Bảo hiểm y tế

Để sức khoẻ toàn dân được bảo vệ công bằng

SGTT.VN - Theo hướng dẫn thực hiện luật Bảo hiểm y tế (BHYT) có hiệu lực từ năm 2009, thì đến năm 2014 phải đạt được mục tiêu BHYT toàn dân. Tuy nhiên, mục tiêu này xem ra phá sản vì theo thống kê chính thức đến cuối năm 2011 cả nước chỉ mới có 63,7% dân số tham gia BHYT. Điều này đặt ra nhu cầu xây dựng đề án BHYT toàn dân với mục tiêu thực tế hơn, theo đó đến năm 2015 tỷ lệ người dân tham gia BHYT là 75% và đến năm 2020 là 90%.

Công bằng mà nói, những năm qua chính sách BHYT đã mang lại sự ổn định nhất định trong việc bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội nước ta. Nhờ BHYT mà hàng chục triệu người đã giảm nhẹ được gánh nặng tài chính khi bệnh tật, trong đó có những người thuộc diện chính sách và đối tượng dễ bị thương tổn trong xã hội (người nghèo, nông dân, người sống ở vùng sâu, vùng xa…) Một quốc gia mà sức khoẻ của mỗi người dân đều được nhà nước bảo vệ công bằng trong mọi hoàn cảnh thì quốc gia đó sẽ phát triển, xã hội ổn định và người dân sẽ hạnh phúc. Và nền tảng để làm điều này không gì khác ngoài việc đạt cho được mục tiêu BHYT toàn dân một cách nhanh nhất.

Quyết tâm chính trị

Do quỹ BHYT bị bội chi nên nhiều bệnh viện phải cắt giảm thuốc hoặc thay thế thuốc rẻ tiền cho người bệnh BHYT. Ảnh: Thanh Hảo

Nhưng để đạt được mục tiêu BHYT toàn dân với đầy đủ ba tiêu chí do tổ chức Y tế thế giới (WHO) đề ra – bao phủ về dân số, bao phủ về gói quyền lợi và bao phủ về chi phí – các nhà hoạch định chính sách và quản lý phải làm việc rất nhiều để vượt qua những thách thức rất lớn. Theo bà Tống Thị Song Hương, vụ trưởng vụ BHYT bộ Y tế, mặc dù BHYT toàn dân được Nhà nước và Chính phủ nước ta quan tâm, thế nhưng sự cam kết chính trị vẫn chưa thật sự đủ mạnh. Thật vậy, ngoài chỉ thị số 38/CT-TW của Ban bí thư, nhìn chung cho đến nay các cấp chính quyền ở nhiều địa phương vẫn chưa đưa ra được những chỉ đạo cụ thể và quyết liệt, điều này dẫn đến việc các ban, ngành, đoàn thể tham gia công tác BHYT cho lấy có và hầu như ai cũng xem đó là chuyện của ngành y tế chứ không phải của cả xã hội. Tuy nhiên, nếu xem sức khoẻ con người là vốn quý nhất của cá nhân và toàn xã hội, vậy tại sao mỗi địa phương không đưa chỉ tiêu tăng tỷ lệ bao phủ BHYT – như là một trong những chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội của địa phương mình?

Thế nhưng, cam kết chính trị cũng chỉ mới là điều kiện cần, điều kiện đủ để đạt BHYT toàn dân là hệ thống BHYT phải được vận hành một cách chuyên nghiệp và trôi chảy. Tại hội thảo góp ý xây dựng đề án “Thực hiện lộ trình tiến tới BHYT toàn dân giai đoạn 2012 – 2015 và 2020” do bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đồng chủ trì vào ngày 13.8 vừa qua ở TP.HCM, ông Nguyễn Minh Thảo, phó tổng giám đốc BHXH Việt Nam, cảnh báo tình trạng âm quỹ BHYT trong năm nay vì nạn chi mạnh tay của nhiều địa phương, đặc biệt là TP.HCM. Ông nói: “Với con số 800.000 người tham gia BHYT tự nguyện ở TP.HCM năm qua, quỹ thu được 500 tỉ đồng nhưng tiêu đến 1.600 tỉ đồng, như thế quỹ phải bù đến 1.100 tỉ đồng”. Một trong những nguyên nhân được ông Thảo lý giải ở đây là tình trạng bác sĩ ở TP.HCM kê biệt dược ngoại ở mức cao nhất nước (đến 50%), và lạm dụng xét nghiệm chẩn đoán đến 30% (trong khi tỷ lệ này của cả nước chỉ là 18%).

Mua phí thấp, hưởng tiêu chuẩn cao

Thế nhưng, trong khi BHXH đổ lỗi ngành y tế thì ngành y tế lại đổ lỗi… cho nhau. Có mặt tại hội thảo, bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến trách móc người tiền nhiệm: “Để chiều lòng dân, anh Triệu (nguyên bộ trưởng Y tế Nguyễn Quốc Triệu – NV) thả lỏng quá nhiều rồi, bây giờ rút lại rất khó. Mệnh giá mua BHYT thấp, nhưng tiêu chuẩn hưởng lại cao, toàn thuốc biệt dược, rồi nào là CT, PET-CT, dao gamma nữa chứ. Cứ làm hài lòng người dân, nhưng túi tiền của mình không đủ thì làm sao bây giờ”. Trong thực tế, điệp khúc đổ thừa qua lại giữa BHXH và bệnh viện trong công tác BHYT là chuyện thường ngày ở nước ta những năm qua. Điều này phản ánh tình trạng nhà quản lý thiếu tầm nhìn trong hoạch định chính sách BHYT, lúc siết chặt lúc thả lỏng, khiến người tham gia BHYT rất mệt mỏi và chán ngán.

Nhưng dù nói gì BHXH và ngành y tế không thể trốn trách nhiệm trong việc làm chậm trễ tiến trình đạt được mục tiêu BHYT toàn dân. Thật dễ khi trách cứ người dân chưa nhận thức đúng đắn về BHYT, nhưng cần biết rằng công tác truyền thông về BHYT ở nhiều địa phương thật sự chưa đạt yêu cầu, vì kinh phí tuyên truyền còn quá ít và nhiều cán bộ không có kỹ năng truyền thông BHYT, khiến người dân không có thông tin về chính sách này. Sự hạn chế trong đáp ứng và cung cấp dịch vụ y tế của ngành y tế cũng làm cho người dân không mặn mà với BHYT. Bộ trưởng Y tế thừa nhận: “Tôi đi tiếp xúc cử tri TP.HCM ai cũng than phiền về dịch vụ BHYT và nói thà ra khám dịch vụ cho nhanh, chứ khám BHYT vừa mất thời gian, vừa bị nhân viên y tế nạt nộ mà chẳng được gì cả. Theo tôi, ngán nhất của BHYT nước ta vẫn là chuyện chờ lâu. Đi khám từ 4 – 5 giờ sáng mà đến trưa mới được lĩnh thuốc thì quá khổ”.

Lộ trình tiến tới BHYT toàn dân là con đường rất gian nan và gập ghềnh. Hàn Quốc mất 26 năm cho tiến trình này, còn Nhật Bản và Thái Lan mất đến 36 năm, đó là với điều kiện ở các nước này toàn bộ người dân bắt buộc tham gia BHYT. Tại hội thảo vừa qua, bộ trưởng bộ Y tế đã nói đến khả năng bắt buộc người dân tham gia BHYT, chứ không dựa trên sự tự nguyện như hiện nay. Điều này có thể làm được với điều kiện đổi mới toàn diện hệ thống BHYT, tiến tới mô hình BHYT bảo đảm cung cấp những dịch vụ y tế một cách công bằng, minh bạch và thoả đáng cho người tham gia: người tham gia BHYT nhiều năm phải có quyền lợi nhiều hơn người tham gia ít năm, người đóng phí nhiều phải được chi trả nhiều hơn người đóng phí ít…

Nhưng để chính sách BHYT đạt được tính bền vững và nhân văn, rất cần nhà hoạch định chính sách lưu ý đến công tác y tế dự phòng và chăm sóc sức khoẻ ban đầu. Cần đầu tư ngân sách y tế nhiều hơn đến các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa nhằm cải thiện sức khoẻ bà mẹ, trẻ em và giảm gánh nặng bệnh tật cho người dân ở đây. Kinh nghiệm xây dựng BHYT toàn dân ở Hàn Quốc là đầu tiên chính phủ đặt ưu tiên trên độ phủ diện tham gia BHYT, vì sự tập trung vào độ phủ của gói quyền lợi sẽ tạo nên rào cản khiến sự mở rộng số người tham gia không thể tăng nhanh như mong muốn. Trong lộ trình này, đối tượng diện chính sách và dễ bị tổn thương cần được quan tâm đặc biệt. Ở các nước, những người này được nhà nước hỗ trợ hoàn toàn hoặc một phần tiền mua thẻ BHYT, và được tạo điều kiện tiếp cận với những gói dịch vụ y tế cao như những người khác.

Phan Sơn