Căng thẳng trên biển Đông lại gia tăng

LTS. Ngày 10.6.2011, nhật báo Asian Wall Street Journal có bài nhận định tình hình căng thẳng tại biển Đông lại gia tăng, nhân vụ tàu Trung Quốc mới đây lại cắt cáp tàu thăm dò địa chấn Viking II của Việt Nam. SGTT lược dịch bài viết này để bạn đọc tham khảo.

SGTT.VN - Tình hình biển Đông, nơi giàu có tài nguyên thiên nhiên lại nóng lên khi Việt Nam lên tiếng tố cáo tàu Trung Quốc cắt cáp tàu thăm dò địa chấn Viking II của Việt Nam ngày 9.6, và việc Trung Quốc công khai yêu cầu các nước trong khu vực ngưng tìm kiếm dầu mỏ tại các khu vực tranh chấp mà không được sự cho phép của Trung Quốc (!).

Sáng 9.6, tàu Trung Quốc lại ngang ngược cắt cáp của tàu thăm dò địa chấn Viking II của Việt Nam trên vùng biển Việt Nam. Ảnh:

Bộ Ngoại giao Việt Nam hôm 9.6 cho biết một tàu cá Trung Quốc với sự hỗ trợ của hai tàu ngư chính Trung Quốc đã cắt cáp của tàu khảo sát địa chấn của tập đoàn Dầu khí Việt Nam. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Nguyễn Phương Nga nói rằng hành động của tàu Trung Quốc là "hoàn toàn có chủ ý" và "vi phạm nghiêm trọng quyền chủ quyền của Việt Nam."

Nỗ lực của Bắc Kinh trong việc mở rộng phạm vi và ảnh hưởng của quân đội, cùng với việc thiếu hụt nguồn tài nguyên thiên nhiên đã góp phần gia tăng lo lắng trong những tháng gần đây tại khu vực biển Đông.

Cuộc xung đột đang leo thang thành một loạt các vụ đụng độ giữa tàu thăm dò của Việt Nam và tàu của Trung Quốc và cuộc khẩu chiến ngày càng gia tăng giữa Trung Quốc với Philippines. Các tranh chấp lãnh thổ là một trọng tâm của hội nghị an ninh khu vực tại Shangri-La, Singapore tuần trước, tại đây Bộ trưởng Quốc phòng Robert Gates nói rằng Hoa Kỳ cam kết bảo vệ các đồng minh Đông Nam Á. Ông Gates dự đoán nhiều vụ đụng độ có thể xảy ra trừ khi các bên tuyên bố chủ quyền tìm phương cách hòa bình để giải quyết tranh chấp.

Tuy nhiên, những động thái của Ngoại trưởng Hillary Clinton trong việc ủng hộ tiến trình thúc đẩy các cuộc đàm phán đa phương trên biển Đông, khi đến thăm Việt Nam năm ngoái làm Trung Quốc tức giận.

Cũng trong ngày 9.6, đại sứ Trung Quốc tại Philippines, Liu Jianchao cảnh báo các nước láng giềng trên biển Đông phải ngưng tiến hành thăm dò trữ lượng dầu trong vùng biển Đông nếu không có sự cho phép của Trung Quốc!.

Các nhà phân tích an ninh nói rằng các vụ việc trên phản ánh thái độ “cơ bắp” của Trung Quốc trong biển Đông, nơi có nhiều bên cùng lên tiếng tuyên bố chủ quyền toàn bộ hoặc một phần, gồm Việt Nam, Philippines, Đài Loan, Brunei và Malaysia cùng với Trung Quốc. Trung Quốc thì cho rằng họ có chủ quyền toàn bộ biển Đông!

Các khu vực tranh chấp biển đảo ở châu Á. Hình nền: Các chiến sĩ hải quân Việt Nam tuần tra ở quần đảo Trường Sa. Ảnh: AWSJ/Reuters

Việc gia tăng các tranh chấp chủ yếu là vì vấn đề kinh tế, theo nhận xét của giáo sư Carlyle Thayer tại Học viện Quốc phòng Úc, Đại học New South Wales. Các đảo chìm và các rạn san hô của biển Đông, đặc biệt là quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa, được cho là nằm trên đỉnh trữ lượng lớn dầu và khí tự nhiên. Việt Nam và Philippines đã khai thác một số mỏ dầu trong khu vực này.

Theo GS Thayer, “Trung Quốc đang tìm cách kiểm soát các nguồn tài nguyên này, vì trữ lượng phong phú và gần Trung Quốc hơn so với nguồn dầu từ Trung Đông".

Hải quân Trung Quốc cũng có thể bảo vệ các tuyến đường biển, nơi dầu mỏ từ Biển Đông được chuyên chở đi. "Biển Đông tạo nên một phần của nỗ lực lớn hơn của Trung Quốc trong việc đảm bảo các nguồn cung năng lượng trên thế giới nhằm phục vụ cho tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của nước này", GS Thayer nhận định.

Trung Quốc cho biết muốn duy trì hòa bình trong khu vực và đàm phán về các tranh chấp trên biển. Nhưng Trung Quốc cũng lập luận rằng các nước láng giềng đang phá hoại lợi ích của Trung Quốc trên Biển Đông. "Chúng tôi kêu gọi các bên ngừng tìm kiếm các khả năng khai thác tài nguyên trong những khu vực mà Trung Quốc đã tuyên bố chủ quyền", ông Liu Jianchao, đại sứ Trung Quốc tại Philippines phát biểu mới đây. "Chúng tôi sẽ không bao giờ sử dụng vũ lực trừ khi bị tấn công," ông ta nói thêm.

Hai tuần trước, Việt Nam đã cáo buộc một tàu hải giám của Trung Quốc cắt các dây cáp tàu khảo sát Bình Minh 02. Cũng giống như vụ việc ngày 9.6, việc cắt cáp xảy ra trong phạm vi thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam theo quy định của luật pháp quốc tế.

Trong một vụ việc tương tự vào tháng 3.2011, quân đội Philippines cho biết hai tàu Trung Quốc đã gây gián đoạn các hoạt động thăm dò dầu khí của một tàu khảo sát Philippine gần khu vực Bãi cỏ Rong, phía tây tỉnh Palawan của Philippines. Chính phủ Philippines cũng cáo buộc lực lượng hải quân của Trung Quốc bắn vào ngư dân Philippines ở Jackson Atoll, gần Philippines và còn tuyên bố chủ quyền với khu vực này vào cuối tháng 2.2011. Philippines đã gửi một loạt các khiếu nại lên Liên hợp quốc về hành vi này của Trung Quốc trên biển Đông.

Các nhà phân tích an ninh cho rằng một nỗ lực phối hợp giữa các quốc gia nhỏ hơn, đặc biệt là Việt Nam và Philippines, với sự ủng hộ của Mỹ, để quốc tế hoá việc giải quyết tranh chấp trên biển Đông có thể khiến Trung Quốc phản ứng ngày càng hiếu chiến.

Việt Nam đã yêu cầu 10 thành viên ASEAN đóng vai trò trung tâm trong việc giải quyết những căng thẳng trong khu vực. Philippines, một thành viên ASEAN đã dành nhiều năm cố gắng xây dựng các liên minh chính trị và kinh tế với Trung Quốc, cũng đã bắt đầu thúc đẩy các cuộc đàm phán đa phương trong những tháng gần đây.

Trung Quốc muốn đơn phương giải quyết biển Đông Trung Quốc ngang nhiên tuyên bố rằng họ có chủ quyền toàn bộ biển Đông! Ảnh: tàu cá Trung Quốc trên biển Đông. Ảnh: the-diplomat.com Bình luận trên tờ Jakarta Post của Indonesia ngày 10.6, chuyên gia về an ninh của Đại học Indonesia, ông Andi Widjajanto nhấn mạnh: những vụ việc gây hấn gần đây của Trung Quốc đối với Việt Nam và Philippines chứng tỏ rằng Trung Quốc có ý định làm mọi việc theo cách của riêng mình. Nói cách khác, Trung Quốc đang đơn phương giải quyết mọi việc ở biển Đông, bất chấp nước này từng tuyên bố theo đuổi đàm phán hòa bình với các bên có liên quan. Ngay sau khi xảy ra vụ việc tàu Trung Quốc lại cắt cáp tàu thăm dò dầu khí Viking II của Việt Nam sáng 9.6, Indonesia, nước Chủ tịch ASEAN 2011 đã lên tiếng thúc giục các bên có tranh chấp kiềm chế và quay trở lại thực hiện nghiêm túc bộ quy tắc ứng xử trên biển Đông (DOC) mà Trung Quốc đã ký với ASEAN từ 2002. Michael Tene, người phát ngôn của bộ Ngoại giao Indonesia phát biểu: “Việc leo thang các sự việc ở biển Đông đã nêu bật tầm quan trọng của việc ASEAN và Trung Quốc cần đưa ra những đường lối chỉ đạo về thực hiện DOC, cũng như tất cả các nguyên tắc mà các bên đã nhất trí với nhau, cần được thực hiện đầy đủ”. Ông cũng nhắc lại tuyên bố chung của lãnh đạo ASEAN tại hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 18 tại Jakarta đầu tháng trước, thúc giục các bên liên quan ký kết các nguyên tắc chỉ đạo và xúc tiến việc thảo luận về bộ Quy tắc ứng xử COC, một cam kết mạnh mẽ hơn cho các tranh chấp ở biển Đông. Theo Michael Tene, “tất cả các bên phải tôn trọng lẫn nhau, giải quyết các vấn đề thông qua đàm phán hòa bình, bằng các nguyên tắc của Công ước LHQ về Luật biển, và kiềm chế các biện pháp có thể dẫn tới leo thang bạo lực”. Đáng chú ý, hôm qua (9.6) bộ ngoại giao Trung Quốc đã phủ nhận việc tàu Trung Quốc quấy rối tàu Viking II và còn tố ngược lại tàu Việt Nam gây nguy hiểm cho ngư dân Trung Quốc (!). Chuyên gia an ninh Andi Widjajanto kết luận, “các Ngoại trưởng ASEAN cần có nỗ lực đặc biệt để khiến cho cơ chế DOC hoạt động, vì rõ ràng cơ chế này hiện tại không hiệu quả”. Ca Thy (theo Jakarta Post)

H.S (theo Asian Wall Street Journal)