Mexico: niềm hy vọng mới sau cuộc bầu cử

SGTT.VN - Hôm chủ nhật 1.7, cử tri Mexico đã đưa đảng Revolucionario Institucional (Cách mạng Thể chế - PRI) trở lại quyền lực bằng cách bầu Enrique Pena Nieto làm tổng thống.

Chiến thắng với 38% số phiếu, hơn ứng viên cánh tả Andres Manuel Lopez Obrador chỉ 6,4%, Pena Nieto sẽ phải lệ thuộc vào các đảng khác ủng hộ các kế hoạch của ông để thúc đẩy nền kinh tế đứng thứ 2 Mỹ La Tinh.

Ông Enrique Pena Nieto. Ảnh: Reuters

Năm 2000, trong cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên ở Mexico, đảng PRI bị cử tri thẳng thừng loại bỏ, sau 71 năm cầm quyền với thành tựu là ổn định chính trị và các kế hoạch xã hội bền vững, nhưng làm giàu cho các đảng viên, đàn áp bất mãn chính trị và vì thế phá hỏng hàng ngũ và thể chế chính phủ. Đảng Hành động Quốc gia (PAN) của Felipe Calderon tạo nhiều hy vọng khi được bầu vào năm 2000, nhưng chưa bao giờ chiếm đa số trong Quốc hội, nên không thể thúc đẩy cải cách, do đó nền kinh tế Mexico kém phát triển hơn các nước khác ở Mỹ La Tinh trong phần lớn 12 năm cầm quyền của PAN.

PRI trở lại quyền lực có thể làm người ta dễ dàng kết luận rằng sẽ ít thay đổi ở Mexico. Đánh giá này sẽ sai, bởi vì không chỉ bản thân tổng thống 45 tuổi cam kết tập trung cải cách mà đất nước Mexico ngày nay cũng khác xa với thời mà PRI cũ cầm quyền. Pena Nieto nhận trách nhiệm vào một thời điểm mà tài chính Mexico hoạt động hiệu quả và kinh tế cải thiện, cho dù vẫn không thể tạo đủ việc làm cho dân số gia tăng.

Trước hết, bạo lực liên quan ma túy không lan tràn như người ta vẫn tin. Thật sự là hơn 50.000 người đã chết trong cuộc chiến chống ma túy trong sáu năm cầm quyền của Tổng thống Felipe Calderon. Và tỉ lệ ám sát ở Mexico - 18 trong 100.000 người - cao đến mức đáng sợ. Nhưng tỉ lệ này của Brazil là 26 trên 100.000, Nam Phi 32 và Venezuela đến 67. Các vụ giết người ở Mexico thường chỉ diễn ra ở bốn tiểu bang dọc theo biên giới Mỹ. Ở miền Nam Mexico, tỉ lệ giết người thấp hơn ở Mỹ, và tương đương với tỉ lệ ở Canada hay Chile.

Trong đất nước Mexico cũ, tất cả các thể chế được kiểm soát hay phối hợp với PRI. Tình trạng này đã thay đổi. Mexico hiện có một Tòa án Tối cao độc lập, một viện bầu cử độc lập, và một Ngân hàng trung ương độc lập. Giới chức cầm quyền, viên chức chống độc quyền, và các cơ quan thống kê cũng hưởng nhiều quyền tự trị. Truyền thông tự do hơn bao giờ hết, tuy là tập đoàn truyền hình Televisa tiếp tục ưu đãi các ứng viên thuộc PRI. Xã hội dân sự thì ở trên và quản lý: phong trào sinh viên #YoSoy132 được tổ chức thông qua truyền thông xã hội, lại gây ngạc nhiên lớn nhất và nhiều ảnh hưởng nhất trong chiến dịch tranh cử vừa qua.

Các thành viên nhóm "Yosoy132" (Tôi là 132) biểu tình đòi hỏi tính minh bạch trong kết quả bầu cử ở Mexico, ngày 2.7 vừa qua. Ảnh: Reuters

Nền kinh tế Mexico cũng đã thay đổi, phần lớn theo hướng tốt hơn. Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 ảnh hưởng Mexico nặng nề, nhưng từ đó kinh tế tăng trưởng đều đặn. Tình trạng vay mượn kinh niên của chính phủ thuộc PRI cũ đã kết thúc, tài chính công dựa trên một nền tảng khá hợp lý, cho phép Ngân hàng Mexico theo đuổi chính sách lãi suất thấp, bảo vệ đồng peso trước mức giá quá cao của đồng real Brazil và những đồng tiền khác của Mỹ La Tinh.

Xuất khẩu phát triển mạnh, và chuỗi giá trị địa phương được Hiệp ước Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ củng cố cuối cùng cũng trỗi dậy. Xuất khẩu Mexico đạt 1 tỉ USD/ ngày, hàng chế biến chiếm hơn 80%. Chi phí tăng vọt ở Trung Quốc, cùng với lợi thế giáp Mỹ của Mexico, có nghĩa là người Trung Quốc không còn ưu thế vượt trội so với Mexico trong cuộc chiến dành thị phần Mỹ.

Cuối cùng một lý do không kém quan trọng là dân số. Tỉ lệ trẻ em trung bình trong một gia đình ở Mexico chỉ là 1,7 trong thời kỳ 2013-2014, giảm mạnh so với những năm trước đó. Áp lực từ thất nghiệp, tình trạng không sử dụng hết lao động, và nhập cư sẽ giảm. Tỉ lệ người phụ thuộc lao động rất thấp, góp phần vào tăng trưởng.

Vẫn còn quá sớm để nói là liệu chính phủ PRI của Enrique Pena Nieto có trở lại một số thói quen xấu thời trước đây không. Nhưng rõ ràng là Nieto sẽ điều hành một đất nước đã thay đổi rộng lớn, một số vấn đề cũ đã nhanh chóng lùi xa, những thiếu sót khác giảm đi nhanh chóng hơn bao giờ hết.

Ở điểm khởi đầu của con đường mới, Mexico vẫn là một đất nước của thế độc quyền. Chỉ xét trong một số khu vực như truyền thông, viễn thông và năng lượng, giới chức đương nhiệm vận dụng quá nhiều quyền hạn, tính giá quá cao nhưng cung cấp dịch vụ kém. Các doanh nghiệp tư nhân bắt đầu nhiều vụ kiện tụng, cản trở nỗ lực điều hành. Các cuộc vận động hành lang của khu vực công và tư nhân nhằm tìm cách cải cách trong các lĩnh vực độc quyền và những lĩnh vực khác, kể cả giáo dục. Và cần có một nhà lãnh đạo táo bạo để thách đấu với các thế lực chính trị.

Những đề nghị cải cách chính của Nieto bao gồm cho phép đầu tư tư nhận nhiều hơn vào công nghiệp dầu khí của nhà nước, xem xét toàn bộ hệ thống thuế để cải thiện thu nhập nhà nước và tự do hóa các luật lao động để tạo thêm việc làm. Tất nhiên là Pena Nieto cũng phải sáng tạo một chiến lược để giảm bạo lực liên quan ma túy ở miền Bắc Mexico.

Một đất nước tăng trưởng, ít bạo lực hơn, bình đẳng hơn và dân chủ hơn nên là tin tốt lành từ cuộc bầu cử tổng thống ở Mexico.

Võ Phương (REUTERS, PROJECT SYNDICATE)