Kinh nghiệm tiêu dùng hàng Việt

Vì sao hàng Việt mang tên ngoại?

Lẩu Kichi-kichi, một nhà hàng hoàn toàn Việt nhưng từ cách đặt tên, phong cách ăn trên băng chuyền đến cách bày trí, đồng phục của nhân viên đều tạo cho khách hàng cảm giác mình đang ăn tại một nhà hàng Nhật, có người gọi đùa trường hợp này giống hiện tượng Xmen trong dầu gội đầu vậy.

Ngày càng nhiều nhà sản xuất Việt Nam chọn tên ngoại cho sản phẩm Việt Nam. Ảnh minh hoạ.

Một doanh nghiệp lớn tại TP.HCM bộc bạch: đã có công ty tư vấn nhiều kinh nghiệm tại thị trường Việt Nam đưa ra lời khuyên cho ông phải chọn tên cho sản phẩm và thương hiệu na ná tiếng nước ngoài, là biện pháp cần thiết hàng đầu để xâm nhập thị trường Việt Nam. Thực tế một sản phẩm quốc hồn, quốc túy của Việt Nam là nước mắm khi mang tên ngoại cũng dễ bán hơn và chiếm những vị trí trưng bày thuận tiện nhất tại các siêu thị. Liên Thành, một thương hiệu nước mắm có lịch sử cả trăm năm, gắn với phong trào Duy Tân từ những ngày đầu, cũng đành lép vế trước các thương hiệu Knorr, Chinsu. Còn thực phẩm tuy là mặt hàng NTD ưu tiên chọn hàng nội vì phù hợp khẩu vị, các doanh nghiệp sản xuất cũng gán cho sản phẩm của mình nhiều cái tên tận cùng bằng food như Vinafood, SN food, Sagifood… Nhan nhản những tên nước ngoài được dùng cho sản phẩm bánh kẹo như Givral, Phaner Pie; Boca.

Hiện tượng này còn phổ biến hơn đối với mỹ phẩm như X-Men (dầu gội đầu của công ty ICP), Essy (mỹ phẩm Sài Gòn), quần áo thời trang như Nino-Maxx (công ty Thời trang Việt), Foci (Nguyên Tâm), Lencii (gấmThái Tuấn), Rock (đồ lót nam Anh Khoa). Các loại quạt máy, nồi cơm điện của Việt Nam bán trên thị trường cũng thường thấy các tên gọi Sankyo, Lifan, Gold Sun… Hoặc cũng vì muốn tác động mạnh mẽ đến người tiêu dùng, thương hiệu nước uống tăng lực Number One của Tân Hiệp Phát đã từng đưa ra thông điệp quảng cáo nửa vời “Sắp có mặt tại Việt Nam…”.

Vì sao các doanh nghiệp phải làm như thế? Theo chân một vài doanh nghiệp đến chào hàng cho các nhà phân phối và tiểu thương tại các chợ đầu mối, người viết rất thông cảm với doanh nghiệp khi biết rằng người bán hàng thường yêu cầu đừng để tên hay chữ Việt trên sản phẩm sẽ dễ bán hơn. Thật sự sản phẩm đó của doanh nghiệp nào, chỉ có người bán mới biết, và tùy đối tượng khách hàng thích hàng nước nào thì người bán sẽ gắn quốc tịch vào sản phẩm đó.

Do hiểu được tâm lý chuộng ngoại của người tiêu dùng mà doanh nghiệp phải chạy theo đáp ứng, từ đó trụ được và phát triển. Kinh nghiệm này được truyền cho nhau và ngày càng nhiều nhà sản xuất Việt Nam chọn tên ngoại cho sản phẩm Việt Nam.

Vì sao người tiêu dùng Việt không thích chọn hàng Việt - hay sản phẩm mang tên thuần Việt? Trong cuộc khảo sát về hành vi tiêu dùng do báo SGTT tổ chức trong tháng 6.2010 cho biết 2/3 số người tiêu dùng trong mẫu nghiên cứu cho hay họ sợ gặp rủi ro khi mua hàng, và chưa hoàn toàn tin vào nhà sản xuất Việt Nam.

Hàng Việt Nam lép vế vì một thời gian dài trước đây do thiếu nguyên liệu, máy móc thiết bị, công nghiệp lạc hậu; hàng Việt đa phần chỉ là hàng thấp cấp, chất lượng không ổn định chỉ dừng lại thỏa mãn nhu cầu tối thiểu của người tiêu dùng. Khi công cuộc đổi mới bắt đầu, các nhà sản xuất Việt Nam có điều kiện phát triển, và nỗ lực tối đa để giành thị trường thì gặp phải sự cạnh tranh khốc liệt của các tập đoàn đa quốc gia lớn mạnh đầu tư vào Việt Nam, đưa ra những dòng sản phẩm thương hiệu toàn cầu nhưng giá rất Việt Nam, lại có dịch vụ cộng thêm, chất lượng mẫu mã luôn cải tiến, đi kèm các chương trình truyền thông PR, quảng cáo dội bom chuyên nghiệp.

Phải chăng chính những điều này đã khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam thiếu tự tin, chấp nhận chưa minh thị rõ ràng tên tuổi để tồn tại và rút ngắn con đường chinh phục người tiêu dùng? Từ đó đã hình thành và dung dưỡng một tâm lý tiêu dùng là chỉ có hàng ngoại mới tốt bền, và chấp nhận hàng Việt chất lượng chỉ cần vừa phải, vì tiền nào của nấy (?). Cả doanh nghiệp và người tiêu dùng đều mang một mặc cảm tự ti khó vượt qua: người tiêu dùng không dám đòi hỏi một chất lượng hàng Việt vượt trội hơn hàng ngoại, rất ít doanh nghiệp khẳng định được tính thuần Việt của sản phẩm ít nhất là từ việc đặt tên sản phẩm.

Tuy nhiên tâm lý tiêu dùng của người dân không phải là một trạng thái bất biến, nếu càng có nhiều thực tế chứng minh hàng Việt ngoài chất lượng tốt, còn ít rủi ro và được phục vụ tốt hơn hàng ngoại… chắc chắn tâm lý trên sẽ xoay chiều.

Mai Chuyên