Nghề “hướng đạo” trên sông

Hàng ngày có hàng trăm chiếc tàu vận tải biển quốc tế ra vào các cảng tại TP.HCM. Có những người đảm nhận công việc đưa đón những con tàu ấy đi lại an lành hanh thông. Không những thế, họ còn làm nhiệm vụ “giải cứu” những con tàu nặng cả chục ngàn tấn không may gặp sự cố. Gần đây nhất là đảm nhiệm việc kéo bốn đốt hầm Thủ Thiêm về đích an toàn… Họ là những người làm nghề hoa tiêu – nghề “hướng đạo” trên sông.

Kỳ 1: Dẫn đường cho hầm Thủ Thiêm

SGTT.VN - Pằng! Sau phát súng lệnh lúc 7 giờ 40, ngày 7.3.2010 của phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Thành Tài, đoàn tàu kéo đốt hầm đầu tiên tại bể đúc Nhơn Trạch (Đồng Nai) xuất phát. Hơn năm giờ sau, đốt hầm dài 92,4m, nặng hơn 27.000 tấn vượt quãng đường sông dài 22km đã về vị trí lắp đặt an toàn ở sông Sài Gòn.

Hoa tiêu Sài Gòn phối hợp với các đối tác trên tháp chỉ huy đốt hầm Thủ Thiêm số 1. Ảnh: Đào Lê

Giám đốc công ty Hoa tiêu khu vực 1 Quách Đình Hùng, xúc động: “Đó là sự kiện chưa có tiền lệ trong nghề hoa tiêu, là kết quả của gần hai năm với hàng chục cuộc họp xây dựng phương án kéo. Một sự kiện để lại cho anh em hoa tiêu nhiều xúc cảm”.

Hai năm chuẩn bị

Từ năm 2007, mặc dù đã có kế hoạch thuê tàu Thái Lan kéo đốt hầm nhưng phương án sử dụng hoa tiêu để dẫn đốt hầm đã được tính đến. Phía nhà thầu Nhật bản đề nghị hoa tiêu Việt Nam phối hợp cùng đội tàu Thái Lan, đội cứu hộ Quảng Châu (Trung Quốc) di chuyển các đốt hầm từ bể đúc đến vị trí dìm. “Chúng tôi đồng ý nhận công việc này và mất gần hai tháng thì đưa ra kế hoạch sơ bộ. Chúng tôi chỉ làm nhiệm vụ hướng đạo công việc kéo, còn khi đốt hầm đã về vị trí neo buộc, công việc dìm là một đối tác khác đảm nhận”, ông Hùng cho biết.

Mười người được điều động nhận nhiệm vụ, trong đó có năm người đảm nhận công việc chính, năm người dự bị. Anh Bùi Hồng Cánh, phó trưởng phòng hoa tiêu chỉ huy đoàn. Đội hoa tiêu sẽ theo và hướng đạo cho đoàn tàu kéo gồm bốn tàu kéo chính là Sriracha 16, Sriracha 17, Sriracha 18, Sriracha 22. Mỗi tàu có công suất 3.200 đến 3.500 mã lực. Loại dây dùng để kéo là dây nilông đường kính 12 inch, dài 40 – 50m. “Khó nhất là đưa đốt hầm ra khỏi bể đúc, sau đó xoay và ổn định vị trí đốt hầm theo đúng luồng nước. Ngoài ra, phải tính toán để các tàu kéo hợp hướng, hợp lực”, anh Cánh cho biết. Trong buổi diễn tập, đoàn tàu kéo giả định đốt hầm Thủ Thiêm là sà lan 1.000 tấn và công việc đã diễn ra suôn sẻ. “Chúng tôi tính toán mức nước, tốc độ dòng chảy và thấy không thể kéo đốt hầm thứ nhất ra khỏi bể đúc như thời gian dự kiến được. Lúc này dòng chảy sông rất mạnh, nếu kéo ra lực nước sẽ kéo bạt đốt hầm ngay. Hoa tiêu đề xuất phương án chờ cho thuỷ triều lên cao, nước sông lớn thì dòng chảy êm hơn. Phía đối tác bảo đồng ý”, ông Hùng cho biết.

Để hoa tiêu làm!

One clock! two clock… Ten clock… những khẩu lệnh phát ra liên tục từ tháp chỉ huy suốt hành trình kéo. Đó là những khẩu lệnh chưa có tiền lệ trong ngành hàng hải. Anh Cánh cười: “Khi đã vào luồng, tuỳ theo hoàn cảnh để xử lý công việc. Đáng lẽ trên tàu, hoa tiêu phải chịu sự điều động của thuyền trường, nếu muốn rời vị trí cũng phải có lệnh của người này, tuy nhiên ở tình huống này thì ngược lại. Chúng tôi đưa ra hiệu lệnh bằng tiếng Anh, hướng được quy ước theo góc giờ, hướng chỉ của kim đồng hồ và họ đồng ý thực hiện”.

Ở vị trí chỉ huy, bốn hoa tiêu được bố trí trên bốn tàu kéo còn chỉ huy trưởng của đội hoa tiêu đứng trên tháp chỉ huy cao 26m nằm trên đốt hầm. “Ở vị trí này, tôi có thể quan sát ở góc rộng, mọi chuyển động của các tàu lai dắt hay đốt hầm đều nằm trong tầm mắt”, anh Cánh khẳng định. Ngoài ra, các hoa tiêu còn được trang bị máy VHF, còi, loa điện… thống nhất quy ước các mệnh lệnh cơ bản để nhận lệnh và khi có trục trặc kỹ thuật là lập tức phát tín hiệu.

Đốt hầm Thủ Thiêm số 1 đang nối dây để chuẩn bị di chuyển. Ảnh: Đào Lê

Cốt luồng sông chỉ khoảng 8,5m, nếu thuỷ triều lên tăng được thêm khoảng 5m, vì vậy chỉ cần lạc luồng hay không ăn lái là việc kéo sẽ bị đình trệ. Anh Cánh cho hay vì đốt hầm khác sà lan nên việc tính toán tốc độ di chuyển rất khó khăn. Lòng sông hẹp, tốc độ nước chảy rất mạnh nên đến những khúc cua gấp rất dễ xảy ra các sự cố như đứt dây kéo, hoặc tăng tốc độ, áp lực nước sẽ mạnh dẫn tới bể mặt chắn phía trước của đốt hầm. Đó là chưa kể đến các chướng ngại vật như trụ cầu hay các phương tiện tàu bè trên sông. Trong đó, đứt dây là sự cố ngán nhất vì đốt hầm có thể bị quay trên mặt nước, tàu ứng cứu rất chậm, sẽ dẫn đến hậu quả khó lường. Anh cho biết thêm, tốc độ kéo suốt hải trình chỉ khoảng 4km/h vì khi tàu kéo góc nào của đốt hầm là góc đó chúi xuống và có khi chúi hơn nửa mét. Trong đó, đến khu vực mũi Đèn Đỏ, đoạn sông dọc cảng Bến Nghé vì khúc cua gấp, lòng sông hẹp lại cạn nên hoa tiêu phải hô khẩu lệnh cho tàu kéo thu bớt dây lại, giảm tốc độ, hãm trớn... “Tuy nhiên đi vào khu vực Nhà Bè, chúng tôi tăng tốc được hơn 6km/h”, anh Cánh nói.

Một tình huống nằm ngoài dự tính, đó là khi bước vào giai đoạn kéo, thay vì chỉ đảm nhận nhiệm vụ hướng đạo suốt hành trình, khi đốt hầm đã lên đến Mỹ Cảnh an toàn, nhà thầu đề nghị: việc xoay đốt hầm hãy để hoa tiêu làm, các nhà thầu sẽ đứng kiểm chứng. “Nhà thầu bảo hoa tiêu đã quen với công việc này thì thực hiện sẽ thuận lợi hơn”, ông Hùng cho biết. Chỉ có một sự cố nhỏ đó là khi xoay đốt hầm thứ ba do phía nhà thầu Thái Lan đảm nhận thì tàu bị quấn dây, phải thuê thợ lặn kiểm tra. Phía nhà thầu chính lại đề nghị hoa tiêu tiếp tục làm công việc này và thành công. Riêng đốt hầm thứ tư được kéo về đích và cố định sớm hơn thời gian dự kiến ban đầu.

Từ bờ sông nhìn ra hướng bến Nhà Rồng, nơi con đường hầm vượt sông lớn nhất khu vực Đông Nam Á đang dần hiện ra, chúng tôi nghe tiếng thở dài: “Ai cũng nghĩ việc kéo và xoay các đốt hầm là do phía các đối tác nước ngoài làm hết nhưng có biết là hoa tiêu Việt Nam làm công việc chính đâu!”

Trung Dũng – Đào Lê

Kỳ 2: Giải cứu những con tàu khổng lồ