Mặt tiền Đồng Kỵ

Kiến trúc & Đời sống - Sự thay đổi chóng mặt của những làng nghề truyền thống ăn nên làm ra, kéo theo việc hình thành nên những “phố trong làng” với đường rộng thênh thang, nhà cao tầng san sát, đem lại một sự đối lập, một nét “so le trong” lạ mắt ở không gian của những làng quê Bắc Bộ. Làng nghề Đồng Kỵ là một trong những điển hình như thế.

Kiến trúc ấn tượng ở mặt tiền Đồng Kỵ. Sân đình Đồng Kỵ chưa bị đổi thay bởi sự đi lên của làng nghề.

Làng Đồng Kỵ, xưa thuộc tổng Nhân Hậu, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, nay thuộc xã Đồng Quang, huyện Từ Sơn, Bắc Ninh được nhiều người biết đến với những mùa lễ hội đặc sắc, lễ rước pháo, lễ Dô ông Đám… độc đáo tiêu biểu cho những nét văn hoá truyền thống đậm đà bản sắc của một vùng Kinh Bắc. Và nhờ vào nghề mộc truyền thống, người ta cũng biết đến Đồng Kỵ với những mỹ từ dành cho vùng đất này như làng tỉ phú, làng giám đốc… khi mà tổng dân số cả làng trên 2.000 dân thì có đến hơn 500 giám đốc chuyên sản xuất và mua bán đồ gỗ mỹ nghệ xuất đi thị trường trong và ngoài nước. Sự đi lên của một làng nghề Đồng Kỵ đa phần dựa vào buôn bán gỗ và sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ.

Một đồng nghiệp thường xuyên có những chuyến điền dã về các làng nghề ở vùng nông thôn Bắc bộ phì cười trước khi làm người dẫn đường cho tôi về Đồng Kỵ: “Kiến trúc của làng nghề này trông vui lắm”. Nhưng nhất định không chịu tả cái vui ấy như thế nào, mà chỉ thòng một câu: “Đến đấy thì sẽ thấy ngay và tự cảm nhận, miễn bình luận…”

Làng nghề trải qua một thời gian làm ăn cực kỳ khấm khá, sự đổi thay ấy đã biến con đường làng năm xưa nhỏ hẹp, quen thuộc với tàn cây phủ bóng mát dẫn từ quốc lộ rẽ vào đến mái đình làng, nay đã thành một đại lộ làng khang trang, với hơn 200 công ty được xây cất thành nhà cao tầng nằm san sát nhau trải dọc theo đại lộ đi vào làng. Đường vào làng Đồng Kỵ có thể gọi là con đường lớn nhất của một làng quê đất Kinh Bắc và thậm chí tính luôn cả vùng đồng bằng Bắc bộ.

Mỗi nhà một kiểu, độ cao ngang ngang nhau với 5 – 6 tầng, nhưng sự “phá cách” trong xây dựng của những tỉ phú làng đã biến con đường dài độ 3 cây số từ quốc lộ vào làng thành một sân khấu cho những cuộc trình diễn kiến trúc ở đủ mọi sắc thái khác nhau, với mục đích chung nhất là thể hiện sự hoành tráng, đồ sộ của từng cơ ngơi nơi mặt tiền làng. Có thể thấy ở kiến trúc mặt tiền Đồng Kỵ nét văn hoá Tây Nguyên, với mái nhà rông, đôi trai gái đang dùng chày giã gạo, hay phảng phất âm hưởng Trung Quốc khi hình tượng Quan Công trên ngựa Xích Thố ngự uy nghiêm trên nóc nhà, nơi lại là một quần thể gồm 18 chóp tháp lớn nhỏ liền kề nhau, nhọn hoắt, đầy uy nghiêm chĩa lên nền trời… mỗi kiến trúc, mỗi tính cách, mỗi kiểu thể hiện đều khác nhau, hết sức đa dạng, táo bạo, và đem lại một tổng thể “vui lắm” theo như lời anh bạn dẫn đường đã bỏ nhỏ.

Sự tương phản dễ nhận ra ở đường làng Đồng Kỵ

Dạo bước trong đường làng, những chiếc xe đắt tiền cũng chỉ làm đậm thêm sự tương phản với hình ảnh những chú ngựa già đang gồng mình chậm chạp chuyên chở những bộ trường kỷ, sập gụ, tủ chè từ xưởng đưa về các kho bãi. Chỉ còn mái đình của làng vẫn giữ nguyên những nét đẹp thuần khiết của làng nghề với mái bờ đao cong vút, những cột lim sừng sững với thời gian, những nét chạm trổ tinh tế. Ở sân đình, vẫn những nét chạm rồng trên đá uy nghi vững chãi, hàng bậc đá rêu phong mát rượi lúc nào cũng sẵn sàng chờ đón những giây phút nghỉ chân của khách vãn cảnh dưới mái đình nhìn ra ao làng quanh năm phủ xanh một màu của bèo rêu dịu mắt. Chỉ thoáng chốc loanh quanh trong sân đình cùng sự yên ả, tĩnh tại, hoà hợp với kiến trúc còn nguyên vẹn của đình, chưa bị đổi thay bởi cơn lốc của sự ăn nên làm ra xâm lấn, lòng người như nhẹ lại, như dễ quên những câu chuyện về vẻ đẹp của một làng nghề phất lên nhanh chóng thông qua vẻ ngoài của những kiến trúc mỗi người một kiểu san sát nơi mặt tiền trên đại lộ làng rộng thênh thang.

Sự thay đổi của thị trường đã khiến các doanh nghiệp trong làng nghề Đồng Kỵ nhiều phen khốn đốn, những dãy nhà cao cửa rộng, ôtô đời mới nhộn nhịp suốt ngày ở đại lộ làng là một dấu chỉ dễ nhận ra khi làng nghề vào mùa trúng quả. Nhưng càng về sau, sự im lìm lan toả dần khi thị trường chính của làng nghề là Trung Quốc bị đóng băng với đồ gỗ mỹ nghệ khiến nhiều doanh nghiệp điêu đứng. Những ngôi nhà cao vút cửa đóng im ỉm cùng sự vắng vẻ xe cộ giao dịch như một minh chứng cho sự kinh doanh không mấy thuận lợi ở các cơ sở sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ. Mặt tiền của làng thể hiện sự hoành tráng nhưng cứ mỗi đợt thăng trầm của làng nghề, các toà kiến trúc đồ sộ mang đủ phong cách khác nhau kia vẫn không tránh khỏi vẻ ngoài ảm đạm, trông giống như diện mạo một cô gái đang khóc, lệ nhoè trên gương mặt phủ đầy son phấn.

bài và ảnh: lam phong

Nét trầm mặc ở đình làng Đồng Kỵ. Mỗi nhà mỗi phong cách khác nhau nhưng đều chung mục đích phô trương sự phát đạt của làng nghề. Mặt tiền Đồng Kỵ với “phố trong làng”. Sự tương phản dễ nhận ở đường làng Đồng Kỵ.