Ung thư gan, kéo dài sự sống nhờ TOCE

Tháng qua, trong một lần đi kiểm tra sức khoẻ định kỳ, bà Đ.T.Liễu, 60 tuổi, ngụ tại Quảng Ngãi, được phát hiện thấy một khối u trong gan. Vào TP.HCM tìm đến Bệnh viện Chợ Rẫy chữa trị, ở đây bà được xác định bị ung thư gan và chỉ định làm TOCE. Ngày 11.10, các bác sĩ tiến hành thực hiện biện pháp này cho bà Liễu, tất cả gói gọn trong vòng chưa đầy 1 giờ.

Hội chẩn liên chuyên khoa để thông qua chỉ định điều trị ung thư gan

"Nội công, ngoại kích" khối u

PGS-TS Phạm Ngọc Hoa, trưởng khoa chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết ung thư gan nguyên phát (HCC) chiếm đến 91% trường hợp ung thư gan, gặp nhiều nhất ở châu Á, khiến 1,2 triệu người tử vong hàng năm. HCC có tỷ lệ tử vong cao và nhanh, tiên lượng liên quan đến kích thước khối u và chức năng gan. Phẫu thuật, cắt bỏ khối u gan, là phương pháp điều trị triệt để, tuy nhiên vì nhiều lý do (khối u quá lớn, vị trí u, rối loạn chức năng gan, chức năng đông máu...) mà chỉ có 15 - 30% khối u gan được phẫu thuật, trong đó tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật là 36 - 66%. Do đó, bên cạnh phẫu thuật hiện có nhiều phương pháp điều trị hỗ trợ như TOCE (Transcatheter oily chemo embolization: gây tắc mạch máu bằng hoá dầu), tiêm cồn tuyệt đối vào khối u, mổ lạnh, đốt nhiệt, tia laser... trong đó TOCE là phương pháp có nhiều triển vọng được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Theo bác sĩ Thi Văn Gừng, thành viên nhóm điều trị TOCE Bệnh viện Chợ Rẫy, cơ sở của phương pháp này là làm tắc mạch máu nuôi dưỡng khối u, do đó ung thư bị hoại tử, giúp kéo dài sự sống bệnh nhân. Người ta biết rằng gan có hai hệ thống phân phối máu, trong đó 75 - 80% từ tĩnh mạch cửa, còn lại là động mạch gan, do đó nếu thắt hoặc làm tắc nghẽn động mạch gan sẽ không tạo ra hiện tượng hoại tử gan toàn bộ. Khối ung thư gan thường được nuôi chủ yếu bởi động mạch gan, nhất là u có vỏ bọc, kích thước lớn, có nhiều mạch máu tân sinh; trong khi loại u lan toả, kích thước nhỏ, tổn thương rải rác, ít mạch máu tân sinh còn được cung cấp máu bởi hệ tĩnh mạch, vì thế nếu làm tắc mạch đơn thuần có thể cũng không gây hoại tử hết các dạng u.

Ra đời từ năm 1972 tại Pháp, sau hơn 30 năm tồn tại, phương pháp TOCE ngày càng được cải tiến, nâng cao hiệu quả. Ngày nay, người ta bơm lipiodol vào động mạch gan như một tác nhân chuyên chở thuốc chống ung thư ngấm vào tế bào u, đồng thời nó cũng xuất hiện ở xoang tĩnh mạch quanh u, gây tắc mạch nơi đó. Trong hỗn hợp thuốc bơm vào còn có spongel, có tác dụng làm chậm quá trình "tẩy rửa" hỗn hợp lipiodol + thuốc chống ung thư cũng như làm giảm ôxy đến u, tăng sử dụng thuốc hoá trị trong chuyển hoá tế bào u. Như thế, khối u bị tấn công từ hai mặt kiểu "nội công, ngoại kích", khiến quá trình hoại tử khối u diễn ra triệt để hơn.

Mạch máu đến nuôi khối u trước khi được can thiệp (MG-1259) và bị tắc hoàn toàn sau khi can thiệp

Kết quả ngoạn mục

Theo các chuyên gia gan mật, thực hiện TOCE không quá khó, chỉ cần bác sĩ nắm vững kỹ thuật và khéo tay. Tương tự, bệnh nhân cũng không đòi hỏi gì đặc biệt khi làm phương pháp này, họ hoàn toàn tỉnh táo trong suốt quá trình điều trị.

Thoạt đầu bác sĩ gây tê tại chỗ, chọc dò động mạch đùi chung vùng bẹn, qua đó đưa vào một ống thông (catheter) đến tận gan để xác định hệ thống mạch máu đến nuôi gan. Sau đó, bác sĩ đặt ống thông ở động mạch gan riêng, bên phải hoặc bên trái, tuỳ theo đó là khối u lớn hoặc u chiếm toàn bộ gan (trường hợp khối u nhỏ, bác sĩ có thể sử dụng ống thông cực nhỏ - microcatheter - để xâm nhập chọn lọc vào các mạch máu nhỏ nuôi khối u). Một khi ống thông được đưa vào đúng chỗ, bác sĩ sẽ bơm chậm hỗn hợp lipiodol và chất chống ung thư (trước đó có thể tiêm thuốc tê xylocain 2% 2 ml vào động mạch để giảm đau cho bệnh nhân và tránh co thắt). Cuối cùng, người ta làm tắc mạch máu bằng spongel (cắt nhỏ từng miếng 1 mm + pha chung với thuốc cản quang). Bước cuối cùng là kiểm tra hiệu quả việc làm tắc và hình ảnh khối u ngấm lipiodol.

Bác sĩ Gừng cho biết, Bệnh viện Chợ Rẫy đã triển khai TOCE từ năm 1999, đến nay đã điều trị cho hàng ngàn ca ung thư gan. Bệnh nhân được áp dụng phương pháp này là người không có chỉ định phẫu thuật. Một khảo sát trên 201 bệnh nhân thực hiện TOCE ở bệnh viện này cho thấy không có trường hợp nào bị tai biến trong khi làm. Sau thủ thuật, 120 trường hợp ung thư giai đoạn 1 và 2 có trở lại tái khám theo hẹn, trong đó 77% cải thiện về mặt lâm sàng (mất hoặc giảm các triệu chứng, ăn uống ngon, lên ký). Kiểm tra bằng siêu âm và CT khối u trở lại, 92% trường hợp giảm kích thước. Về tỷ lệ sống sau khi làm TOCE, theo một nghiên cứu trên bình diện rộng ở Nhật Bản, tỷ lệ sống 1 năm là 50 - 0%, 3 năm 20 - 30%, 5 năm 5 - 10%. Nếu tính trên khối u có kích thước < 5 cm, tỷ lệ sống 1 năm là 91 - 93%, 3 năm 66 - 72%, 5 năm 35 - 36%.

Một ca điều trị bằng TOCE tại Bệnh viện Chợ Rẫy vào ngày 11.10

Phan Sơn, ảnh: Lê Hồng Thái