Những người mẹ của bệnh nhân tâm thần

SGTT.VN - Đến bệnh viện Tâm thần TP.HCM, chúng tôi mới thấu hiểu sự hy sinh thầm lặng của những y bác sĩ, những điều dưỡng, hộ lý làm việc ở đây. Chứng kiến những gì họ làm, chúng tôi tự nhủ, chỉ có tình thương thật sự thì họ mới sống, làm việc, giúp đỡ những con người bị gia đình và xã hội xa lánh như thế.

Bà Trần Thị Cẩm Linh, hộ lý khoa T3 đang ân cần chăm sóc cho bệnh nhân tâm thần tại cơ sở Lê Minh Xuân, TP.HCM. Ảnh: Hoàng Nhung

Giữa trưa nắng, một phụ nữ đang bận rộn chăm sóc từng bệnh nhân tâm thần như chăm sóc từng đứa con ruột thịt của mình. Bà chia cho họ từng bộ quần áo để chuẩn bị đi tắm. Rồi bà cầm vòi nước rưới lên từng bệnh nhân. Đó là những ông già, những người trung niên hay là những thiếu niên, ai nấy đều trần trụi. Trong phòng tắm, thỉnh thoảng vang lên mệnh lệnh: tắm đi, cọ nách, cọ chân, cọ lưng nào…! Những tiếng rên la ồn ào, những tiếng cười vô hồn từ những bệnh nhân nhưng người phụ nữ ấy vẫn làm việc rất chuyên môn, nghiêm túc. Tắm xong, bà lần lượt lau khô từng người, hướng dẫn họ mặc quần áo, y hệt chăm những đứa trẻ lên ba.

Hơn cả chăm con

Người phụ nữ chúng tôi đang nhắc đến là bà Trần Thị Cẩm Linh, hộ lý khoa T3, bệnh viện Tâm thần TP.HCM, làm việc tại cơ sở Lê Minh Xuân. Bà Linh năm nay bước vào tuổi 51, gần 30 năm gắn bó với bệnh nhân tâm thần. Nói về công việc của mình, bà Linh nở nụ cười hiền lành toát lên vẻ ấm áp và nhân hậu: “Làm ở đây bị bệnh nhân đánh bất chợt là chuyện bình thường. Ban đầu thấy bệnh nhân cứ trần truồng đi lại mình mắc cỡ muốn chết. Rồi tôi cũng phải cố bình tĩnh để lên giọng cứng rắn: “Nếu không vào mặc quần sẽ nhốt vào phòng”. Những cảnh như vậy riết rồi cũng quen”. Theo bà Linh, chăm sóc bệnh nhân tâm thần cực lắm, không biết kể sao cho hết. Bệnh này ít khi hết hẳn, lúc tỉnh, lúc mê. Với bệnh nặng thì phải chăm từ A đến Z. Họ như con nít vậy! “Nhiều bệnh nhân đêm ngủ còn đái ỉa ra giường, sáng nào mình cũng lau dọn, giặt giũ rồi tắm rửa cho họ”, bà Linh kể.

Sau khi làm vệ sinh, công việc tiếp theo của hộ lý là xuống bếp đẩy xe cháo lên khoa phân phát cho từng bệnh nhân ăn sáng. Một bệnh nhân không chịu ăn, ngồi co ro vào một xó, bà phải ân cần, dỗ dành, rồi nhẹ nhàng múc từng muỗng cháo đưa lên miệng, trò chuyện, khi nào bệnh nhân ăn xong bà mới đi làm việc tiếp. Tới phiên trực đêm, bà đi một vòng để xịt thuốc trừ muỗi, đến từng giường bệnh xem bệnh nhân có ngủ ngon không, bà nhẹ nhàng kéo chiếc mền đắp che thân cho bệnh nhân đủ ấm. Vậy mà bệnh nhân vẫn cứ đạp mền ra trong tư thế trần trụi. Những lúc rảnh rỗi, bà kiểm tra từng bệnh nhân, xem đầu tóc đã bẩn chưa để gội, móng chân, móng tay đã dài chưa để cắt kẻo bệnh nhân lên cơn sẽ cào cấu nguy hiểm.

Bà Linh tâm sự: “Bệnh nhân tâm thần thường bị gia đình xa lánh, xã hội kỳ thị. Phải có tình thương thực sự thì mới sống cùng họ được…” Bà kể, vào những ngày bệnh nhân nữ có kinh, hộ lý phải theo dõi từng người, phải canh từng giờ để chăm sóc vệ sinh. Do vậy, bắt buộc họ phải nhớ “lịch” của từng bệnh nhân nữ. Rồi bà Linh đi cắt cỏ ở khuôn viên bệnh viện. Thấy bà, các bệnh nhân tỉnh táo chạy đến làm cùng. Một bệnh nhân thủ thỉ: “Má Linh ơi, hôm qua con khó chịu trong người, không biết mình làm gì hết, nghe các anh em trong khoa kể lại, con chửi mắng, la hét, làm tội má lắm, con xin lỗi má!” Bà Linh cười và an ủi: “Không sao đâu, má hiểu con mà!”

Còn điều dưỡng Phạm Thị Chính, khoa T2 nhớ lại tai nạn nghề nghiệp của mình trong cái tết vừa qua: “Buổi chiều, đang đứng chia cơm, bất chợt một bệnh nhân lên cơn, xông vào đấm tới tấp vào mặt mình rồi hét lớn. Thoát ra khỏi trận đòn, chợt thấy một bên mắt đau nhức, bầm lên, sưng quá. Thế là ba ngày tết không dám ra đường”. Theo bà Chính, nhân viên bệnh viện đi đâu, làm gì, cũng phải theo dõi đằng trước, đằng sau, hai bên để phòng bệnh nhân đánh lén mình. Khi bị bệnh nhân chửi, cán bộ không được nói gì mà phải chịu đựng, im lặng; bị bệnh nhân đánh không được phản công.

Người nhà nối nghiệp nhau

Nhắc đến hộ lý Cẩm Linh, BS Đặng Văn Bình, phó giám đốc bệnh viện, cho biết: “Chị ấy xem bệnh viện như ngôi nhà thứ hai của mình. Nhà chị Linh ở gần, chiều về cơm nước cho chồng con xong, chị ấy lại chạy vào bệnh viện xem có cái quần áo nào rách thì vá lại cho bệnh nhân. Chị ấy cho con đi học ngành y rồi thuyết phục con quay lại làm việc cho bệnh viện luôn”.

Nghe lời khen tặng này, bà Linh giải thích: “Mình đã bỏ tâm huyết để chăm sóc từng cây xanh, ngọn cỏ để có bóng mát, chăm sóc từng con người như những người thân yêu của mình thì làm sao có thể bỏ đi đâu được. Con gái mình vì thương mẹ nên đã đồng ý về đây. Cháu làm được mấy tháng rồi, xem ra cũng thương bệnh nhân lắm”.

BS Bình nói như than: “Hai mươi lăm năm nay chúng tôi tuyển bác sĩ mà không được. Có những bác sĩ về làm việc được mấy tháng lại xin chuyển công tác hoặc đi học chuyên tu rồi cũng đi luôn. Hộ lý, điều dưỡng ở đây toàn những người cũ nay đã lớn tuổi, may mắn có thêm một người mới nhưng đều là con em của người cũ”.

Có lẽ vậy mà khi đi một vòng bệnh viện, BS Bình giới thiệu: “Đây là cô Hường vợ của anh Bảo làm ở khoa T4. Đây là anh Dũng chồng của cô Thơm khoa T5. Bé Trang con chị Linh. Chồng chị Linh trước đây là bảo vệ của cơ quan…”. BS Bình cười và nói tiếp: “Cán bộ ở bệnh viện Tâm thần khó lập gia đình vì khi giới thiệu mình làm việc ở bệnh viện Tâm thần không ai dám yêu. Hơn nữa, họ cũng không có thời gian để ra ngoài giao tiếp, nên trong này họ ghép đôi, ghép cặp rồi đến với nhau. Do vậy, có đến 12 gia đình có anh, chị em; 31 gia đình có vợ chồng, con cái; hai gia đình có mẹ con cùng làm ở cơ sở này”.

Theo BS Bình, cơ sở Lê Minh Xuân có khoảng gần 500 bệnh nhân nhưng chỉ có 300 giường, gồm bốn khoa nam và một khoa nữ. Ở đây có 179 cán bộ công nhân viên, trong đó có 18 bác sĩ, 60 điều dưỡng, bảy bảo vệ, số còn lại là hộ lý.

bài và ảnh: Hoàng Nhung