Két tiền nhà M’rao

SGTT.VN - “Đầu người sáng, con mắt nhìn ra núi; đầu người tối nhìn xuống bàn chân” – hơn mười năm trước, Rơ Ma M’rao ở làng Poong (xã Ia Dơk, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai) là như vậy. Hơn thế, M’rao còn từng xúi dân làng ngăn không cho Nhà nước trồng cao su để giữ đất cho “con bò đi chơi’’!

Rơ Ma M’rao bên két đựng tiền

Nhờ… con ma thức tỉnh

Cái năm 1994 ấy làng Poong đói lắm… Làm lúa rẫy, bình thường cứ đến tháng 3 đã hết ăn huống chi lại gặp lúc mất mùa. Người người đi vật vờ trên đường như bị ma lấy mất vía, đến cái khố đeo trễ xuống mà cũng chẳng buồn kéo lên! Vậy mà nhà Rơ Ma M’rao lại cúng ma với đủ thịt trâu ăn, có rượu uống!

Số là cả tháng rồi, chiều nào M’rao cũng ngồi ôm đầu gối vào bụng. Vợ M’rao đau. Không biết bệnh gì mà lạ, trong ngực chị cứ như có con gõ kiến mổ rồi ho, khạc ra máu. Thầy cúng Rơ Ma Chênh đến lấy quả trứng gà đập ra đổ vào chén săm soi một lúc rồi bảo: “Thế này là vợ mày bị con ma nó núp trong cái phổi, phải đập trâu cúng thì mới hết được…” Thầy nói chắc đúng quá, không thì sao lại ho rồi chảy máu mồm? Chẳng chần chừ, M’rao cho đập một con trâu kèm một con heo, hai chục ghè rượu để thầy cúng. Cả làng say mềm. Xong việc, M’rao còn phải tạ thầy một gùi lúa to nữa. Vậy mà chẳng thấy vợ đỡ chút nào. Hỏi, thầy lại bảo: “Vợ mày bị con ma ăn đã lâu, phải cúng thêm nữa thì nó mới chịu. Nhà mày có của, lo gì. Vợ mày lành, nó làm ra mấy con trâu nữa cũng được chớ?” Lại phải nghe thầy thôi. Vợ đau, nhà lạnh như không có bếp, khổ quá rồi…

Một tháng ròng, tuy được đền công mười gùi lúa nhưng thầy cúng Rơ Ma Chênh cũng phải vất vả đến mười lần. Còn M’rao thì cả đàn trâu bốn con, gồm cả con trâu mẹ to nhất làng, lại thêm bốn con bò, một chục con heo lần lượt “ra đi”, vậy mà vợ chẳng hết bệnh. M’rao muốn khóc khi nghe thầy bảo: “Con ma này không chịu ăn trâu bò, không chịu uống rượu, vậy là nó chỉ muốn vợ mày đi theo rồi”!

Nếu mà không có đại tá Xuân – giám đốc công ty 75, chắc M’rao chẳng còn gì để cúng ma cho vợ nữa… Chuyện là lúc ấy cán bộ công ty vận động bà con trồng cao su. Đang buồn như cây lúa chờ mưa, vậy mà nghe nói trồng cao su, trong bụng M’rao như có ai thả vào cục lửa. Trồng cao su mất hết đất ông bà, mai mốt biết lấy chỗ nào cho “con bò đi chơi”? Lại nữa: làm cao su khổ lắm, con gà chưa xuống chuồng đi ăn đã phải dậy rồi, muốn uống rượu say cho cái chân đá vào nhau cũng không được. M’rao bí mật nói dân làng nằm lăn ra cản, không cho bộ đội khai hoang… Đại tá Xuân phải đích thân xuống vận động… Hôm đó tình cờ sao đại tá ghé vào nhà. Nghe M’rao buồn rầu kể đầu đuôi, ông lập tức cho bác sĩ xuống khám bệnh. Bác sĩ bảo vợ M’rao bị bệnh phổi rồi đưa về trạm xá công ty điều trị. Được ba tháng thì vợ anh hết bệnh!

Bụng no thì đầu sáng

M’rao trở thành người đi trồng cao su đầu tiên. Làng Poong ngơ ngác. Nói thật, lúc ấy M’rao chưa tin cây cao su đâu, giả vờ hăng hái thế là để trả ơn người đã cứu vợ mình thôi... Nhưng rồi dần dần M’rao nhận ra rằng của cải tích cóp cả đời ông bà để lại so với mấy năm M’rao đi làm cao su đâu có hơn gì. Ấy là M’rao được tiếng giàu nhất làng đấy! Cứ khư khư ôm lấy “đất ông bà để lại” mà để cho cỏ mọc thì ôm làm gì. Đó là chưa nói có tích cóp cả đời như M’rao, chỉ bị thầy bói phỉnh một lần là tiêu hết. Càng nghĩ M’rao càng thấy xấu hổ với cái bụng hẹp của mình. Việc nào mới, mọi người chưa thông, M’rao đi trước làm. Nhà nào khó vận động, M’rao đến trước. Nhiều cái khó lắm. Người càng nghèo càng khó. Cứ thấy có gạo ăn trong nhà được vài ngày là bỏ đi uống rượu rồi. Cạo mủ cao su, 5 giờ phải ra vườn nhưng có người cứ lững thững 7, 8 giờ mới đến… Cũng có lúc M’rao nản quá, nghĩ: “Hay cứ mặc xác cho chúng nó đói rách, hơi đâu…”, chỉ nghĩ thế rồi lại thấy thương ngay.

Cách đây bốn năm, làng Poong xôn xao chuyện nhà M’rao sắm két đựng tiền. Thực ra nếu chỉ trông vào lương thì M’rao chỉ có mức sống khá là cùng. Cái khác người của M’rao là làm cho đồng tiền biết đẻ... Chẳng là công ty 75 vẫn có chủ trương phát triển kinh tế hộ gia đình. Ai có đất, công ty sẽ giúp công khai hoang, hỗ trợ cho cây giống, chỉ cho kỹ thuật… Nắm lấy cơ hội, cứ bao nhiêu tiền lương, tiền bán heo bò, M’rao đều đổ hết ra rẫy. Thiếu thì đi vay ngân hàng, vay công ty... Sau hơn 15 năm chịu khổ, nhịn đến cả điếu thuốc rê, bây giờ M’rao đã có 10ha cao su, 10ha điều, 3ha càphê, một cửa hàng tạp hoá, một chiếc xe khách chạy tuyến Pleiku. Tài sản của M’rao, người ta ước tính phải trên 4 tỉ đồng – ấy là chưa kể ba cái nhà M’rao đã xây cho con, rồi máy cày, trâu bò… Nhưng nếu chỉ mỗi mình M’rao giàu lên thì cũng chẳng ý nghĩa mấy. M’rao vẫn thầm tự hào trong sự đổi thay của dân làng có phần đóng góp của mình… Làng Poong bây giờ đã đổi thay tới mức khiến người ta phải ngỡ ngàng. Như A Roi, người ta khổ mấy thì cũng được cái lều tranh che nắng che mưa, vậy mà mười con người phải chen nhau trong cái lều bạt. Đến cái khố đeo cũng phải dùng vải bạt. Ai nghĩ có ngày A Roi cũng có nhà, có xe máy… Hay như nhà Rơ Ma Thơn, cả năm chỉ được hai tháng ăn cơm; cái nhà thì ngồi trong bụi cây còn kín nắng, kín mưa hơn, vậy mà bây giờ cũng có nhà xây, xe máy… Hai người cùng khổ nhất làng mà thế, những người khác thì nói gì… Làng Poong bây giờ đã có hơn mười nhà thu nhập từ trăm triệu đồng mỗi năm trở lên. Cả 135 hộ đều có nhà xây. Nhiều nhà xây kiểu Thái to rộng, người Kinh còn phải nể... Bụng no, đầu càng thêm sáng. Làng Poong bây giờ là một ngôi làng kiểu mẫu.

Riêng với M’rao, bây giờ cứ nhắc đến là người ta lại thán phục cái sự khôn ngoan hơn người của anh, biết nín nhịn cái nhỏ để làm nên chuyện lớn…

bài và ảnh: Ngọc Tấn