Thấy gì khi kinh tế Trung Quốc soán ngôi Nhật?

SGTT.VN - Việc Trung Quốc soán ngôi vị nền kinh tế lớn thứ hai thế giới của Nhật Bản là một sự kiện rất quan trọng. Tuy nhiên, đối với các nhà kinh tế, việc này không có nhiều ý nghĩa.

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc trong quý II.2010 đã vượt Nhật Bản, đưa Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, sau Mỹ. Theo tờ New York Times, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nhật Bản là 1.286 tỷ USD, thấp hơn so với con số 1.335 tỷ USD của Trung Quốc.

Việc Trung Quốc hất cẳng Nhật Bản, sau khi đã nhanh chóng vượt qua Đức, Pháp, Anh trong vài năm gần đây, cho thấy sức ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Đồng thời, sự kiện này cũng làm hâm nóng thêm những đồn đoán rằng, Trung Quốc sẽ vượt Mỹ trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới trong năm 2030 (Tổng sản phẩm quốc nội của Mỹ vào khoảng 14.000 tỷ USD trong năm 2009).

Không có nhiều ý nghĩa

Thâm Quyến, thành phố biểu trưng cho sự phát triển kinh tế thần tốc của Trung Quốc. Ảnh: internet

Tuy nhiên, theo phân tích của tờ “Thời báo Tài chính” (Anh) số ngày 16.8, đối với các nhà kinh tế, việc Trung Quốc vượt Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới “không có nhiều ý nghĩa”. Bởi vì xét về sức mua, vốn được coi là một chỉ số kinh tế quan trọng hơn, Trung Quốc đã vượt Nhật Bản cách đây gần một thập kỷ; và khi GDP danh nghĩa của Trung Quốc tính bằng đồng USD được xác định là vượt Nhật Bản, chủ yếu là nhờ yếu tố tỷ giá và sự điều chỉnh các số liệu thống kê.

Ví dụ, nếu xây hai căn nhà giống hệt nhau ở hai nước, sử dụng cùng một loại vật liệu và nhân công, thì ngôi nhà ở Nhật Bản sẽ tạo ra một lượng GDP lớn gấp ba lần ở Trung Quốc, bởi mọi thứ ở Nhật Bản đều đắt đỏ hơn.

Thực tế cho thấy, GDP bình quân đầu người của Trung Quốc mới chỉ đạt khoảng 3.600 USD, chưa bằng 1/10 của Nhật Bản hay Mỹ và chưa bằng 1/6 của Pháp và Anh (Mỹ là 46.000 USD và của Nhật Bản là 37.000 USD); Nghĩa là mức thu nhập bình quân đầu người của Tung Quốc tương đương các quốc gia nghèo khó như Algeria, El Salvador và Albania.

Thế nhưng, đối với những người không phải là chuyên gia kinh tế, việc Trung Quốc soán ngôi vị nền kinh tế lớn thứ hai thế giới của Nhật Bản là một sự kiện rất quan trọng, bởi nó cho thấy một sự dịch chuyển về quyền lực kinh tế và chính trị trên toàn cầu. Sự kiện này cũng quan trọng đối với Chính phủ Trung Quốc, cũng như mối quan hệ giữa Bắc Kinh với các quốc gia khác, bởi sự tiến bộ trong bảng xếp hạng GDP sẽ khiến thế giới chú ý nhiều hơn và mong mỏi một trách nhiệm lớn hơn của Trung Quốc trong các vấn đề toàn cầu.

Arthur Kroeber, Giám đốc Điều hành của công ty tư vấn Dragonomics, nói: “Trung Quốc bấy lâu vẫn duy trì chính sách ngoại giao ở mức vừa phải, nhưng giờ nước này đã trở thành nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và sẽ là nước tiêu thụ nhiều năng lượng nhất thế giới trong năm sau. Những dấu mốc đó khiến Trung Quốc phải tham gia nhiều hơn vào đời sống quốc tế. Nhưng Trung Quốc vẫn chưa thực sự sẵn sàng cho vai trò mới và sẽ tìm cách trì hoãn càng lâu càng tốt”.

Trung Quốc đang ngày càng khôn ngoan biến sức mạnh kinh tế đang lên của mình thành ảnh hưởng chính trị và ngoại giao, nhất là ở những khu vực như Mỹ Latinh và châu Phi, nơi nhiều người không thích các chính sách và sự hiện diện của các nước phương Tây. Sở hữu lượng dự trữ ngoại tệ lớn nhất thế giới, Bắc Kinh từ lâu đã công khai thách thức vai trò của đồng USD như là đồng tiền dự trữ toàn cầu và còn đi đầu phong trào đòi hỏi sự hiện diện công bằng hơn trong các tổ chức toàn cầu như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Cần nhìn xa hơn lợi ích quốc gia mình

Một số chuyên gia Trung Quốc còn lưu ý tới chất lượng tăng trưởng thấp của nước này so với các nước khác. Giám đốc Viện Tài chính thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, ông Yi Xianrong, nói: “Kể từ năm 2003, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc dựa vào hai trụ cột chính: xuất khẩu và bất động sản. Trong khi xuất khẩu mang lại một số lợi ích xét về hiện đại hóa, thì bất động sản gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng. Tăng trưởng trên thị trường bất động sản dựa trên sự quản lý đất đai yếu kém và đầu cơ, khiến giá nhà ở tăng vọt và bong bóng bất động sản cuối cùng sẽ nổ tung”.

Ông Yi cũng chỉ ra khoảng cách chênh lệch giàu nghèo và sự mất cân đối về địa lý trong tăng trưởng kinh tế giữa các vùng ven biển giàu có và khu vực nội địa chậm phát triển. Ông nói: “Khi nói về sức mạnh kinh tế của Trung Quốc, chúng ta cần thận trọng tránh nói quá. Tăng trưởng GDP nhanh sẽ không có ý nghĩa nếu những mất cân đối này không được giải quyết”.

Các vấn đề nghiêm trọng nói trên và nhiều vấn đề khác nữa hiện ra rất rõ với các nhà lãnh đạo Trung Quốc nhưng hầu hết lại bị che dấu với thế giới bên ngoài. Từ bên ngoài, giới quan sát chỉ nhìn thấy một nền kinh tế tăng trưởng nhanh được điều hành bởi một chế độ không minh bạch và đôi khi còn bị cho là độc tài lỗi thời.

Giáo sư Eswar Prasad tại Đại học Cornell, từng là cựu trưởng ban Trung Quốc thuộc IMF, cho rằng một câu hỏi quan trọng được đặt ra đó là: Liệu Trung Quốc sẽ chấp nhận những trách nhiệm đi kèm với một cường quốc kinh tế hàng đầu ngay cả khi nước này vẫn là một quốc gia có thu nhập trung bình? Ông nói: “Từ vấn đề tỷ giá và chính sách thương mại tới biến đổi khí hậu, chính sách kinh tế của Trung Quốc giờ đây sẽ tác động trên quy mô toàn cầu và nước này cần phải nhìn xa hơn lợi ích quốc gia của mình”.

Tuy nhiên, các quan chức ở Bắc Kinh vẫn khăng khăng “Trung Quốc là một nước đang phát triển” và không thể đi đầu trong các sáng kiến toàn cầu hoặc đảm nhận các nhiệm vụ khó khăn như giảm khí thải cácbon hay thả nổi đồng tiền để tái cân bằng nền thương mại thế giới.

T.H