Chăm sóc người lú lẫn

SGTT.VN - Lú lẫn là sự suy kém về trí tuệ, hay bị lẫn, bị quên và không còn khả năng suy nghĩ một cách sáng suốt như thường lệ. Họ mất phương hướng, không biết mình ở đâu, không biết được thời gian. Họ quên cách gọi thông thường về người và sự vật. Họ quên cả những cách tự chăm sóc hàng ngày như tắm rửa, đánh răng, ăn cơm, mặc quần áo. Họ hành động giống như một em bé mới lớn. Lú lẫn có thể xuất hiện bất thình lình hoặc từ từ.

Nguyên nhân

Chơi cờ vua cũng là một cách luyện tập tư duy giúp chống lại sự lão hoá trí tuệ ở người già. Ảnh:

Nguyên nhân chính của lú lẫn sa sút trí tuệ là bệnh Alzheimer, 68%. Rồi đến bệnh trầm cảm, huỷ hoại não do nhiều tai biến não nhỏ, thiếu sinh tố B12.

Có tới 75% trường hợp lú lẫn diễn tiến âm thầm một thời gian khá lâu trước khi được phát giác, thường thì do thân nhân nhận ra.

Lúc đầu, người bệnh hay kiếm cách, phủ nhận, nói lảng, đôi khi bịa rất khéo để che giấu bất hạnh của mình. Thí dụ như khi hỏi họ đang coi phim gì trên truyền hình, thì họ trả lời “đang coi chương trình tôi thích nhất”, mà thực ra họ không nhớ tên của chương trình đó. Nhưng với thời gian, người bệnh không còn che đậy được nữa và triệu chứng dần dần xuất hiện.

Cách chăm sóc

Chăm sóc người lú lẫn, rối loạn trí tuệ là cả một công việc khó khăn, nặng nhọc, với nhiều kiên nhẫn, khoan dung, chiếm gần hết 24 giờ một ngày. Trách nhiệm người săn sóc rất căng thẳng. Sau đây là một số gợi ý về việc chăm sóc hỗ trợ để đáp ứng những nhu cầu, vấn đề của người bệnh:

Về ăn uống: vì sự an toàn, tránh để bệnh nhân liên can đến việc nấu nướng. Nhắc nhở giờ ăn. Dọn từng món ăn tránh trường hợp họ ngồi bối rối trước mâm cơm không biết lựa món nào. Đôi khi bệnh nhân chỉ thích ăn một món, dễ bị thiếu dinh dưỡng, vậy nên xen kẽ món ăn khác nhau. Quên cách dùng đũa, thìa có thể thay bằng món ăn cầm tay. Cho ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày vì họ không chịu ngồi yên trong bữa ăn kéo dài.

Ngủ nghỉ: để ngủ ngon giấc ban đêm, nên khuyến khích bệnh nhân tham dự nhiều sinh hoạt ban ngày, tránh uống nhiều nước buổi chiều để họ khỏi thức dậy đi tiểu đêm. Tránh cho uống nhiều thuốc ngủ, giới hạn ngủ ngày.

Thuốc men: cất dược phẩm trong tủ khoá kỹ. Cần trực tiếp giúp người bệnh uống thuốc cho đúng giờ, đúng phân lượng. Với bệnh nhân không chịu uống thuốc, nên nghiền thuốc nhỏ, pha lẫn với chút thức ăn, nước trái cây. Đôi khi phải dỗ như dỗ trẻ em.

Quần áo: cần mặc quần áo rộng rãi, thoải mái, ít nút, móc rắc rối. Nhiều khi họ chỉ thích mặc một bộ nào đó, nên có sẵn hai bộ y hệt để thay đổi mỗi ngày. Mang giày không dây hay giày có vải dính khi họ quên cách cột dây giày.

Tắm rửa: khi tắm, họ hay nghịch giỡn như trẻ thơ, đôi khi vùng vằng không chịu tắm nên cần lựa ý, để họ tự tắm, tôn trọng sự riêng tư. Coi nước nóng lạnh vừa đủ. Dùng ghế tắm, tay vịn, thảm cao su dưới đáy bồn tắm, tránh té ngã.

Thay đổi tính tình: theo thời gian, bệnh nặng hơn, trí nhớ hao mòn, khả năng cá nhân giảm, niềm tự tin mất, họ trở nên nghi ngờ, bẳn gắt, bướng bỉnh, khó chịu. Đây là lúc người thân vừa đau lòng, vừa khó xử. Khó khăn với bệnh nhân càng làm họ bực tức, chống đối.

Nên nhẹ nhàng thông cảm, vỗ về người bất hạnh với lời nói ngắn, gọn, rõ ràng. Một cái vỗ vai nhẹ, một nụ cười, một cái ôm hôn để làm họ thấy được thương yêu. Để tránh đi lang thang, lạc lối: thay ổ khoá cửa mở cần chìa, gắn hệ thống báo động cửa ra vào. Cho bệnh nhân mang vòng có tên, địa chỉ. Nhờ hàng xóm để ý giùm nếu họ đi ra khỏi nhà.

Trưng bày hình ảnh kỷ niệm xưa ở chỗ dễ thấy để kích động trí nhớ, nhất là những hình gợi lại sự thành công người thân. Treo đồng hồ, lịch chữ to để nhắc nhở ngày tháng, thời gian. Phòng ở đầy đủ ánh sáng, ít đồ đạc, để dễ đi lại, tránh ngã té. Con cháu tới thăm hỏi thường nhật, nhất là trẻ thơ vì chúng mang lợi ích cho mọi tuổi.

Cổ nhân có câu nói “trẻ cậy cha, già cậy con”, đặc biệt là khi cha mẹ bị lú lẫn vì trong hoàn cảnh này, cha mẹ hoàn toàn trông cậy và phụ thuộc ở con cháu. Vậy hãy dành cho cha mẹ một sự chăm sóc chân tình, chu đáo.

BS Nguyễn Ý Đức (Hoa Kỳ)