Những người biểu tình ở Valencia với biểu ngữ “Trợ cấp hưu trí tối thiểu 800 euro” và “Nghỉ hưu ở tuổi 60”. Ảnh: Reuters

Châu Âu

Nợ công chưa qua, lương hưu dội tới

Ngay cả trước khi khủng hoảng đồng euro xảy ra, người ta đã lo ngại về quả bom lương hưu ở châu Âu sẽ phát nổ.

Theo số liệu nghiên cứu của ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), tổng số tiền lương hưu 19 quốc gia Liên minh châu Âu (EU) phải chi trả cao gấp năm lần tổng nợ của họ. Trung tâm Nghiên cứu các khoản nợ phát sinh thuộc đại học Freiburg (Đức) cho biết, trong năm 2009, các quốc gia trong bản báo cáo trên có nghĩa vụ thực hiện phúc lợi hưu trí cho dân cư dự kiến lên đến 30.000 tỉ euro (39.300 tỉ USD).

Trong đó, Đức phải chi 7.600 tỉ euro và Pháp chi 6.700 tỉ euro lương hưu, theo tác giả Christoph Mueller, Bernd Raffelhueschen và Olaf Weddige viết trong báo cáo. Số liệu từ Mercer cho thấy trách nhiệm lương hưu của Chính phủ Pháp và Đức hiện tại lớn gấp ba lần quy mô nền kinh tế. Pháp xem ra có cơ may chống đỡ hơn so với Đức, nhờ tỷ lệ sinh của Pháp cao hơn.

Cuộc khủng hoảng nợ lương hưu đe doạ khối kinh tế lớn thứ hai thế giới. Tỷ lệ sinh giảm hoặc đứng yên, cộng thêm tuổi thọ con người kéo dài khiến cho áp lực tài chính ngày càng đè nặng đôi vai của chính phủ các nước. Theo báo cáo của ECB, phúc lợi hưu trí năm 2060 dự kiến sẽ tăng từ 14% đến 25% GDP khu vực.

Châu Âu có tỷ lệ số dân trên 60 tuổi cao nhất thế giới. Dự đoán, con số này sẽ tăng lên 35% vào năm 2050, so với năm 2009 là 22%, theo số liệu từ Liên hiệp quốc (UN). Trong khi tỷ lệ này trên toàn cầu ước tính chỉ ở mức 22% vào năm 2050 và 11% năm 2009.

Số lượng người trên 65 tuổi ở 34 quốc gia thuộc tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế ước tính sẽ tăng gấp bốn lần, từ 85 triệu người năm 1970 lên đến 350 triệu người trong năm 2050. Giám đốc điều hành Charles Cowling của JLT Pension Capital Strategies ở London nói tuổi thọ ở châu Âu đang tăng theo tỷ lệ 5 giờ/ngày. Trong các nước phát triển, tuổi thọ trung bình sẽ tăng từ 75 tuổi (năm 2009) đến 83 tuổi (năm 2050), theo UN.

Hiện nay, chỉ có ít người lao động châu Âu chịu tiếp tục làm việc sau khi đến tuổi nghỉ hưu (khoảng trên 60 tuổi), dù họ sẽ được trả tiền lương cao hơn lao động trẻ. Thống kê năm 1970, một người lao động nam ở Pháp lĩnh tiền hưu 11 năm cho đến chết, nhưng hiện nay con số ấy là 21 năm. Ý đã thông qua luật để tăng dần tuổi nghỉ hưu, nhưng luật này chỉ có hiệu lực đầy đủ sau năm 2030.

Giải pháp

Những giải pháp đã được đề ra: cắt giảm chi phí và thắt chặt phúc lợi.

Nhà phân tích Fergal McGuinness, thuộc trung tâm Mercer’s, chuyên tư vấn trợ cấp cho khu vực Trung và Đông Âu, nói rằng việc tăng tuổi nghỉ hưu và giảm phúc lợi xã hội cần phải đóng một vai trò nhất định trong bất kỳ gói kế hoạch nào, nhằm giữ vững khu vực 17 nước sử dụng đồng tiền chung euro.

Chính phủ và các công ty đang từng bước cắt giảm chi phí tương lai với chính sách tăng tuổi nghỉ hưu ở một số quốc gia, gồm Pháp, Đức, Hy Lạp, Ý và Anh.

Ông Kirkegaard nói: “Bất kể đang ở trong hay ngoài khu vực euro, việc nâng tuổi nghỉ hưu là một trong những cải cách cơ cấu mà tất cả châu Âu phải thực hiện. Khủng hoảng buộc họ phải giải quyết chuyện này, và đây thực sự là phương thức tích cực, xét trên nhiều góc độ”.

Năm 2060, dự báo phúc lợi hưu trí trung bình ở Pháp sẽ là 48% lương trung bình quốc gia, giảm so với 63% như hiện nay, theo nhà nghiên cứu Stefan Moog tại đại học Freiburg (Đức). Chính phủ và những nhà quản lý hưu trí đang dựa vào tăng trưởng kinh tế để đảm bảo thực hiện lời hứa phúc lợi. Ông McGuinness kết luận nếu khu vực euro tăng trưởng quá chậm, không đủ củng cố kho bạc nhà nước và gia sản tư nhân, khiến cho kế hoạch hưu trí có thể vượt khỏi khả năng chi trả.

Số tiền các nước sẽ chi cho an sinh xã hội và chăm sóc dài hạn đang tăng lên. Các chính phủ với hệ thống an sinh xã hội hào phóng sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đảm đương gánh nặng trên, vì những chi phí này làm giảm khả năng đi vay của họ.

Năm ngoái, cứ 4,2 người lao động ở Pháp thì có một người lãnh lương hưu. Tỷ lệ này sẽ giảm xuống còn 1,9 trong năm 2050, theo báo cáo của tạp chí Economist hồi tháng 3.2011. Đức giảm tương ứng từ 4,1 xuống còn 1,6 trong cùng kỳ. Những gì họ có thể làm là cắt giảm phúc lợi.

Thêm vào những rủi ro hiện tại, các quỹ hưu trí tư nhân hiện cũng đang chịu áp lực do khả năng sinh lợi thấp. Lãi suất trong khu vực đồng euro luôn thuộc loại thấp nhất trong lịch sử 13 năm của đồng tiền chung châu Âu. Lãi suất thấp đồng nghĩa với việc các dự án hưu trí sẽ phải nắm giữ nhiều tài sản hơn để hỗ trợ các kế hoạch chi trả lâu dài.

Bên cạnh đó, những nghi ngờ gia tăng lại là một rào cản khác trong khu vực euro, khi các công ty cân nhắc lại chiến lược đầu tư trong bối cảnh lo ngại về Hy Lạp có thể vỡ nợ và gây ra sự sụp đổ lớn trong khối tiền tệ chung.

Khả năng tiềm ẩn cho một quốc gia phải rời khỏi khu vực euro đến cuối năm 2013 đã giảm còn 49% vào hôm 10.1 vừa qua, từ mức 51% trong tuần trước đó, theo thông tin từ thị trường cá cược internet InTrade.com. Khả năng này vào cuối năm 2014 là 59%.

Theo Mercer’s, các kế hoạch lương hưu ở Hy Lạp hay Bồ Đào Nha có thể hưởng lợi từ việc rút khỏi khối euro, vì tỷ lệ lãi suất cao hơn đi cùng với việc tái sử dụng đồng tiền quốc gia, có thể giúp cắt giảm chi phí nợ, trong khi đó, tài sản đầu tư ra nước ngoài hầu như chắc chắn sẽ tăng giá trị.

Tuyết Hạnh (Bloomberg)