm chết. Bây giờ chắc trốn nợ thôi... ", anh Cương nói.

Tạm biệt cánh đồng tôm xã Bình Chánh, huyện Bình Sơn, chúng tôi về "thủ phủ" tôm ở xã Phổ Quang, huyện Đức Phổ. Vùng đất này không chỉ nổi tiếng đưa tôm về nuôi thuộc diện sớm nhất tỉnh mà còn có nhiều nông dân phất lên thành tỷ phú nhờ nuôi tôm. Nhưng giữa buổi trưa hôm ấy, đồng tôm ở đây im lặng chẳng khác... chùa bà Đanh.

Ghé vào một trại tôm, chúng tôi gặp anh Huỳnh Minh Hùng. Mặt anh méo xệch vì tôm chết. Hỏi chuyện, anh Hùng bảo 2-3 vụ liên tiếp bị tôm "quật" tơi bời. Vụ thứ 2 năm nay, anh thả 50 vạn con tôm giống thẻ chân trắng trên mặt hồ 2.800m². Trong vòng 15 ngày sau khi xuống giống, tôm lớn nhanh thấy rõ. Thế nhưng độ 20 - 27 ngày, tôm thi nhau chết, khiến anh trở tay không kịp. Anh Hùng than thở: “Tui xử lý ao nuôi và lựa chọn con giống khá kỹ lưỡng. Vậy mà không hiểu sao tôm vẫn chết. Mất mấy chục triệu với hàng chục ngày đêm công sức đổ vào đây coi như tiêu rồi!".

Tìm hiểu, chúng tôi được biết, tôm năm nay chết hàng loạt như trên không chỉ ở các vùng kể trên, mà còn nhiều vùng khác của tỉnh Quảng Ngãi. Đó là xã Nghĩa Hoà, huyện Tư Nghĩa; xã Bình Châu, huyện Bình Sơn; xã Đức Minh, huyện Mộ Đức; xã Tịnh Kỳ, huyện Sơn Tịnh... Có nơi như xã Bình Châu, nhiều trại nuôi tôm bỏ hoang. Túi nilông từ cửa biển Sa Kỳ trôi dạt vào, tấp vào hồ tôm lốm đốm trắng, vàng...

Do tôm chết nhiều, nên dù giữa trưa đồng tôm không có bóng người lai vãng

Nuôi tôm như đánh bạc

Đi về các đồng tôm ở Quảng Ngãi, một điều dễ nhận thấy là hầu như chẳng có nơi nào tuân theo mùa vụ. Hiện giờ lẽ ra gần kết thúc vụ nuôi tôm thứ 2 trong năm, nhưng ở nhiều đồng tôm, trên một cánh đồng nhưng có hộ thì nạo vét hồ, hộ thì bỏ hoang, hộ đang nuôi giữa chừng. Anh Hành Văn Mạnh, hộ may mắn có tôm chết ít, bộc bạch: "Làm cái nghề "đánh bạc với trời" này chỉ trông vào vận hên xui. Giờ tôm không chết nhưng có khi mai lại thấy nó nổi trắng đồng".

Nghề nuôi tôm mau giàu, nhưng cũng rất... mau nghèo. Như anh Đoàn Hà quê ở thị trấn Châu Ổ, huyện Bình Sơn hùn vốn với người anh nuôi tôm tại xã Bình Chánh, huyện Bình Sơn. Năm 2009, với diện tích 1,6 ha mặt hồ, anh thu lợi 500 triệu đồng. Còn năm nay, mới chỉ đầu vụ, anh đã mất toi gần 120 triệu đồng vốn đầu tư. Bước vào vụ 2, trước khi thả nuôi, anh Hà sợ diện tích hồ nhiễm phèn nên đã lót bạt ni lông, xử lý vệ sinh hồ sạch sẽ. Thế mà chỉ được hơn 1 tháng tuổi thì tôm bị bệnh chết hết. Bây giờ, anh Hà xách gói về quê tìm nghề khác sống, vì nghề nuôi tôm bấp bênh. Nó như đánh bạc, được tiền rồi thua lại, giàu đó rồi trắng tay cũng chẳng mấy chốc...

Hy vọng mong manh

Tôm chết hàng loạt không chỉ khiến người nuôi tôm “điêu đứng” mà còn kéo theo những đại lý kinh doanh thức ăn cho tôm, thu mua tôm cũng “điêu đứng” theo. Nhiều đại lý thu mua tôm phải đóng cửa vì không có tôm để mua, đại lý thức ăn thì không bán được. Chị Phạm Thị Hoa, chủ đại lý thức ăn cho tôm Hoa Lập (thôn Hải Tân) than thở: "Chưa có năm nào như năm nay, người nuôi tôm bị thiệt hại liên tục nên thức ăn cho tôm không bán được. Những năm trước, trung bình mỗi tháng bán được 200 tấn thức ăn cho tôm. Nay mỗi tháng tui bán chưa tới 20 tấn". Chị Hoa cho biết thêm, đa số các chủ nuôi tôm đều nợ tiền thức ăn các đại lý thức ăn nuôi tôm. Có nhiều hộ nợ đến 500 - 600 triệu đồng, thấp nhất cũng 50 triệu đồng/hộ; thậm chí lắm hộ nông dân phải bỏ hồ hoang vì hết vốn đầu tư.

Trước kia, mỗi khi thả tôm được 1 tháng, hộ nuôi tôm yên tâm chờ đến ngày thu hoạch. Còn bây giờ, họ đứng ngồi không yên. Biết làm sao được, vẫn phải nuôi tôm thôi. Vì chỉ có nuôi tôm, họ mới có hy vọng trả hết nợ nần và đổi đời.

Thế nên, giữa quang cảnh tiêu đìu hiu ở các đồng nuôi tôm, vẫn còn thấy đâu đó sót lại một vài vuông tôm, máy sục nước đang xới tung bọt trắng xóa - như niềm hy vọng mong manh của những người nuôi tôm thất bát nơi đây...

Bài và ảnh: PHẠM ANH