Châu Âu: Khó khăn không chỉ từ hệ thống ngân hàng

SGTT.VN - Nỗi lo sợ lây nhiễm từ châu Âu giờ đây lây sang Mỹ, đẩy chỉ số S&P 500 vào khu vực xuống dốc tuần này, khi chỉ số nhanh chóng giảm hơn 20% so với mức cao hồi tháng 4. Giám đốc điều hành ngân hàng Morgan Stanley của Mỹ trấn an nhân viên rằng cán cân thu chi của ngân hàng mạnh mẽ hơn nhiều so với năm 2008, khi Lehman Brothers sụp đổ.

Ngân hàng Dexia (Bỉ) được thủ tướng Đức và tổng thống Pháp bàn biện pháp giải cứu. Ảnh: Reuters

Hôm thứ sáu, tổ chức đánh giá tín nhiệm Moody’s thông báo hạ bậc tín nhiệm của 12 ngân hàng Anh, trong số này có ngân hàng Hoàng gia Scotland và Lloyds TSB, cùng với Nationwide và Santander UK. Theo Financial Times, quyết định này đã đẩy cổ phiếu giới ngân hàng rơi xuống đáy của FTSE 100.

Trong danh sách bị hạ bậc còn có sáu ngân hàng Bồ Đào Nha (Caixa Geral de Depositos, Banco Comercial Portugues SA, Banco Espirito Santos SA, Banco BPI SA, Banco Santander Totta và Caixa Economica Montepio Geral), do chất lượng tài sản đang xấu đi, tăng rủi ro do nợ công và căng thẳng nguồn vốn.

Trước đó, Moody’s cũng đã giảm bậc tín nhiệm hai ngân hàng lớn của Pháp: Societe Generale từ Aa2 xuống Aa3, và Credit Agricole từ Aa1 còn Aa2. Ngân hàng BNP Paribas vẫn ở hạng Aa2, nhưng phải được kiểm soát thường xuyên. Theo Moody’s, các ngân hàng Pháp có lẽ có đủ vốn để giải quyết hậu quả vốn cho Hy Lạp vay nhưng dễ bị tác động khi thị trường mất lòng tin.

Nhưng ý nghĩa của việc hạ bậc là rắc rối kinh tế châu Âu – khởi đầu là một vấn đề chính trị – đã bắt đầu trở thành một rắc rối của hệ thống ngân hàng, một tình trạng có thể lan rộng ra ngoài khu vực euro đến Mỹ, hay châu Á.

Khó khăn của ngân hàng châu Âu

Giám đốc điều hành của một trong những ngân hàng lớn nhất châu Âu mô tả khó khăn mà các ngân hàng đang đối mặt là “tình trạng thiếu lòng tin”.

Một cuộc khủng hoảng vốn ngân hàng bắt đầu ở những nước ở vòng ngoài châu Âu là Hy Lạp, Ireland và Tây Ban Nha giờ đây đã tác động đến khu vực trung tâm của hệ thống tài chính phương Tây. Các chính phủ một lần nữa phải can thiệp để hỗ trợ ngân hàng của họ. Tuần rồi, Pháp và Bỉ nói rằng họ sẽ bảo đảm nợ nần của Dexia, ngân hàng từng được cứu giúp cách đây ba năm và hiện sắp phá sản.

Vấn đề thúc ép nhất đối với một ngân hàng là tình trạng đóng băng thị trường vốn khi các nhà đầu tư cân nhắc khả năng thua lỗ mà các ngân hàng có thể chịu do giữ trái phiếu ngân hàng khu vực euro. Trong vài tháng qua các quỹ tiền tệ Mỹ cố gắng thu hồi vốn bằng đồng đôla từ các ngân hàng châu Âu. Tuy bộ trưởng Tài chính Mỹ T. Geithner trấn an rằng, ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng nợ tại châu Âu tới các ngân hàng Mỹ nằm trong chừng mực xác định song báo cáo định lượng, làm theo đơn đặt hàng của Quốc hội Mỹ cho thấy, chừng mực này lên tới 640 tỉ USD.

Một nỗi lo lớn hơn là đóng băng nguồn vốn euro. Theo một chủ ngân hàng đầu tư, có nhiều ngân hàng sẵn lòng bỏ tài sản miễn là không phải chi thêm tiền. Các ngân hàng có thể giảm vốn bằng đồng euro, tăng tốc các kế hoạch cắt giảm quy mô cán cân chi thu. Điều đó có nguy cơ hạ giá tài sản, buộc nhiều ngân hàng ghi giá thấp cho những tài sản tương đương và làm hao hụt vốn, cũng có nghĩa là phải giảm hoạt động cho vay.

Niềm tin sụt giảm khiến cho cổ phiếu các ngân hàng châu Âu đã giảm 40% trong ba tháng qua. Ở cả hai bờ Đại Tây Dương, giá cổ phiếu gần mức thấp của năm 2008. Điều này làm người tiêu dùng mất bình tĩnh, và các ngân hàng khó kéo họ vươn lên.

Phải hành động mạnh mẽ

Những nhà lãnh đạo khu vực euro có lẽ cuối cùng nắm nhu cầu hành động mạnh mẽ hơn. Phần lớn các nhà làm chính sách giờ đây cho rằng những cuộc kiểm tra các ngân hàng châu Âu hồi tháng 7 không đủ cứng rắn để phục hồi lòng tin. Những nhà điều hành giờ đây cho rằng cần lặp lại các cuộc kiểm tra với những dữ liệu đã có nhưng phân tích tác động của tái cấu trúc vốn. Họ cũng có thể đòi hỏi các ngân hàng giữ nhiều vốn hơn. Dựa vào ngưỡng đã lập, các ngân hàng lẽ ra góp từ 100 – 200 tỉ euro. Với các thị trường tư nhân có thể cung cấp nhiều hơn là một phần số tiền mặt này, các chính phủ và quỹ cứu giúp châu Âu sẽ phải làm phần còn lại.

Tối chủ nhật, 9.10, ngay sau khi tới Berlin, Tổng thống Pháp Sarkozy có cuộc hội đàm với Thủ tướng Đức Merkel. Trên bàn nghị sự của hai vị lãnh đạo này, theo Reuters, ngoài chuyện giải cứu ngân hàng Dexia của Bỉ, là các vấn đề hai bên còn bất đồng như giải cứu Hy Lạp cũng như giải pháp bảo đảm sự an toàn cho hệ thống các ngân hàng ở châu Âu.

Võ Phương (Economist, WSJ, New York Times)