BÁC SĨ TRÒ CHUYỆN

Béo phì làm đời sống thun lại

SGTT - “Quân đội của chúng ta đang chiến đấu chống kẻ địch mới, không giống bất kỳ kẻ địch nào từ trước đến giờ”– trung tướng hồi hưu Norman Seipt đã cảnh báo trong một cuộc họp ở thủ đô Washington vào tháng 4.2010. Kẻ địch nào? Đó là bệnh béo phì.

Dịch béo phì đang hoành hành

Ảnh: phỏng theo Genius beauty 25.8.2009

Mập quá không chiến đấu được. Tỷ lệ cao người Mỹ béo phì là sự đe doạ nghiêm trọng an ninh quốc gia. Hơn một phần tư thanh niên mập quá không chiến đấu được (too fat to fight). Ngộ quá. Đề đốc về hưu James Barnett báo động an ninh quốc gia vào năm 2030 tuyệt đối tuỳ thuộc vào biện pháp lật ngược tỷ lệ béo phì trẻ con từ bây giờ.

Fast food mê hoặc người Mỹ từ những năm 1960, rồi béo phì bắt đầu bám lấy sức khoẻ nhiều người. Trẻ con không thoát được cạm bẫy này. Các thức ăn nhanh, như loại burger và khoai tây chiên, chứa nhiều chất béo, muối và calory. Một siêu phần có nhiều calory hơn lượng người bình thường cần nguyên một ngày. “Ăn vặt” không làm no dai, thiếu chất xơ và do được chế biến sẵn, fast food làm lượng đường máu tăng nhanh rồi hạ nhanh, lại làm mau đói. Người Mỹ ăn quá nhiều, từ đó chứng béo phì đã gây hại cho cơ thể, tạo ra nhiều bệnh, không chỉ là tiểu đường, cao huyết áp và các bệnh tim. Đối sách rõ ràng: ăn bớt lại và tập luyện nhiều hơn. Không mấy người theo được và dịch béo phì đang hoành hành.

Cười ra nước mắt. KFC (gà rán Kentucky) đã cộng tác với tổ chức Susan G.Komen để phòng chống ung thư vú. Cho đến tháng 5, KFC đóng góp 50 xu cho mỗi phần ăn bán được. Đến nay đã quyên được 1,9 triệu USD, KFC đặt chỉ tiêu là 8 triệu USD. Loại gà rán làm béo phì lại bắt tay với tổ chức Susan G.Carmen. Tổ chức cứu mạng sống cho phụ nữ lại khuyến khích mua gà rán chiên thật giòn. Dinh dưỡng sai lầm và béo phì có tác hại trên xuất độ và tái phát ung thư vú.

Đời sống thun lại

Béo phì là lượng mỡ của cơ thể tăng quá đáng so với khối lượng cơ thể trung bình. Lượng calory đưa vào quá lượng calory cần thiết. Chuyên gia sức khoẻ cân đo và tính toán để biết người nào bị mập dựa trên chỉ số BMI (tiếng Anh: Body Mass Index). Ở người lớn, BMI trong khoảng 25 – 29,9 là tăng trọng, trên 30 là béo phì. Không phải chỉ là mang nặng nhiều ký lô khiến khó nhìn, người thấy chậm chạp, thấy nhiều phiền toái, béo phì là một bệnh. Thống kê vào tháng 7.2009: người Mỹ tốn 147 tỉ đôla hàng năm chăm sóc bệnh béo phì, chiếm 9,1% chi phí sức khoẻ chung. Béo phì liên hệ 80% tiểu đường loại 2, 70% bệnh tim mạch, 42% ung thư vú và ruột thấy ở những người béo phì, 30% phẫu thuật túi mật liên hệ béo phì. 2/3 người Mỹ tăng trọng hoặc béo phì. Ước tính bệnh này làm đời sống ngắn lại khoảng 20 năm.

Ăn không lành, ngủ không đủ, tập luyện không đều… gây béo phì. Đời sống thun lại.

Lây lan như cúm A/H1N1!

Tôi đã thưởng thức fast food ở nhiều cửa hàng: McDonald, KFC (gà rán Kentucky), Burger King, Jacque in the box, Taco bell. Thích thật. Bên ngoài trời lạnh, bên trong ấm và thơm. Đi dạo phố mắc…, cứ vào McDonald là có rest-room (từ trang nhã chỉ WC). Bái phục. Thành tựu văn minh ẩm thực Hoa kỳ. Hấp dẫn thân thiện, vừa túi tiền.

Người Mỹ không mập mới là kỳ. Khoai tây chiên ngon ăn không kịp thấy no. Cánh gà “hot wing” đầy thịt, mỡ chiên thơm cay nhiều calory. Bánh mì kẹp thịt burger tẩm sốt béo ngậy. Rau salad trong nước trộn mặn ngọt. Cửa tiệm In and Out Burger lại bày ra xắt khoai tây rồi chiên tại chỗ, chiêu độc đáo. Có người khuyên hãy nhai chậm thức ăn nhanh. Làm sao được. Ăn nhanh mới ngon, ăn nhiều mà không kịp thấy no. Thức ăn chứa nhiều muối, đường làm khoái khẩu vị, rồi khát nước. Tha hồ nước ngọt có gas đủ loại Coke, Pepsi, 7Up, trà đường… Có nước khoáng, mấy ai dùng.

Tôi mừng thấy thành phố mình cũng có những cửa hàng fast food chính hiệu khang trang, văn minh lịch sự. Mà cũng thấy rất lo. Đã thấy các cháu hơi mập rồi. Trận dịch béo phì của nước Mỹ có lan nhanh như virut A/H1N1 không? Lời hô hào thống thiết của đệ nhất phu nhân Mỹ Michelle Obama chiến đấu với bệnh béo phì của trẻ con có đánh động các bà mẹ Việt hay không?

GS.BS Nguyễn Chấn Hùng

Ăn lành, ngủ đủ, tập đều, sống vui Ăn lành. Chế độ ăn hài hoà chất bột, chất thịt, chất béo, đủ mà không dư thừa. Không quá mặn ngọt cay nóng. Nhiều loại rau trái tốt cho sức khoẻ. Nên nhớ cá tốt hơn thịt. Đừng lậm, không để trẻ con ghiền fast food gồm các loại burger, khoai tây chiên, gà bò chiên rán, nước ngọt có gas; làng nướng: thịt mỡ nướng quá nóng. Tránh bớt các món muối mặn, làm dưa: khô mắm muối mặn, thịt cá xông khói, cải dưa, cà pháo mắm tôm… Ngủ đủ. Cứ tưởng ngủ là hoàn toàn bất động như chết. Không. Não chúng ta vẫn hoạt động trong giấc ngủ. Có lúc giấc ngủ giúp nghỉ ngơi trọn vẹn và nạp đầy năng lượng cho hôm sau, có lúc giúp học và tăng cường bộ nhớ. Não hoạt động trong giấc ngủ để giữ sức khoẻ tốt và giúp hoạt động tối ưu. Ngủ bao nhiêu cho đủ là tuỳ người, và tuỳ lúc trong đời người. Người lớn cần 7 – 8 giờ ngủ mỗi đêm. Ngủ đủ giúp suy nghĩ sáng suốt, ứng xử nhanh nhẹn và ghi nhớ tốt. Thiếu ngủ dễ cau có, giao tế không tốt. Giấc ngủ thật quan trọng cho sức khoẻ. Ngủ không đủ về lâu làm tăng nguy cơ huyết áp cao, bệnh tim mạch… Trong giấc ngủ cơ thể tạo ra nhiều hormon. Hormon tăng trưởng làm trẻ con lớn lên, giúp sửa chữa tế bào và mô tạng ở trẻ con và người lớn. Hormon khác khiến giấc ngủ ngon, tránh bệnh. Còn có hormon giúp cơ thể dùng tốt năng lượng. Người ngủ thiếu, dễ bị tăng trọng và béo phì. Tập đều. Vận động thân thể một chút còn hơn ngồi lỳ. Người mập người ốm, trẻ con người lớn, phụ nữ mang thai, người khuyết tật. Ai vận động cũng có lợi. Lời khuyên hiện nay là tập 30 – 60 phút mỗi ngày tuỳ theo người, theo hoàn cảnh. Kết hợp thể dục đều đặn với các hoạt động thường ngày là tốt rồi. Đi bộ, bơi lội, chơi thể thao. Làm việc nhà, làm vườn cũng góp phần cho vận động thân thể. Đối với trẻ con cách nào cũng tốt miễn là chúng hoạt động chơi đùa chạy nhảy. Tập luyện làm giảm béo phì, bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư ruột, tiểu đường, huyết áp cao. Còn nhiều ích lợi khác như giảm đau khớp, bớt trầm cảm, tốt cơ xương khớp, dáng vóc đẹp hơn, tinh thần sảng khoái hơn. Hít thở thâm sâu. Hít thở bình thường chỉ dùng một phần của lá phổi. Hít thở thâm sâu dùng gần trọn các lá phổi, cơ hoành hoạt động tích cực xoa bóp nội tạng gan, lách, bao tử – ruột… Chẳng những cho chúng ta nguồn sống nhờ khí O2, phổi còn là một cái lọc tuyệt vời. Cơ thể vận động, phổi thải khí CO2. Phổi lọc luôn mây mù tâm ý. Cái lọc thân thể và trí não hoạt động qua sự vận động thể dục thể thao. Hãy ra ngoài hưởng khí trời và vận động thân thể. Cho ra mồ hôi. Giúp toàn thân thở. Ăn lành ngủ đủ tập đều thì sống vui.