Hương vị quê nhà - làng biển

Đứng trước 11.000 cây số bờ biển

SGTT.VN Xuân 2012- “Thay đổi cách nhìn về kinh tế biển, có lẽ, bắt đầu bằng việc công bố chiều dài bờ biển không chỉ là 3.260km”, TS Bùi Quốc Nghĩa nói vậy khi được hỏi về vai trò của kinh tế biển. Theo người từng đứng đầu nhóm khảo sát trong năm năm của một đơn vị chuyên về thiết kế công trình biển ở phía Nam, chiều dài bờ biển Việt Nam là 11.409km.

Tàu Tilsitt của hải quân Pháp ở Cảng Sài Gòn cách đây 126 năm. Ảnh: Bảo tàng Guimet

Nghĩa cho biết thêm: “Con số hơn 11.000 cây số bờ biển giờ đây đã được một số cơ quan chính thức tại Việt Nam như cục Quản lý đô thị sử dụng”.

Là một trong những người đo đạc, tính toán, xác định ưu thế để phát triển cảng Dung Quất trong thế kỷ trước, TS Nghĩa có nhiều năm lăn lộn với nhiều vùng biển của Việt Nam. Ngoài việc xác định thông số đầu vào cho luồng, cho cảng, ông Nghĩa gặp phải các bài toán về đầu vào cho một cảng như lượng hàng qua cảng, kinh tế vùng. Có lẽ vì vậy mà trong gần mười năm qua, ông Nghĩa tiếp cận kinh tế biển theo một hướng mới. Ông nói: “Nếu không tiếp cận kinh tế biển theo tư duy cũ nặng tính hái lượm, mà xem kinh tế biển như một hệ sinh thái mà vùng nào chịu tác động thuỷ triều thì là vùng biển, tính đúng, đủ các đảo, chiều dài bờ biển phải hơn 11.000km”.

Cách nhìn mới này khiến Việt Nam có tới 28 tỉnh, thành phố biển, theo cách tính lấy đường bờ biển vào sâu 100km. Hiện, điểm xa nhất tại Củ Chi nằm cách biển 99km. Tuy là cảng biển nhưng nằm sâu trong đường thuỷ nội địa, cảng Sài Gòn về công năng rất tốt, nhưng về thiết kế hạng mục, có thể phải tính thêm về sức bền vật liệu, chống ăn mòn, nếu tiếp cận theo nghĩa thành phố biển trong cách nhìn mới. Theo ông Nghĩa, xây cảng ở Sài Gòn phải áp dụng các tiêu chuẩn công trình biển hay giải quyết bài toán thoát nước mưa, vừa phải tính chuyện của trời, cũng phải dự liệu tác động từ biển.

Một đội thuyền biển Ảnh: tư liệu

Ông Nghĩa cho biết, cách nhìn về biển như vậy đang được chương trình kinh tế biển (NOEP) của Mỹ áp dụng. Theo cách cũ, biển đóng góp 1,5% GDP của Mỹ, còn theo cách tiếp cận mới, 83% GDP đến từ 31 vùng biển và duyên hải. Tiếp cận biển theo hướng mới, khiến các nhà hoạch định chính sách đặt mục tiêu tăng dân số từ nội địa ra duyên hải. Lý do, ngoài khai thác lợi ích của kinh tế biển, còn là thái độ chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, bởi nếu cứ lùi thì mất đất.

Vậy thay đổi cách tính, cái nhìn về kinh tế biển của Việt Nam sẽ thay đổi những gì? Theo TS Nghĩa, lấy tổng giá trị từ nguồn lợi biển chia cho con số 3.260km ra một con số khác, còn nếu tính trên 11.000km, có thể bức tranh không còn màu hồng.

Không trả lời trực tiếp câu hỏi về kinh tế biển, kỹ sư Đỗ Thái Bình, người có hàng chục năm gắn với ngành hàng hải, dẫn câu chuyện hải đồ để gián tiếp trả lời. Là chủ công ty dịch vụ hàng hải Samaser, ông Bình thường xuyên tiếp khách đến mua hải đồ các vùng biển Việt Nam. Ông Bình nói: “Hiện tại có bốn đơn vị có thể làm hải đồ, trong đó hai đơn vị thuộc bộ Quốc phòng”. Tuy nhiều, song người đi biển vẫn phải dùng hải đồ của Anh. Ông Bình nói: “Trên thực tế, hải đồ Anh khá chính xác. Nhưng về pháp lý, chỉ có cơ quan chính thức của Việt Nam mới được quyền công bố số liệu về hải đồ”. Tờ hải đồ, vốn dùng chỉ đường cho tàu, thuyền, lại có tới bốn đơn vị thực hiện, là thừa hay thiếu? Đâu là hải đồ chính thức dùng trong dân sự? Cũng câu hỏi thiếu, thừa ấy nhưng đặt ra cho hệ thống cảng biển, TS Bùi Quốc Nghĩa cho rằng, nếu nhìn sự phát triển cảng biển theo phong trào và tư duy nhiệm kỳ ở các địa phương, có thể thấy Việt Nam vừa thừa, vừa thiếu.

Một góc ở cảng biển Sài Gòn hiện nay. Cảng đang có kế hoạch di dời. Ảnh: CK

Thừa ở các cảng biển địa phương, trong khi các cảng chính ở Hải Phòng và cảng Sài Gòn đang quá tải. TS Nghĩa nói: “Bài toán cảng biển của Việt Nam phải đặt đầu bài đúng là phục vụ thị trường dân số gấp ba lần, bao gồm các tỉnh của Trung Quốc và lưu vực sông Mekong”. Đặt đầu bài như vậy mới có thể xác định bài toán đầu tư hạ tầng cảng và phát triển ngành logistics.

Cũng với cách tiếp cận mới, chiến lược biển của Việt Nam không chỉ liên quan đến các mục tiêu kinh tế như tỷ trọng đóng góp vào nền kinh tế mà còn ảnh hưởng quan trọng tới cuộc sống của đa số người dân, bởi lúc đó, theo TS Nghĩa, 83% dân số của Việt Nam sống trong vùng duyên hải.

tiểu lý