Vận động chính trị kiềm chế xử phạt gia đình Bạc Hy Lai

SGTT.VN - Phiên toà vào ngày 9.8 xét xử tội danh giết người của bà Cốc Khai Lai, vợ ông Bạc Hy Lai, sẽ hé mở nhiều điều về những thay đổi mới nhất trong nền chính trị Trung Quốc, đặc biệt là quyết tâm của Bắc Kinh, nhằm đưa sự ổn định và "hài hoà" trở thành trọng tâm trong cuộc cải cách chính trị và pháp lý nước này, theo bài phân tích trên Thời báo Châu Á của Giáo sư Willy Lam, chuyên nghiên cứu Trung Quốc thuộc Đại học Quốc tế Akita, Nhật Bản.

Bà Cốc Khai Lai có thể lãnh án tử hình hoặc 15 năm tù, sau phiên toà 9.8 tới đây. Ảnh: Fox News

Đảng Cộng Sản Trung Hoa (CCP) dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đang đề ra ưu tiên hàng đầu, bảo đảm sự thống nhất chuẩn bị Đại hội Đảng lần thứ 18 vào cuối năm nay. Ngày 27.7, Tân Hoa Xã đưa tin luật sư Cốc bị buộc tội cố sát doanh nhân người Anh Neil Heywood tại một khách sạn ở Trùng Khánh hồi cuối tháng 11.2011. THX cho biết "sự thật đã rõ ràng, bằng chứng tội ác không thể chối cãi".

Thay đổi đầy hứa hẹn này có hai ý nghĩa về chiến lược lãnh đạo của Hồ Cẩm Đào đối với sự kiện Bạc Hy Lai. Thứ nhất, như luật sư nhân quyền Pu Zhiqiang tại Bắc Kinh đã nhận định "nếu bà Cốc không liên quan đến tội danh tham những thì có thể chồng bà, ông Bạc cũng sẽ lãnh án tương tự”.

Nói cách khác, vì ông Bạc chỉ bị chính quyền quy tội "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật Đảng", không mang tội danh liên quan đến tham nhũng, nên ông không cần xuất hiện trong các phiên toà xét xử. Theo quy định CCP, các cán bộ nghi ngờ vượt rào pháp lý có thể chỉ bị Ủy ban Trung ương Kỷ luật (CCDI) điều tra, và thủ tục tố tụng thường không được công khai. Như vậy, hình phạt dành cho ông Bạc sẽ không quá nặng, theo tác giả William Lam.

Trường hợp xử lý sự kiện Bạc Hy Lai tương phản mạnh với hai trường hợp tương tự của một thành viên Bộ Chính trị và một nhân vật cán bộ cấp địa phương, sau cuộc đấu đá nội bộ giữa các phe phái hàng đầu trong CCP. Tháng 9.2006, 13 tháng trước khi triệu tập Đại hội Đảng Cộng Sản Trung Quốc lần thứ 17, Bí thư Đảng Ủy Thượng Hải Trần Lương Vũ đã bị sa thải khỏi mọi chức vụ trong Đảng và chính phủ.

Tại thời điểm giam giữ, phương tiện truyền thông chính thức đã cung cấp nhiều thông tin về "tội danh kinh tế" của ông Trần, như việc ông nhúng tay vào các phi vụ giúp doanh nghiệp tiếp cận các khoản vay giá rẻ của Quỹ an ninh xã hội một cách bất hợp pháp. Ông lãnh án 18 năm tù.

Năm 1995, uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng uỷ Bắc Kinh Trần Hy Đồng bị bắt cũng vì tội tham nhũng với án phạt 16 năm tù. Một lần nữa, bộ máy tuyên truyền tại thời điểm năm 1995 lại đưa ra công luận nhiều báo cáo về chuyện hối lộ và "lại quả" của các quan chức Bắc Kinh. Một nguyên nhân chính trong sự kiện rơi đài chính trị của ông Trần Hy Đồng là đấu đá quyền lực với Chủ tịch kiêm Tổng Bí thư CCP (sau này) Giang Trạch Dân.

Đến vụ Bạc Hy Lai, chỉ một số ít thông tin về "lỗi vặt" của ông Bạc được phơi bày ra công chúng, một dấu hiệu cho thấy cơ quan có thẩm quyền có thể không muốn xây dựng một trường hợp phạm tội hình sự nghiêm trọng chống lại nhân vật "con ông cháu cha". Hơn nữa, khả năng sự kiện Bạc Hy Lai không cần phải thông qua hệ thống tư pháp và sự giám sát của phương tiện truyền thông có vẻ như là một bước lùi chính trị và pháp lý nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, động thái tập trung vào bà Cốc, cùng khả năng ông Bạc có thể được "miễn" điều trần công khai, là ăn khớp với quyết định trước đây của lãnh đạo Đảng nhằm giải quyết vụ Bạc Hy Lai một cách khoan dung. Chuyên gia pháp lý Ong Yew Kim tại Đại học Khoa học chính trị và Pháp luật nhận định "có bằng chứng cho thấy việc xử lý ông Bạc được tiến hành theo các cân nhắc chính trị, không hợp pháp".

Ông chỉ ra ưu tiên của các cấp lãnh đạo là nhằm đảm bảo một môi trường ổn định cho Đại hội Đảng lần thứ 18 và không theo đuổi các tội danh nghiêm trọng hơn của ông Bạc, liên quan đến tổ chức bè phái chống Đảng cùng một số nhân vật cấp cao trong Đảng Cộng sản và Quân đội Giải phóng Nhân dân.

Các tờ báo phương Tây và Hongkong đều báo cáo rằng Ủy ban thường vụ Bộ chính trị dưới sự lãnh đạo của Hồ Cẩm Đào (PBSC) đã quyết định mô tả tội ác của ông Bạc là mang tính "cá biệt", không liên quan đến một bè lũ bí ẩn. Nguyên nhân chính là Hồ Cẩm Đào không muốn phá vỡ sự thống nhất khi "đụng chạm" đến những người ủng hộ ông Bạc, như thành viên PBSC Chu Vĩnh Khang và một số quan chức khác như Liu Yuan và Zhang Haiyang, lần lượt giữ các chức vụ quan trọng trong Tổng cục Hậu cần và Lữ đoàn Pháo binh thứ hai của nước này.

Trong một bài xã luận về bản cáo trạng chống lại bà Cốc, thời báo Hoàn cầu tuyên bố phiên toà xét xử vợ ông Bạc cho thấy mọi người đều bình đẳng trước pháp luật quốc gia. Bài báo phát đi thông điệp rằng "không một ai, bất kể chức vụ và quyền lực ra sao, được miễn giảm hình phạt nếu có hành vi trái nguyên tắc", cũng đồng thời củng cố lòng tin của người dân Trung Quốc vào hệ thống pháp luật.

Các chuyên gia đặt vấn đề lo ngại rằng liệu Bắc Kinh có thể chính trị hoá các thủ tục tố tụng chống lại ông bà Bạc và nghi ngờ về cam kết của lãnh đạo CCP cải cách pháp luật, chính trị. Ngoài Global Times, không một cơ quan nào, trừ ông Hồ Cẩm Đào, lên tiếng ủng hộ cải cách và "làm sạch" CCP.

Tuyết Hạnh (Asian Times)