Ngân sách trách nhiệm

SGTT.VN - Kế hoạch ngân sách 2013 trị giá 3.800 tỉ USD của ông Obama hướng đến giảm thâm thủng lâu dài, 4.000 tỉ USD trong vòng mười năm, nhưng ưu tiên trước mắt là đầu tư để khuyến khích sự phục hồi kinh tế đang chớm nở, cho dù nợ công của Mỹ đang tăng nhanh hơn dự đoán hồi tháng 9.

Tăng thuế người giàu

Trong dự thảo ngân sách, ông Obama quyết định nâng mức thuế đối với những người có thu nhập cao và những ngân hàng lớn, cùng với biện pháp giảm các khoản khấu trừ thuế, hay còn gọi là “lỗ hổng thuế”, từ các doanh nghiệp tư nhân, tập đoàn máy bay hay dầu khí. Những khoản này gộp lại dự kiến sẽ tiết kiệm được 1.500 tỉ USD trong vòng mười năm tới. “Đây không phải là đấu tranh giai cấp mà là về phúc lợi quốc gia”, ông Obama nói.

Trọng tâm gây tranh cãi chính là việc ông Obama đề xuất thay đổi loại thuế thay thế tối thiểu (AMT) bị phần lớn người dân phản đối bằng việc áp dụng Luật Buffett. Theo đó mức thuế mà những người có thu nhập từ 1 triệu USD trở lên phải chịu ít nhất là 30%, đồng thời giảm thuế cho những người trung lưu. Tác động của sự thay đổi này chắc chắn rất lớn. Một hộ gia đình bốn người có thu nhập 500.000 USD thay vì phải nộp 142.000 USD tiền thuế theo chính sách hiện tại sẽ chỉ phải nộp 124.306 USD. Ông Obama cũng đề nghị chấm dứt chính sách giảm thuế áp dụng với người có thu nhập trên 250.000 USD sẽ hết hạn năm nay.

Dự thảo ngân sách đề nghị đánh thuế các tổ chức tài chính trong vòng mười năm tới, dự kiến đạt được khoản tiền 61 tỉ USD nhằm thu hồi chi phí từ gói cứu trợ tài chính.

Trong thông điệp khi đệ trình dự thảo ngân sách lên quốc hội, ông Obama cũng yêu cầu cơ quan này “ngay lập tức bắt tay vào cải cách thuế” bằng cách bịt các lỗ hổng thuế của những công ty đưa cơ sở và việc làm ra nước ngoài, và hạ thuế thu nhập doanh nghiệp hiện là 35% mà không làm thâm thủng tăng thêm. Dự thảo không đưa ra thông tin chi tiết. Một quan chức cao cấp thuộc bộ Tài chính Mỹ đầu tuần này cho biết chính quyền Obama sẽ ban hành khuôn khổ cho một cuộc cải cách thuế toàn diện vào trước cuối tháng này.

Tăng cường đầu tư hạ tầng và việc làm

Để người dân Mỹ quay trở lại làm việc, ngân sách sẽ đầu tư 350 tỉ USD thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm trong ngắn hạn. Cụ thể, 50 tỉ USD đầu tư vào các dự án hạ tầng, vận tải như đường sá, tuyến xe lửa; 30 tỉ USD để hiện đại hoá ít nhất 35.000 trường học và 30 tỉ USD để hỗ trợ các bang tuyển dụng giáo viên, cảnh sát…; khuyến khích sản xuất thông qua các chương trình ưu đãi thuế và đầu tư nghiên cứu. Dự thảo vẫn duy trì chương trình trợ cấp Pell dành cho sinh viên thu nhập thấp, bổ sung thêm khoản chi dành cho trợ cấp giáo viên và cải cách giáo dục. Ông Obama đề xuất chi 8 tỉ USD vào các trường cao đẳng cộng đồng nhằm trang bị cho 2 triệu công nhân ở những ngành công nghiệp có tỷ lệ tăng trưởng cao, khi vấn đề thiếu kỹ năng vẫn là trung tâm của khủng hoảng việc làm.

Trong dự thảo vẫn có nhiều khoản cắt giảm đáng kể. Ông Obama đề xuất cắt giảm 364 tỉ USD chi phí y tế trong vòng mười năm tới. Chi tiêu quốc phòng cũng giảm 487 tỉ USD.

Trong dự thảo, Nhà Trắng sẽ phải giảm chi tiêu liên bang khoảng 1.000 tỉ USD trong thập kỷ tới, căn cứ theo luật giảm thâm thủng liên bang đặt ra từ tháng 8.2011. Mục tiêu chính quyền Obama đặt ra là giảm mức ngân sách từ tỷ lệ 8,5% GDP hiện nay còn khoảng 2,8% GDP trong năm 2018. Đồng nghĩa với đó là khoản cắt giảm đáng kể chi phí cho các cơ quan nhà nước như bộ tư pháp, nhà ở và đô thị, cơ quan bảo vệ môi trường… bị giảm phân bổ ngân sách. Các chương trình làm sạch nước sẽ bị mất kinh phí, tương tự với chương trình hỗ trợ sưởi ấm cho người có thu nhập thấp, phát triển cộng đồng khối và khám phá vũ trụ…

Cản trở từ đảng Cộng hoà

Nếu dự thảo được quốc hội thông qua thì sẽ có hiệu lực từ ngày 1.10. Theo đó mức thâm thủng ngân sách trong năm nay là 1.300 tỉ USD, năm 2013 giảm còn 901 tỉ USD và đến năm 2018 sẽ còn 575 tỉ USD. Báo Wall Street Journal nhận định các ý tưởng của ông Obama chắc chắn sẽ không trở thành hiện thực trong năm nay, nhưng đó sẽ là vũ khí trong chiến dịch tranh cử vào mùa thu này, và có thể hình thành nội dung cơ bản trong chương trình nghị sự nhiệm kỳ hai.

Bình luận về nội dung dự thảo ngân sách mới, bài xã luận của báo New York Times gọi đó là “ngân sách trách nhiệm”. Kế hoạch ngân sách này ngay lập tức bị đảng Cộng hoà phản đối.

Cảnh Toàn (AP, WSJ, BBC, Fox)