Chuyện nhà vườn trái cây

Sản xuất và quảng bá đều vướng quy mô nhỏ

SGTT.VN - Chỉ cần 30 giây trên sóng phát thanh, truyền hình sau tin thời sự buổi tối, có hình ảnh cùng lời nhắc “ăn trái cây bản địa là cách bù đắp, bồi bổ tốt nhất”. Nếu mỗi ngày chỉ cần mỗi người tiêu dùng ăn một trái chuối, quả là mức tiêu thụ không nhỏ.

Tuy nhiên, ai sẽ làm chuyện đó? “30 giây trên đài truyền hình địa phương, tốn phí không dưới 12 triệu đồng”, nhà vườn Út Bích ở Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp nói.

Câu chuyện quảng bá

Ông Võ Trung Thành, nhà vườn ở Phú Hữu, Hậu Giang nói: “Người ta gọi điện cho tui báo giá hai phút là 20 triệu đồng để nói về bưởi Năm Roi hình hồ lô. Họ còn nói, nhà vườn trồng bưởi Năm Roi theo Global GAP (thực hành sản xuất nông nghiệp tốt toàn cầu) còn bỏ chạy thì làm quy mô nhỏ như tụi tui phải quảng bá mới sống được. Nhưng nhà vườn làm sao có nhiều tiền như vậy?”

“Trái cây là sản phẩm dính líu hàng chục triệu người sản xuất”, anh Chín Chi, nhà vườn ở Đồng Tháp nêu vấn đề. Hàng chục triệu hộ, nhưng những hộ đơn lẻ không có tiền quảng bá, và không ai chi tiền quảng bá chung.

Chị Lê Thị Thu Bích, tiểu thương ở chợ Bến Thành có giải pháp: “Các nhà vườn cam kết đưa hàng cho tôi chỉ cần chụp bức ảnh sản phẩm, kèm tên giống trái cây, địa chỉ, nếu có nhãn hiệu càng tốt. Tôi sẽ treo ở cửa hàng, không tốn nhiều tiền”. Tại hội chợ nông sản – sản phẩm làng nghề ở Đồng Tháp vừa qua, có hai bộ ngựa. Những nhà vườn hoặc những cư dân làng nghề ngồi quay quần kể chuyện nông sản cùng các nghệ sĩ là đại sứ hàng việt, nhà báo... Đó là một cách quảng bá sản phẩm hay, ít tốn kém vì những câu chuyện được thêu dệt từ những chất liệu của số đông... Nhưng quảng bá trái cây không thể chỉ dựa vào những cách này.

Phổ cập tri thức “chất lượng toàn cầu”

Nhà vườn miền Tây đang chú ý tiêu chuẩn Global Gap. Ai nấy nói đó là thông hành đi ra nước ngoài. “Ở Bến Tre, lão nông Sáu Hớn ở xã Phú Phụng, huyện Chợ Lách bỏ tiền túi, làm quy trình Global Gap trên vườn chôm chôm 6,4ha của mình. Chi phí sản xuất giảm, giá bán tăng 20%”, anh Bảy Uẩn ở Cai Lậy nói.

Tuy nhiên, chi phí 40.000 USD để xây dựng quy trình và chứng nhận Global Gap bưởi Năm Roi ở Bình Minh. 15.000 USD ở hợp tác xã vú sữa Lò Rèn. Chứng nhận Global Gap chỉ có thời hạn một năm, đến nay đã gần hết hạn. Chi phí tái công nhận Global Gap khoảng 7.700 USD. Đó là một khoản tiền lớn, nhưng hợp tác xã bưởi Năm Roi không có khoản chi cho việc này. Theo ông Sang, chủ nhiệm hợp tác xã bưởi Năm Roi Mỹ Hoà, việc tiêu thụ cũng không tốt lắm do phân loại không đạt chuẩn. Theo đuổi tiêu chuẩn Global Gap là việc khó.

Hợp tác xã bưởi Năm Roi Mỹ Hoà, ban đầu có 44 hộ trên diện tích gần 42ha, về sau chỉ còn 33 hộ duy trì trên 30ha. Nhà vườn “buông tay” vì bưởi Global Gap bị đánh đồng như bưởi thường, theo đuổi nữa làm gì?! Năm ngoái các hợp tác xã này chỉ cung cấp khoảng 600 tấn đạt chuẩn Global Gap, tức chỉ khoảng 1% sản lượng bưởi của toàn xã Mỹ Hoà.

Thực tế cho thấy, mỗi vùng trái cây làm mô hình và để được chứng nhận Global Gap phải quy mô vài chục hecta, vài chục hộ. Tốn phí tiền tư vấn, giám định để chứng nhận đạt chuẩn, đầu tư cơ sở hạ tầng... ít nhất 400 triệu đồng. Bản thân từng nhóm cộng đồng không đủ tiền tái kiểm định, phải cậy sự trợ giúp của doanh nghiệp và chưa có vùng nào thay đổi số phận nhờ chứng nhận Global Gap.

Lối ra?

Hiện nay, nếu chương trình khuyến nông quốc gia, kể cả các nhà tài trợ các chương trình trợ giúp nâng cao nông trí từng thuê kênh truyền hình hướng dẫn thực hiện nội dung cải tiến canh nông, chỉ cần thay đổi bằng cách dồn nguồn tài chính phổ cập quy trình Global Gap và tổ chức đăng ký hàm thụ để có hàng ngàn, hàng vạn người được học hỏi, kiểm tra, chứng nhận... chắc chắn chi phí sẽ ít tốn kém rất nhiều, không gian truyền thông ứng dụng Global Gap sẽ dãn nở, tính bền vững của các mô hình sẽ nhiều triển vọng hơn. Ba năm Việt Nam gia nhập WTO, có thể xem việc phổ cập kiến thức Global Gap là sự đổi mới chương trình khuyến nông quốc gia, giúp nông dân nâng cao kiến thức làm hàng hoá an toàn cho người tiêu dùng và cung ứng như nhà cung cấp chuyên nghiệp.

Nhà vườn sáng tạo Lê Ngọc Bích (Út Bích) ở Đồng Tháp có một câu chuyện nông dân đi học: “Lần đầu theo lớp IPM do Úc tổ chức, chỉ có tui là nông dân. Tất cả đều là kỹ sư. Tới hồi tui nói được cách làm cho trái cam mật vàng vỏ khi chín, làm cho trái mơ trồng ở Lai Vung ngon như mơ Đà Lạt thì... ai nấy đều cho rằng nông dân được học thì thế nào cũng có người thành tài”.

Hoàng Tuyên