Bác sĩ trò chuyện

Những cống hiến Những đời người

SGTT.VN - Năm nay, tuần lễ Nobel (7 – 10.12) lại sắp bắt đầu tại Stockholm và Oslo. Các giải hơn 100 năm qua tạo dấu ấn ngày càng đậm đà. Đặc biệt nóng hổi, chất mầu nhiệm graphen sẽ làm thay đổi thế giới.

Tháng 11 vừa qua, Ramsey 96 tuổi, Nobel Vật lý 1989 ra đi trong giấc ngủ êm đềm; Khorana Nobel Y học 1968 từ giã chúng ta ở tuổi 89. Nobel Hoà bình Aung San Suu Kyi, sau khoảng hai thập niên quản thúc tại gia lại chuẩn bị ứng cử quốc hội Myanmar. Trên hết là hào quang rạng ngời tượng đài khoa học Marie Curie.

Toà thị chính thành phố Stockholin: nơi chiêu đãi tiệc Nobel. Ảnh: tác giả

Chất mầu nhiệm sẽ làm thay đổi thế giới

Nặng hơn chì mà nhẹ hơn da, chất graphen (cấu trúc có bề dày một nguyên tử carbon) sẽ đổi dạng thay hình từng góc cạnh cuộc sống hàng ngày của chúng ta vào cuối thập niên này. Hai nhà khoa học Nga Andre Geim và Konstantin Novoselov đoạt giải Nobel Vật lý 2010 do khám phá một chất chỉ từ bảy năm trước mà thường thì cần nhiều chục năm. Các tập đoàn như International Business Machines Group (NYSE: IBM), Intel Corps (Nasdaq: INTC) và Samsung Electronics Co. Ltd. hy vọng graphen sẽ làm nền tảng cho thế hệ mới các sản phẩm kỳ diệu. Đã hé lộ một cuộc cách mạng thông tin không dây. Chẳng bao lâu có thể phóng những vệ tinh to như các nhà chọc trời, nhẹ hơn cái lò nướng thịt.

Chất graphen do Andre Geim và Konstantin Novoselov khám phá. (Nobel Vật lý 2010)

Rồi đây nhờ graphen, các bác sĩ có thể dùng thuốc mới nặng liều giết các tế bào ung thư mà không gây hại cho cơ thể. Graphen được dùng tổng hợp máu. Ngày nào đó có thể trị bệnh Alzheimer bằng cách đưa điện cực graphen vào não bệnh nhân: các thiết bị hiện nay chỉ dùng được vài tháng, các thiết bị graphen hứa hẹn kéo dài được tới năm năm, giúp cải thiện cuộc sống hàng triệu người.

Vài tuần trước, labô Nghiên cứu thuộc Không lực Mỹ cho biết một loại graphen có thể làm tăng trưởng mô: rồi đây quả tim nuôi cấy có thể tồn tại rất nhiều năm, cứu giúp người lớn và trẻ con mắc bệnh tim. Còn nhiều triển vọng nữa.

Tin nóng hổi: tiếc thương và hy vọng

 Cống hiến lớn lao, thanh thản ra đi. Norman Ramsey, 96 tuổi qua đời ngày 4.11.2011, H. Gobind Khorana, 89 tuổi an nghỉ ngàn thu ngày 9.11 này.

Norman Ramsey được trao giải Nobel Vật lý 1989 do công trình nghiên cứu mở đường cho phát minh đồng hồ nguyên tử và các máy MRI (cộng hưởng từ). Phương pháp Ramsey đã dẫn đường cho phát minh máy MRI (cộng hưởng từ), “mắt thần y học” ngày càng kỳ diệu. Kleppner giáo sư vật lý, bạn lâu năm của Ramsey nói “công trình của ông tạo dấu ấn rộng khắp và quan điểm của ông thì thật tuyệt”. Ramsey có câu nói rất hay: “Tôi say mê mọi quy luật của thiên nhiên”.

Khorana từ ngôi làng nghèo vùng Punjab Ấn Độ, được học bổng ở đại học Cambridge, bang Massachusetts (Hoa Kỳ). Nghiên cứu của TS Khorana bắt nguồn từ nền tảng do Watson và Francis Crick xây dựng: cấu trúc xoắn đôi của DNA, phân tử của sự sống. DNA được cấu tạo với bốn baz gọi nuclêotid gồm adenin, cytosin, guanin và thymin, xếp theo một thứ tự nào đó. Chính thứ tự này tạo nên thông tin trong DNA.

Khorana chia giải Nobel Y học 1968 với Robert W. Holley và Marshall W. Nirenberg. Họ nghiên cứu độc lập nhau và cùng nhận giải vì đã rọi sáng điều kỳ diệu của sự sống: làm thế nào thông tin di truyền của DNA được dùng để nối kết với các axít amin, theo một thứ tự đặc hiệu, để làm ra các protein, là các chất giúp điều hoà các chức năng của sự sống.

Khorana còn nhận giải thưởng Albert Lasker năm 1968 được coi là Nobel Hoa kỳ. Tính tình rất điềm đạm, ông chỉ lên tiếng để phản đối sự cắt giảm ngân sách nghiên cứu của nhà nước, chống lại chiến tranh Việt Nam và sự xâm lược Iraq năm 2003.

Hillary Clinton và Aung San Suu Kyi. Ảnh: Asia News. it 2.12.2011

 Aung San Suu Kyi sẽ ứng cử vào Quốc hội Myanmar. Được trao giải Nobel Hoà bình năm 1991, bị quản thúc tại nhà tù từ đấy đến gần đây, bà Aung San Suu Kyi sẽ ứng cử vào Quốc hội Myanmar trong cuộc bầu cử sắp tới. Bà sẽ là ứng viên tranh 48 ghế còn trống ở Quốc hội Myanmar.

Năm 1990, đảng của bà thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử nhưng chính quyền quân sự không công nhận các kết quả bầu cử và nắm quyền lãnh đạo đất nước suốt hai thập niên, một thời kỳ kinh tế trì trệ và cô lập chính trị. Aung San Suu Kyi có quyền ứng cử vào quốc hội theo Hiến pháp có hiệu lực từ tháng 3 nhưng không thể trở thành tổng thống vì người chồng quá cố Michael Aris là công dân Anh và hai con đã ở phương Tây gần trọn cuộc đời, không phù hợp quy định của Hiến pháp.

 Tuần lễ Nobel sắp bắt đầu. Thứ tư 7.12: các báo cáo về giải Sinh lý hoặc Y học; báo cáo giải Văn học, báo cáo giải Vật lý; thứ năm 8.12: các báo cáo giải Kinh tế; thứ bảy 10.12: lễ trao giải Nobel Hoà bình tại toà Thị chính Oslo; lễ trao giải Nobel tại sảnh hoà tấu Stockholm. Năm nay các đề tài thật đa dạng từ sự nở lớn của vũ trụ, sự miễn dịch bẩm sinh và thích ứng, đến các hình ảnh trong suốt trong thơ ca, các quyền của phụ nữ trong việc xây dựng hoà bình và nguyên nhân cùng hiệu quả của kinh tế vĩ mô.

Tôi háo hức lắm, sẽ dành thời gian để xem và nghe trực tiếp các vị đoạt giải đích thân trình bày các công trình tạo dấu ấn lịch sử cho loài người trên trang web chính thức của Nobelprize.org. Chắc tôi chỉ hiểu lõm bõm nhiều công trình, nhưng cảm giác vui sướng của những năm trước vẫn còn trong tôi.

GS.BS Nguyễn Chấn Hùng

Vở Bi kịch hào quang của Marie Curie Anna Gunn vai Marie Curie Ảnh: PLAYBII.COM, 1.12.2011 Alan Alda, 75 tuổi, diễn viên, đạo diễn TV và làm phim, thắng sáu giải Emmy, say mê khoa học, viết kịch về vị nữ anh hùng của mình. Bi kịch hào quang của Marie Curie (The Drama: Radiance of Marie Curie). Diễn viên chính Anna Gunn. Vở kịch khai thác thời kỳ giữa hai giải Nobel. Lúc đầu uỷ ban Nobel chỉ muốn trao cho Pierre và lờ đi Marie vì là phụ nữ. Pierre khiếu nại, họ chấp thuận cho cả đôi vợ chồng. Pierre được phép lên nhận giải nhưng Marie chỉ ngồi theo dõi cùng các khán giả. Pierre Curie qua đời vì tai nạn giao thông vào năm 1906. Năm 1910 Marie dính xìcăngđan tình ái với một nhà khoa học đã có gia đình. Rồi đến giải thứ hai. Uỷ ban Nobel đã công bố trao giải Hoá học cho Marie. Khi “xìcăngđan tình ái rộ lên trên các báo, uỷ ban nhắn gởi “xin đừng đến nhận giải”. Marie Curie phản pháo: “Tôi được giải do công trình của tôi chứ không phải vì cuộc sống cá nhân và tôi đến Stockholm đây”. Nhà viết kịch Alda rất sôi nổi “các nhà khoa học làm được những việc thần kỳ. Tôi là một nghệ sĩ và tôi yêu thích câu chuyện của một con người vĩ đại. Marie hy sinh thật nhiều để hiểu được một bí ẩn, để khám phá cái điều mà chưa bao giờ ai biết được”. Marie Curie là tượng đài sừng sững trong lịch sử khoa học, do công trình nghiên cứu về sự phóng xạ. Bà khám phá các nguyên tố radium và polonium. Hai lần đoạt giải Nobel – giải Vật lý năm 1903 cùng chồng Pierre Curie (với Henri Becquerel) và trọn giải Hoá học 1911. Người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel và là người đầu tiên đoạt hai giải.