Nhà nước cũng đã có chiến lược về tăng trưởng xanh. nhưng phát triển sạch là nhắm đến tính toàn thể...

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải

“Hướng tới tăng trưởng xanh”

SGTT Xuân 2012 - Cuối tháng 10.2011, phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì một cuộc họp với lãnh đạo các bộ, ngành chủ chốt để bàn xây dựng một khung chiến lược “phát triển xanh” (PTX). bộ Kế hoạch và Đầu tư đã được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành Công thương, Tài nguyên và Môi trường, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để xây dựng một khung chiến lược cụ thể gọi là “chiến lược tăng trưởng xanh (TTX) thời kỳ 2011 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2050”.

Phóng viên báo Sài Gòn Tiếp thị đã phỏng vấn phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải về chiến lược này:

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải thăm và làm việc với công ty Nam Triệu. Ảnh: TL

Thưa phó Thủ tướng, mục tiêu của chiến lược này hướng tới là gì?

Cụ thể. Chính phủ yêu cầu phân tích, nghiên cứu để xác định chỉ tiêu giảm thiểu phát thải khí nhà kính (GHG); đưa ra một số chỉ tiêu chặt chẽ để định hướng “xanh” cho các ngành.

Nhìn tổng thể, nước mình sử dụng các công nghệ tiêu thụ năng lượng lớn. Nếu không nhìn nhận vấn đề này sớm thì Việt Nam sớm rơi vào nhóm phát thải trung bình CO₂. Hiện nay, 60% phát thải khí CO₂ là từ các ngành công nghiệp và 40% từ khu vực nông nghiệp.

Hiện nay, bộ Công thương đã triển khai chương trình sản xuất sạch hơn với số kinh phí hàng ngàn tỉ đồng. Chương trình này nằm ở vị trí nào trong chiến lược TTX?

Chương trình sản xuất sạch hơn là một cách tiếp cận, mà tổ chức Môi trường của Liên hiệp quốc (UNEP) đề ra và áp dụng tại nhiều nước từ những năm 1990. Nó hệ thống hoá những giải pháp áp dụng trong sản xuất để mang lại hiệu quả kép về kinh tế và môi trường. Để làm sao với cùng một lượng nguyên vật liệu, nhiên liệu… đầu vào như trước, nhưng doanh nghiệp sản xuất ra nhiều sản phẩm hơn mà lại giảm phát thải ra môi trường.

Từ năm 2007, bộ Công thương chỉ đạo các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp trong ngành triển khai áp dụng chương trình này. Ban đầu đó là chương trình hợp tác Việt Nam – Đan Mạch giai đoạn 2006 – 2010, với tổng kinh phí 9 triệu USD. Có những doanh nghiệp chưa đến một năm đã thu hồi vốn đầu tư mà môi trường tại khu vực của doanh nghiệp đó lại được cải thiện rõ rệt.

Mặc dù có những kết quả rõ rệt như vậy, nhưng hình như mức độ phổ biến của chương trình sản xuất sạch hơn cũng hạn chế…

Nước ta hiện nay là phát thải trung bình 2,5 tấn CO₂/năm/đầu người, bằng một nửa so với mức phát thải bình quân đầu người của thế giới khoảng 5 tấn.

Nếu có chính sách đúng thì từng người dân, từng doanh nghiệp phải quan tâm hơn. Chính sách đúng giá thị trường. Một người dân trước đây đi mua cái bóng điện không quan tâm đến nó tiêu thụ bao nhiêu kW/h, bây giờ họ tính toán hơn vì giá thị trường hơn. Mua xe máy, ôtô cũng phải tính nó tiêu thụ hết bao nhiêu xăng. Đó mới là số lượng lớn. Chứ nếu chỉ tính ở mấy đồng nước ngoài hỗ trợ thôi thì bài toán năng suất, hiệu quả không bao giờ tiến bộ lên được.

Đẩy nhanh tiến độ thị trường hoá xăng dầu, điện… có phải là chìa khoá thực hiện các giải pháp TTX?

Đúng. Như giá điện, tôi cho rằng, người dân, doanh nghiệp đòi hỏi nhiều hơn là một giá điện cạnh tranh và một thị trường điện cạnh tranh chứ không đơn giản là rẻ. Giá xăng dầu thị trường hoá sẽ khiến người ta phải tính toán sử dụng cho đúng, kể cả từ việc mua xe máy. Khi đó, tôi đưa cả chỉ tiêu Euro 4 vào, lúc đó phải tính toán kỹ vì chi phí cao hơn.

Nên nói rằng, nếu có cơ chế đúng thì cả xã hội quan tâm đến chương trình đấy thì sức mạnh, tốc độ của nó nhanh hơn nhiều. Hiện nay mình sử dụng nhiều hơn các nước trong khu vực 20% chi phí về năng lượng để sản xuất ra một đơn vị GDP. Không phải người Việt Nam kém mà do các tín hiệu về giá chưa tác động đến người ta.

Hướng tới TTX nhưng các doanh nghiệp liên tục vi phạm, xả thải ra môi trường không qua xử lý như Vedan, Thái Tuấn… Ta đang thiếu cái gì để doanh nghiệp chấp hành tốt quy định bảo vệ môi trường?

Thực tế nhiều khu công nghiệp, nhiều doanh nghiệp xây dựng cơ sở xử lý nước thải, chất thải rắn rồi nhưng các hệ thống xử lý đó, qua kiểm tra nhiều nơi không hoạt động bởi vì, đưa vào hoạt động là chi phí tăng. Cho nên, nhiều doanh nghiệp trốn được là trốn. Nên ở đây lại phải nói hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước của mình từ Trung ương đến địa phương.

Thứ hai là, hiệu quả của việc xử lý. Nhiều nhà máy ximăng và cơ sở sản xuất công nghiệp khác, qua kiểm tra là cứ buổi đêm cắt hết lọc bụi đi. Buổi đêm là xả nước, xả bụi ra. Nên phải tăng cường giám sát và xử phạt thật nặng. Ở nhiều nước họ gắn camera theo dõi, quay các ống khói 24/24g. Vừa rồi cũng đã làm được một số vụ về môi trường rồi nhưng sắp tới phải làm mạnh mẽ hơn.

Xây dựng chiến lược TTX có phải điều chỉnh các chiến lược khác như chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Có thể có những chỉ tiêu chỉ có thể đạt được nếu tăng trưởng kinh tế ở một mức nào đó, không phải là ở mức tăng trưởng cao mới đạt được?

Ta không còn đặt mục tiêu phát triển quá nóng nữa rồi mà đã xác định phát triển bền vững. Như năm nay, vốn đầu tư nhà nước chỉ còn 33,5% tổng vốn đầu tư xã hội. Nếu Chính phủ không bơm vốn đầu tư thì không phải dựa vào vốn đầu tư đó để tăng trưởng mà tăng trưởng trên những giá trị đang có và phải sử dụng nó hiệu quả hơn. Nhưng cái chính là các yếu tố đồng bộ thị trường. Ta hay nói doanh nghiệp sao không sử dụng công nghệ cao? Với mức giá thế này sao phải dùng công nghệ cao. Nếu tính toán đưa ra mức giá nào đó buộc họ sẽ phải tính toán để đưa công nghệ cao thích hợp vào mới có hiệu quả.

Mạnh quân (thực hiện)