ASEAN sẽ đứng ở đâu?

SGTT.VN - Nếu như ASEAN phản ứng với Trung Quốc như cách mà các nước hạ nguồn Mekong vừa qua bày tỏ thái độ về trách nhiệm của “đại quốc” đối với sự cạn kiệt của dòng sông thì căng thẳng trên Biển Đông có thể đã giảm bớt áp lực.

Tuy nhiên, tình hình căng thẳng hiện nay trên Biển Đông càng thúc đẩy các thành viên ASEAN phải quyết tâm cao hơn nữa trong các cuộc thương lượng, để có thể đạt được một bộ Quy tắc ứng xử (COC) có giá trị pháp lý đối với Trung Quốc, vào cuối năm nay.

Hải quân Việt Nam trên đảo Trường Sa. Tình hình căng thẳng hiện nay trên Biển Đông càng thúc đẩy các thành viên ASEAN phải hành động kiên quyết hơn nữa trong các cuộc thương lượng, để có thể đạt được một bộ Quy tắc ứng xử (COC) có giá trị pháp lý vào cuối năm nay. Ảnh: Reuters

Những ngày qua, bà Phó Oánh, thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc sang họp với các nước ASEAN tại Thái Lan, đã lên giọng khuyên ASEAN nên trung lập trong vấn đề Biển Đông. Bà cũng sang Hà Nội để nghe ASEAN tham vấn về COC. Vậy mà ngay tại thời điểm ấy, các nước ở khu vực phải chứng kiến hàng loạt những sự kiện khó tin trong một bang giao từng được vinh danh là “mối tình hữu nghị Việt – Hoa”. Do nhẫn nhịn, trước đây Việt Nam coi những hành động hải tặc xảy ra trên Biển Đông thời gian qua xuất phát từ “các tàu lạ” nhưng đến hôm nay, Việt Nam đã buộc phải vạch mặt chỉ tên, cảnh báo về những đe doạ có thật và hết sức liều lĩnh của chính Trung Quốc.

Ngày 27.6, tờ Financial Times đưa lại ý kiến của các nhà phân tích và các nhà ngoại giao quốc tế nhận định: hành động của CNOOC, mà chắc là đã có sự chấp thuận từ giới lãnh đạo cao cấp Bắc Kinh, thể hiện sự leo thang trong tranh chấp chủ quyền Biển Đông. Điều này đặt các tập đoàn dầu khí quốc tế vào tình thế khó khăn. Cả hai tập đoàn ExxonMobil và Gazprom đều đang làm ăn với Việt Nam và Trung Quốc. Theo tin từ giới công nghiệp dầu khí, Bắc Kinh đã thúc giục các tập đoàn dầu khí, kể cả BP và ExxonMobil, rút ra khỏi các hợp đồng với Việt Nam.

Đừng để “lộng giả thành chân”!

Cũng trong ngày 27.6, theo Nhân dân Nhật báo, cơ quan chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, một số doanh nghiệp của các quốc gia Đông Nam Á đã bày tỏ quan tâm về việc CNOOC mở thầu quốc tế tại chín lô dầu khí trên Biển Đông. Tờ báo này đã liệt kê các công ty dầu khí từ một số nước ASEAN như Thái Lan, Malaysia, thậm chí cả Philippines (?) hình như đang “ngấp nghé” muốn tham gia (!). Chắc chắn các cơ quan hữu quan của Việt Nam sẽ giao thiệp ngay lập tức với các quốc gia này, nếu nguồn tin do Trung Quốc tung hoả mù được kiểm chứng.

Còn khoảng hai tuần nữa ARF sẽ khai mạc. Tại đấy, ASEAN sẽ xuất hiện trên tư thế như thế nào là điều rất hệ trọng! Một ASEAN coi thái độ chuyện vừa qua trên Biển Đông là “cháy nhà hàng xóm bình chân như vại”, hay một ASEAN dám hành động ngược lại?

Đành rằng nếu chỉ ASEAN – Trung Quốc không thôi, nhất là khi chưa có COC đủ chế tài, thì chưa thể nói chuyện phải quấy với “đại quốc” được. Nhưng “tái cân bằng” quyền lực đang diễn ra mạnh mẽ ở châu Á nên sẽ không một quốc gia nào có thể một mình “múa gậy vườn hoang”, tự khẳng định các tuyên bố về chủ quyền, bằng các đoạn đứt khúc, mơ hồ, để rồi độc chiếm 80% diện tích Biển Đông! Ngoài ra, ngoài ARF, còn có Liên hiệp quốc và đặc biệt là cấu trúc mới hứa hẹn nhiều tiềm năng, Thượng đỉnh Đông Á, nơi mà cả Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Nhật, Nga, Úc đều là thành viên.

ASEAN có thể suy ngẫm điều mà thượng nghị sĩ Lieberman phát biểu tại hội thảo do trung tâm Chiến lược và nghiên cứu quốc tế Mỹ (CSIS) tổ chức mới đây: “Biển Đông không phải là điểm chính trong quan hệ Mỹ – Trung. Đó là quan hệ giữa Trung Quốc với các nước láng giềng, nhưng hành vi của Trung Quốc trên Biển Đông sẽ ảnh hưởng đến Mỹ và các nước khác trên thế giới. Xét khía cạnh này, điều gì xảy ra trên Biển Đông cũng là mối quan tâm của tất cả mọi người trên thế giới”. Và vị thượng nghị sĩ này trấn an: “Không một nước nào trong khu vực phải cảm nhận cần lựa chọn giữa Mỹ hay Trung Quốc, nhưng việc họ có cảm thấy như vậy hay không, còn phụ thuộc vào cách hành xử của các nước lớn”.

An Bình