Kịch bản nào cho Iran

SGTT.VN - Căng thẳng giữa Mỹ và Iran liên tục leo thang trong những ngày gần đây: Tehran đe doạ phong toả eo biển Hormuz nằm trên tuyến vận chuyển dầu toàn cầu. Iran đổ lỗi cho Mỹ và Israel gây ra vụ ám sát một nhà khoa học hạt nhân Iran; Mỹ và các nước phương Tây gia tăng sức ép với Iran về chương trình tinh luyện uranium; Amir Hekmati – công dân Mỹ gốc Iran bị kết án làm gián điệp cho CIA tại Iran... Cuộc chiến Iran một khi nổ ra sẽ theo những kịch bản khả dĩ nào?

Iran chịu được bất kỳ cuộc tấn công nào

Hàng ngàn người Iran dự đám tang Mostafa Ahmadi Roshan – nhà khoa học hạt nhân bị ám sát tại Tehran. Ảnh: AFP

Anoushiravan Ehteshami – chuyên gia về Iran tại đại học Durham (Anh), nhận định: “Việc Mỹ và phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt cứng rắn hơn với Iran về chương trình phát triển vũ khí hạt nhân đã khiến lãnh tụ tối cao Ayatollah Khamenei bị dồn vào chân tường và còn rất ít lý do để thoả hiệp. Khi không còn gì để mất, Tehran sẽ tiến hành các biện pháp trả đũa nhằm thay đổi cuộc chơi theo ý họ”.

Trên thực tế, đại giáo chủ Khamenei cảnh báo: “Iran sẽ không ngồi yên và bị động trước kẻ thù. Iran sẽ huy động toàn lực để chống trả bất kỳ sự xâm lược hoặc mối đe doạ đến từ bên ngoài và bên trong. Iran sắp sửa bước vào một trận chiến quan trọng, tương tự như người Hồi giáo chiến đấu với những người vô thần vào thế kỷ trước”.

Theo giáo sư Farideh Farhi, đại học Hawaii, Khamenei chưa bao giờ là người nói suông. Khi Mỹ và Israel phối hợp tập trận quân sự trong khu vực, Iran tiết lộ về việc trang bị loại tên lửa mới. Vị lãnh tụ tối cao muốn chứng tỏ rằng trong bất kỳ tình thế nào, ông ta cũng sẽ không chịu “xuống nước”. “Việc Tehran đe doạ phong toả eo biển Hormuz có thể là điên rồ, nhưng việc Mỹ hoặc Israel tấn công Iran còn điên rồ hơn. Iran có thể chịu được bất kỳ cuộc tấn công nào, trong lúc cuộc chiến tranh mới nhiều khả năng sẽ khiến chính trị – kinh tế Mỹ và EU suy yếu”, giáo sư Farhi nói.

Xác suất cao cho can thiệp quân sự

Matthew Kroenig, học giả về quan hệ đối ngoại Mỹ tiên liệu, xác suất xảy ra cuộc xung đột vũ trang giữa Mỹ và Iran hiện nay cao hơn bất kỳ thời điểm căng thẳng nào từ năm 1988. Uỷ ban Quân vụ Mỹ tổ chức một cuộc họp kín về Iran ngày 18.1.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta cho biết Washington đang “đặt các lựa chọn trên bàn, bao gồm sử dụng vũ lực” một khi Tehran xử tử Amir Hekmati – công dân Mỹ về tội làm gián điệp hay phong toả eo biển Hormuz.

Nikolai Patrushev, người đứng đầu hội đồng An ninh của điện Kremlin, lo ngại Israel sẽ đẩy Mỹ vào một cuộc xung đột quân sự với Iran theo “kịch bản can thiệp quân sự” như tại Libya. Israel nhiều lần đã ám chỉ sẽ có hành động quân sự chống lại Iran (với sự hậu thuẫn của Mỹ) nhằm ngăn nước này phát triển hạt nhân.

Tuy vậy, Benedetta Berti, chuyên gia viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Mỹ, dự báo rằng một cuộc tấn công đơn phương vào Iran sẽ gây chia rẽ bên trong Israel. Trừ phi Tehran khiêu khích quá mức khiến cục diện Trung Đông thay đổi, Israel phát động tấn công, Mỹ sẽ không tiến hành cuộc chiến tranh chính thức với Iran tương tự như tại Iraq và Afghanistan.

Ngòi nổ sẽ được tháo sớm?

Anthony Cordesman, nhà phân tích tại trung tâm Nghiên cứu chiến lược quốc tế Mỹ, nhìn nhận kịch bản đáng tin cậy nhất là Iran thật sự không muốn nổ ra xung đột với Mỹ, mà chỉ muốn gây căng thẳng ở mức độ vừa phải để đẩy giá dầu, kích động lòng yêu nước của người dân trước cuộc bầu cử trong nước vào tháng 3.2012.

Các nhà phân tích đặt dấu hỏi về việc quân đội Israel và Mỹ vừa quyết định hoãn cuộc tập trận quy mô lớn vào đầu năm nay. Quân đội Israel xác nhận chương trình cải thiện hệ thống quốc phòng và hợp tác với lực lượng Mỹ được dời lại vào nửa cuối năm 2012, nhưng không tiết lộ lý do cụ thể. Các nhà phân tích cho rằng đây là động thái tránh “đổ thêm dầu vào lửa”. Mặt khác, trong vấn đề Iran, chính quyền Obama cũng đã thấy trước khả năng Iran không nhượng bộ áp lực, trong lúc chính sách “cây gậy và củ càrốt” vẫn còn tác dụng.

Bá Nha (Reuters, Haaretz, AFP)