Hàng không giá rẻ hay tàu cao tốc?

SGTT - Ở thời điểm này những người có thu nhập trung bình cũng chưa dễ dàng quyết định chọn dịch chuyển bằng hàng không, cho dù đó là hàng không giá rẻ. Trong khi hạ tầng có sẵn nhưng người dân vẫn chưa dễ tiếp cận dịch vụ này thì một khoản đầu tư khổng lồ dự kiến sẽ được chi để làm tàu cao tốc. Từ góc nhìn của mình, tiến sĩ Võ Trí Thành, phó viện trưởng viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương phân tích.

Tôi thích dùng từ hàng không cho mọi người mà không dùng cụm từ hàng không giá rẻ. Lý do là, cho dù thế nào thì ngành hàng không vẫn đòi hỏi đầu tư rất lớn, kỹ năng quản lý và công nghệ cao, yếu tố an toàn thuận lợi cho khách hàng là phải cải thiện. Gọi hàng không giá rẻ như một cái gì đó dễ dãi qua loa. Có thể có một số quy trình phục vụ, kỹ thuật tính toán giá cao, đường bay, phục vụ… giảm đi để giảm giá, nhưng dứt khoát các yếu tố kia phải đảm bảo.

Thực tế thời gian qua trong khoảng mười năm trở lại đây thì một số người có thu nhập trung bình đã tiếp cận được dịch vụ hàng không và chọn hàng không để dịch chuyển. Tuy nhiên để hàng không trở thành một phương tiện dịch chuyển bình dân thì vẫn có nhiều vấn đề. Trước hết không nên nghĩ đơn giản là mở một đường bay lớn hay tăng chuyến là dễ dàng bởi đằng sau nó là khoản đầu tư không nhỏ. Chuyện tăng đầu tư sẽ gắn với độ nhạy cảm, co giãn của nhu cầu với giá. Nếu ai cũng chấp nhận giá tăng lên để doanh nghiệp có lãi thì nhu cầu có thay đổi không? Giá tăng thì lượng khách đi có ổn định không? Trong khi tôi cảm nhận là giá vé hiện nay có vẻ chạm trần.

Ông có đồng tình với đánh giá là, thị trường hàng không nội địa nước ta có tiềm năng rất lớn?

Nếu đọc những báo cáo, nghiên cứu thì tiềm năng của thị trường hàng không của các nước Đông Á rất tốt, tầng lớp trung lưu sẽ có những thay đổi hành vi tiêu dùng, ví dụ như việc sử dụng hàng không để di chuyển. Ở nước ta cũng thuộc xu hướng này. Nhưng cũng sẽ có những vấn đề đặt ra nếu phát triển hàng không ví dụ như vấn đề năng lượng. Khi nguồn cung dầu mỏ đi xuống mà những năng lượng thay thế còn đang đầy tranh cãi… Hay phát triển hàng không có những rủi ro phải tính đến như khủng hoảng kinh tế hay thiên tai…

Theo ông, quá ít các hãng hàng không ở thị trường nội địa như hiện nay có cản trở tiếp cận của những người có thu nhập trung bình tiếp cận với dịch vụ này?

Tại nhiều nước, thị trường nội địa họ có nhiều hãng để cạnh tranh. Nhưng đôi khi không phải có nhiều hay ít hãng mà cách thức gây áp lực cạnh tranh như thế nào. Đó là sự giám sát của Nhà nước để các doanh nghiệp đó tự đổi mới, cải thiện mình bởi nếu không sẽ có những phân khúc khác bị người khác giành mất. Chúng ta phải nhớ rằng một thị trường cạnh tranh không nhất thiết phải là một thị trường có quá nhiều người chơi, mà quan trọng là Nhà nước biết bảo vệ áp lực cạnh tranh đó. Theo nghĩa đó thì vai trò của Nhà nước rất lớn. Chuyện thêm hay bớt một hãng hàng không là chuyện không đơn giản vì nó còn câu chuyện công nghệ, quản lý, an toàn như tôi đã nói.

Trong khi hạ tầng hàng không có sẵn mà người dân vẫn chưa dễ tiếp cận, theo ông nên khai thác hạ tầng sẵn có này hay làm một cái mới hoàn toàn như tàu cao tốc chẳng hạn?

Tôi không đủ các thông số kỹ thuật để trả lời câu hỏi này. Nhưng đó cũng là một bài toán đặt ra cho những nhà kinh tế. Nó liên quan đến chuyện chi phí cơ hội. Trong rất nhiều các lựa chọn đầu tư thì lựa chọn đầu tư nào là hiệu quả nhất, chúng ta phải đối chiếu, so sánh. Đúng ra trong giải trình của Chính phủ trước Quốc hội về tàu cao tốc nên có những cái đó. Có nhiều cách, tự tính toán hoặc nhìn vào những nước có các loại hình vận tải khác nhau để so sánh và đưa ra lựa chọn tối ưu. Cách rất quan trọng khác là có những điều tra xã hội học, ví dụ nếu là anh thì anh lựa chọn loại hình vận tải nào, theo nghề nghiệp, công tác, thu nhập… khác nhau thì trả lời khác nhau. Có nhiều cách để có những kết quả cho các độ tin cậy cao hơn. Nhưng bản chất đây là bài toán kinh tế thì phải tính tới lợi ích. Với nguồn lực có hạn thì đầu tư vào đâu hiệu quả nhất? Tôi nghĩ tất cả những gì chúng ta biết về tàu cao tốc mới chỉ là những nghiên cứu rất bước đầu, đánh giá về rủi ro của dự án này còn hơi sơ lược, chưa đủ thông số để ra được những lựa chọn xác đáng.

Xin cảm ơn ông!

Lê Phượng (thực hiện)