Rừng cây, sự sống

SGTT - Đường Rừng Sác – Cần Giờ vừa được khánh thành giai đoạn 1. Tôi mê những dòng sông, những cây cầu, rừng xanh mướt, bãi biển bùn. Hơi sông, hơi biển, hoà cùng hơi thở của cây bần, cây đước. Mấy ngày đầu xuân, Cần Giờ đầy ắp trong tôi.

Cây xanh tự nuôi mình và nuôi muôn loài

Vùng đất đầy khí lành

Cầu Rạch Lá, cây cầu đầu tiên dễ thương trên đường gợi nhớ xưa có nhiều dừa nước. Giờ vẫn rậm lá. Tôi quen lá dừa xanh giăng giăng theo hai bờ sông. Lần theo các khe giữa các bẹ dừa lòi ra khi nước ròng, bọn nhỏ tụi tui bắt cá bóng dừa, đem về cho mẹ kho tiêu. Thân lá mảnh mai lại có quày dừa thật lớn, dáng thật ngộ. Cơm dừa nước trắng trong ngọc ngà. Nay thì tôi thương mến cây dừa nước giữ bờ giữ đất. Hàng cây bần trải dài hai bờ rạch Đôn, một vùng xanh. Bông bần nở có những cọng tưa đỏ lợt, đẹp mộc mạc. Hồi nhỏ tôi biết ăn trái bần chua chua chát chát với mắm sống và cơm nguội, cắn trái ớt hiểm. Rễ bần như chui lên từ bãi bùn gọi thân quen là “cặc bần”. Viền hết các bờ sông, bần cùng dừa nước giữ bờ không lở.

Rợp màu đước xanh. Đầu cầu Dần Xây có băng vải “lễ thông xe đường rừng Sác – Cần giờ giai đoạn 1”. Đường mới làm rộng và đẹp. Làm sao có được con đường dài cây xanh phủ kín như vầy. Cây thẳng, thân cao, lá dày. Rễ đước, ló khỏi mặt đất, đan vào nhau, dáng thật hay. Cầu cao thoáng, vắt ngang khúc sông rộng. Đứng trên cầu nhìn mé nào cũng thấy ngã ba sông mút mắt. Khắp nơi rợp màu xanh của đước. Gần đứng bóng vẫn thấy dễ chịu.

Lúc triều rút, bãi biển Cần giờ trải dài. Không thấy màu xanh của biển, sóng đục không nổi bạc đầu, bãi cát không trắng, một màu sậm hơi dơ. Chán quá! Không, nghĩ kiểu khác thì thú vị vô cùng. Đi Vũng Tàu tắm biển, đi Nha Trang tắm bùn, thấy khoẻ. Nhưng chỉ Cần Giờ mới có nước biển pha bùn tiện cả đôi đàng. Hiếm và quý vô cùng, tắm biển tắm bùn. Từ bến phà Bình Khánh thì có nửa tiếng là đến bãi biển. Gió Vũng Tàu làm người thấy khoẻ, gió Cần Giờ như dịu hơn, càng làm người thấy nhẹ nhàng thơ thới. Phải rồi, khí trời ở đây hoà hơi biển bùn, hơi sông với hơi thở lành của rừng cây.

Cây xanh, bí ẩn của sự sống

Cây cối giúp hành tinh sinh tồn. Con người, loài vật và các nhà máy thải ra khí CO₂ (carbon dioxid hay là khí thải nhà kính) cây cối lại hút vào. Cây cối giữ cho trái đất lạnh hơn, cung cấp thức ăn che chở loài người và các loài vật, làm thế giới thành nơi tươi đẹp hơn. Chỉ có cây xanh mới làm ra ôxy và thức ăn. Quang tổng hợp là “gom tụ lại với ánh sáng”. Lá là bộ phận chính chế tạo thức ăn của cây cối: hứng năng lượng từ mặt trời, chuyển nước và khí CO₂ thành đường và tinh bột, các thứ này lại trở thành thức ăn giúp cây có sức để lớn, để trổ bông ra hột và... Tại các hạt diệp thể trên lá, chất lục diệp bắt lấy tia sáng mặt trời. Lá cây có những lỗ li ti để ôxy và CO₂ vào ra. Vào đêm, cây không thể chế tạo thức ăn, khép các lỗ trên lá để ngủ.

Chính vi khuẩn cyano cổ xưa tạo ra ôxy khoảng 2 – 3 tỉ năm trước. Vi khuẩn này làm gia tăng lượng ôxy trong bầu khí quyển của trái đất. Chúng thực hiện quang tổng hợp trong bào tương. Các nhà khoa học cho rằng hột diệp lục (bộ phận quang tổng hợp) của mọi loại cây là do các vi khuẩn này tiến hoá mà thành. Các tế bào thực vật đã vơ các vi khuẩn cyano vào mình qua cơ chế cộng sinh nội tại. Gởi thân vào cây cối để được đùm bọc. Phần mình, khuẩn cyano lo việc chuyển ánh nắng thành năng lượng cho cây.

Rừng đước bên đường Rừng Sác – Cần Giờ. Ảnh: Tác giả

Khí CO₂ và ôxy trong bầu khí quyển. CO₂ chỉ chiếm 0,038% bầu khí quyển (năm 2009). Nồng độ thay đổi theo mùa và theo vùng. Ở vùng đô thị, nồng độ thường cao hơn. Hoạt động của con người như đốt dầu khí than đá và phá huỷ rừng rậm làm tăng nồng độ khí CO₂ khoảng 35% kể từ khi bắt đầu từ thời kỳ công nghiệp hoá. Ôxy chiếm khoảng 21% thể tích bầu khí quyển. Trái đất đặc biệt có lượng ôxy nhiều ở khí quyển so với các hành tinh khác của mặt trời: Mars chỉ có 0,1%, Venus còn ít hơn nữa.

Hít thở thâm sâu

Bác sĩ mổ và bác sĩ gây mê luôn phối hợp chặt chẽ. Khi bóc tách một vùng nào, luôn có một ít máu tươm ra. Màu máu đỏ thắm rất quen thuộc. Bất chợt, máu chuyển màu hơi đen sậm, phải ngừng mổ, có gì bất ổn đây: lượng ôxy không đủ. Người gây mê lưu ý lập tức điều chỉnh. Màu máu lại tươi thắm. An tâm và nhẹ nhõm.

Hêmôglôbin là phân tử chủ yếu mang khí ôxy và CO₂ trong hồng huyết cầu. Khí CO₂ là một yếu tố điều hoà lượng máu. Nếu CO₂ lên cao, các mao quản nở ra để nhận lưu lượng máu lớn hơn, lượng ôxy thấp không kích thích hô hấp. Lượng CO₂ cao mới kích thích nhịp thở. Ôxy được sử dụng trong các ty thể của tế bào để tạo ra phân tử ATP, nguồn năng lượng. Chất hêmôglôbin bắt dính khí ôxy, đổi màu từ xanh sang đỏ tươi.

Trong lồng ngực, khí quản chia làm hai ống nhỏ gọi là cuống phổi. Mỗi ống này lại chia thành nhiều cuống phổi nhỏ, lại chia nhỏ để thông với các túi tí ti. Phổi người lớn có khoảng 600 triệu túi xốp, chứa đầy hơi, bao quanh là các mao quản. Khí ôxy vào các túi này rồi thẩm thấu các mao quản để vào máu động mạch. Còn máu chứa chất thải từ các tĩnh mạch sẽ phóng thích khí CO₂ trở lại. Khí CO₂ theo cùng lộ trình, đi ngược lại ra khỏi lá phổi khi chúng ta thở ra. Cơ hoành giúp bơm tống khí CO₂ ra, đẩy khí ôxy vào phổi. Hít thở thâm sâu, quý là dường nào.

Ý kiến bạn đọc:

Tôi sinh ra và lớn lên ở Cần Giờ nhưng khi vào đời lại thuộc về Đồng Nai. Đọc bài này của giáo sư Hùng, thấy nhớ nhà quá. Đúng là "Khi ta ở chỉ là nơi đất ở - Khi ta đi đất bỗng hoá tâm hồn...". Nhiều người vẫn hay nhìn về xứ nghèo, người nghèo như một nơi cùng kiệt của bần cùng. Mấy ai hiểu và đủ nhạy cảm để nhìn thấy những giá trị vô hình mà bạc tỷ cũng không mua được ở những quê nghèo đó. Tiền có thể mua được nhiều máy lạnh loại sang nhưng chắc chắn không mua được một chút gió an nhiên của Cần Giờ. Sự trong lành, xanh mượt của thiên nhiên ở Cần Giờ là những giá trị vô giá mà người Sài Gòn cần hiểu để bảo vệ, giữ gìn. Đừng để một ngày nào đó phải hối hận như Singapore đã trả giá. Lê Vũ Minh Kỳ (minhky...@yahoo.com)