Nỗi đau cháy sách của nhà sưu tập

SGTT.VN - Chúng tôi hơi ngần ngại khi đứng trước căn nhà số 66F nằm trên phố Nguyễn Thái Học – Hà Nội, nơi mới ba ngày trước đã diễn ra vụ hoả hoạn khủng khiếp thiêu rụi cả ngàn cuốn sách quý của nhà sưu tập Nguyễn Văn Thành.

Nhà sưu tập Nguyễn Văn Thành bên một cuốn sách còn tương đối nguyên vẹn. Ảnh: Hi Lam

Thật khó khăn khi phải chạm đến nỗi đau của ông lúc này, dẫu bằng những lời đồng cảm và chia sẻ… nhưng khi hỏi đến, ông nói như reo: “Cứu được hơn 1.000 cuốn sách. Tôi có niềm vui sống rồi!” Lúc này mới để ý, trong gian phòng hãy còn khét lẹt mùi sách cháy, hàng trăm cuốn sách rải khắp nền nhà, ngoài ban công, và được phơi cả trong phòng tắm. Nhiều cuốn còn ướt nhẹp, mép sách quăn queo cháy sém.

Mồ hôi nhỏ tong tong trên mặt, đầu tóc quần áo xộc xệch, nhà sưu tập Nguyễn Văn Thành vừa vuốt lại những trang sách ám khói, vừa kể: “Lúc ngọn lửa chưa bùng dữ dội, tôi lao lên gác, cứu được một ít sách. Bà vợ tôi sợ quá hò mọi người lôi tôi xuống. Đến lúc dập lửa xong, nhìn căn phòng cháy đen, dềnh nước, tôi đứng lặng đi. Cả đời, chưa bao giờ phải trải qua nỗi bàng hoàng nào lớn như thế này, đau như thế này. Cứ tưởng chẳng thể gượng dậy được nữa… ”

Sợ ông không chịu nổi cú sốc quá lớn, gia đình vội đưa ông sang nhà một người họ hàng. Một ngày sau, ông về nhà, thu hết can đảm bước vào căn phòng cháy loang lổ từng là thư viện sách yêu quý của ông. Một cuốn, hai cuốn, ba cuốn… hình như vẫn còn tương đối lành lặn. Ông mừng phát khóc, vội tìm kiếm những cuốn sách khác. Tới khi chúng tôi đến thì số lượng sách có thể phục hồi được đã lên đến hơn 1.000 cuốn, quá nhỏ bé so với 12.000 cuốn sách ông đã cất công vào Nam ra Bắc chọn lọc, sưu tầm, gìn giữ suốt 40 năm qua. Rồi giọng ông bỗng chùng xuống: “Nhiều cuốn quý lắm, hiếm lắm thì lại bị thiêu rụi, chẳng còn tí dấu vết nào".

Nơi trước kia là thư viện sách của ông Thành. Ảnh: Hi Lam

Đó là 900 cuốn sách về sân khấu – điện ảnh – kho tư liệu luôn mở cửa với biết bao thế hệ nghiên cứu sinh cao học thủ đô, giờ chỉ còn lại sáu, bảy cuốn. Hàng trăm cuốn sách về Hà Nội, vớt vát được 20 cuốn. Hàng trăm cuốn từ điển tiếng Việt, gần 100 cuốn về chuyên đề lịch sử cũng hầu như mất hết, mà xót nhất là cuốn Lịch sử Việt Nam do nhà sử học Pháp Maybon thực hiện. 90 cuốn tạp chí Văn và Bách Khoa in ở Sài Gòn từ những năm 50, 60 của thế kỷ trước, bảy cuốn từ điển Kinh Thánh cũng tiêu tan”. Ông kể có lần dịch giả Trần Thiện Đạo, khi đến thăm kho tàng sách của ông, đã rưng rưng mà rằng: “Anh biết không, anh là người đầu tiên tôi gặp đã lưu giữ được nguyên vẹn một góc văn hoá Sài Gòn!”

Điều làm ông buồn hơn cả là khoảng 100 cuốn sách mà cha vợ ông, nhà thơ Lưu Trọng Lư tin tưởng giao phó đã không còn. Đó là những cuốn sách các bạn văn, bạn thơ mến tặng cố nhà thơ Lưu Trọng Lư, trong đó, có chữ ký, bút tích của Chế Lan Viên, Tế Hanh, Văn Cao, Anh Thơ, Nguyễn Đình Thi, Xuân Diệu… Trước khi trận hoả hoạn xảy ra, ông vẫn đang lên kế hoạch phối hợp với nhà sưu tập sách Hoàng Minh (TP.HCM) mở triển lãm “Bút tích của các nhà văn, nhà thơ Việt Nam”.

Hương Lan
ảnh: Hi Lam