SIFE và mô hình kinh tế vì cộng đồng

SGTT Xuân 2012 - Những dự án táo bạo vượt ra ngoài khuôn khổ giảng đường đại học của các sinh viên ngoại thương. Ở đó, những cam kết kinh doanh hướng các đối tượng phải sống xanh, thể hiện trách nhiệm xã hội cùng sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Đội SIFE đại học Ngoại thương tham gia dự án rau sạch cùng người dân P. Hiệp Thành, Q.12, TP.HCM. Ảnh: Tr D.

Thành lập năm 2008, đội SIFE trường đại học Ngoại thương TP.HCM cũng là nơi để gần 100 thành viên ứng dụng những bài học về kinh doanh vào thực tiễn…

Khi sinh viên làm nông dân

Nhìn những người trẻ năng động chân lấm tay bùn bước lên từ ruộng rau hôm chụp ảnh ở vườn rau nhà chị Hoè, phường Hiệp Thành, quận 12, ít ai nghĩ đây là những sinh viên ngoại thương. Họ đang thực hiện dự án rau sạch phi lợi nhuận mà đối tượng hướng đến là nông dân TP.HCM. Đến nay dự án đi quá nửa chặng đường, thu hút nhiều tình nguyện viên tham gia và đang trong giai đoạn hoàn tất để trợ giúp sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, mở rộng dạy nghề cho các nông dân...

Câu chuyện của các nông-dân-sinh-viên này bắt đầu từ những thất bại cay đắng: trong hai năm 2008 – 2009, nhóm triển khai dự án ở Bến Tre, hỗ trợ người dân làm than dừa. Áp dụng công nghệ mới để làm than hoạt tính, rất có ích cho môi trường bởi giảm khí thải, tuy nhiên năng suất sản phẩm giảm, người dân họ ngại.

Hay dự án nuôi ruồi lính đen ở Bình Chánh, nhộng của ruồi có thể làm thức ăn cho gia cầm cũng thất bại vì khó gầy đàn ruồi ở Việt Nam, đặc biệt loài ruồi này ăn rác hữu cơ mà nguồn phân loại rác lại hụt.

Trước đó, dự án nuôi dê ở Ninh Thuận cũng “chết yểu” vì chưa khảo sát kỹ thị trường. Biết rằng nhiệt huyết thôi thì chưa đủ, cả nhóm lại ngồi lại bàn bạc, tìm những mô hình phù hợp với thực tế và thuận tay hơn.

Huỳnh Hồ Bảo Ngọc, nguyên chủ tịch SIFE, chia sẻ: “Cơ hội thất bại không phải sinh viên nào cũng có và bài học rút ra là phải bắt đầu từ những dự án nhỏ, có khả năng nhân rộng, như vậy mới bền vững. Trước khi bắt tay làm cần nghĩ tới chi phí, cơ hội và sự đánh đổi. Phải trao quyền hiệu quả hơn cho các nhóm đối tượng”.

Quyết định làm dự án rau sạch

Và đây là những con số đáng suy ngẫm, khảo sát của trung tâm Tư vấn và hỗ trợ nông nghiệp TP.HCM cho thấy nhu cầu tiêu thụ rau xanh của thành phố khoảng 3.000 tấn/ngày, trong khi đó rau sạch đạt tiêu chuẩn VietGAP chỉ đáp ứng được 1%. Rau sản xuất ra nhưng không có người thu mua tập trung, nông dân thường phải tự gánh ra chợ bán lẻ, không có thương hiệu riêng nên người tiêu dùng ít tin tưởng đó là rau an toàn. “Từ quá trình tìm hiểu, nhóm rút ra kết luận nếu như có thể kết hợp hài hoà giữa nhu cầu của người tiêu dùng và chất lượng sản phẩm của người sản xuất thông qua việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP trong việc trồng rau, đồng thời xây dựng một hệ thống các kênh phân phối hợp lý thì có thể giải quyết được bài toán giữa cung – cầu rau sạch trên thị trường thành phố hiện nay”, Nguyễn Phạm Mỹ Tiên, trưởng dự án, hồ hởi. Trạm khuyến nông quận 12 và 30 hộ nông dân ở đây được chọn là nơi triển khai dự án.

Theo Tiên thì “một khi sản phẩm được nhiều người tiêu dùng chấp nhận thì lợi nhuận mang lại ngày càng nhiều hơn. Nếu một ký rau thông thường khoảng 3.000 đồng thì rau sạch có thể bán được với giá gấp đôi. Do đó lại càng khuyến khích họ hăng hái đầu tư vào công nghệ và cải tiến phương thức làm việc, góp phần thúc đẩy sự tiến bộ chung của nền sản xuất…”

Nhưng thay đổi những thói quen sản xuất cố hữu của người dân không hề dễ. Chuyện cùng họ ra đồng, xúm vào cào cuốc đất không mang lại hiệu quả. Nhóm quyết định phối hợp với trung tâm Khuyến nông hướng dẫn nông dân cách thức sản xuất rau sạch, tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, đưa các thành viên đến từng hộ dân “giám sát” và ghi các thông tin, Ngọc cho biết. Thành công bước đầu của dự án là người dân hưởng ứng. Một kế hoạch thu mua rau tập trung, xây dựng thương hiệu rau sạch riêng được triển khai…

Để cho lính mới nếm thất bại

Câu chuyện được tiếp nối bằng các dự án giúp đỡ những người kém may mắn thông qua các ý tưởng và phương thức kinh doanh để họ có thể tự cải thiện đời sống và nâng cao chất lượng cuộc sống bằng khả năng của mình. 48% người khuyết tật không có việc làm phù hợp, vậy tại sao không hướng các dự án vào đối tượng này? Vậy là cơ sở dạy nghề Thiện Tâm (quận Bình Thạnh), trường chuyên biệt Hy Vọng (quận Gò Vấp) được chọn là nơi dự án triển khai vào tháng 12.2010. 20 tình nguyện viên được chọn là hạt nhân của chương trình. Mấu chốt của chương trình là dạy nghề cho người khuyết tật và xây dựng thương hiệu, tìm thị trường cho sản phẩm họ làm ra. Vậy là các thành viên lại xúm xít cùng các học viên bắt tay vào những công đoạn đầu tiên cho tới khi hoàn tất một sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Rồi lại mày mò thiết kế bao bì, nhãn hiệu, thông tin bằng cả tiếng Anh và Việt. Rồi bắt đầu có những đơn hàng đi châu Âu… Sau sáu tháng, doanh thu từ công việc tăng lên 40% và đây là dự án thành công nhất tính tới thời điểm hiện nay.

Những mô hình vì cộng đồng như thế bắt đầu chuyển qua bước ngoặt mới là tìm mối liên hệ giữa cam kết xã hội của doanh nghiệp và việc trao đồng tiền ấy đúng người, đúng việc.

Wall-E Project là một trong những dự án như vậy nhằm mục đích giảm thiểu việc sử dụng các sản phẩm gây hại bằng việc sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Dự án tổ chức một chuỗi các sự kiện Giáo dục xanh, Vui hè cùng Wall–E, Ngày hội Xanh theo một lộ trình đã định sẵn nhằm thay đổi nhận thức của người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em và thuyết phục họ thực hiện cam kết. Các doanh nghiệp có nhu cầu tiếp cận đến các tiêu chuẩn “kinh doanh xanh” cũng có cơ hội vào cuộc…

Mô hình của SIFE tạo ra cho các sinh viên một sân chơi mà ở đó họ học cách cho–sống–kinh doanh. Đa số dự án được thực hiện bởi sinh viên năm nhất và lực lượng này liên tục được bổ sung. “Có thể chọn lựa lực lượng nòng cốt là sinh viên các khoá trước, bởi những bạn trẻ mới vào thiếu kinh nghiệm nhưng như thế vô tình tước đi cơ hội của những người đang cần trải nghiệm. Vì vậy phải trao quyền cho họ”, Ngọc khẳng định.

Mô hình ấy đã tạo ra môi trường giao lưu, thu hút sinh viên các đội SIFE nước ngoài đến Việt Nam, sinh viên các trường đại học khác vào cuộc trong các dự án giáo dục, dạy nghề ở sự chuyên môn hoá cho mỗi ngành học. Đứng sau họ lại có lực lượng cố vấn là cán bộ chủ chốt của nhà trường, của nhiều doanh nghiệp lớn trên cả nước. Ông Nguyễn Công Ái, phó tổng giám đốc công ty KPMG, với tư cách cố vấn cho SIFE trường đại học Ngoại thương, nhận định: “Đó là những bạn trẻ đam mê với các hoạt động xã hội. Cũng nhờ các hoạt động đó mà họ đã cải thiện nhiều kỹ năng như xây dựng các mối quan hệ phục vụ cộng đồng, thuyết phục người khác, giao tiếp một cách hiệu quả… và đó là những sự chuẩn bị rất tốt cho tương lai”.

bài: Trung Dũng