BÁC SĨ TRÒ CHUYỆN

Nhầm lẫn y tế, để không chết oan

SGTT.VN - Do tiến trình chăm sóc y tế có nhiều bước và có nhiều nhân viên y tế tham gia, nên có thể xảy ra nhiều lỗi do nhầm lẫn. Nếu bệnh nhân chủ động tham gia một cách tích cực vào việc điều trị bản thân, hoàn toàn có thể tránh được những nhầm lẫn chết người này.

Những nhầm lẫn y tế bao gồm: cho thuốc sai, đọc sai hay xem thường kết quả xét nghiệm, bỏ qua kết quả hình ảnh học; nhân viên y tế quên rửa tay lại trước khi khám bệnh nhân kế tiếp; nhầm lẫn nhóm máu khi truyền máu; mổ nhầm vị trí bệnh do có hai bệnh nhân cùng tên, mổ hay đốt lade nhầm tầng bệnh cột sống; mổ nhầm bên của chân tay bệnh nhân; chỉ định mổ sai không cần thiết do chẩn đoán bệnh sai; kỹ thuật mổ lạc hậu, thao tác kỹ thuật vụng về… Trong khi đó, bệnh nhân Việt Nam thường rất thụ động, cả tin, không chú ý đến những kiến thức y tế căn bản và quan tâm hỏi rõ bệnh tật của mình nhằm có quyết định chung với bác sĩ phương pháp điều trị đúng mức; nhất là khi quyết định phẫu thuật thụ động dễ dãi, để xảy ra những hậu quả đáng tiếc.

Quyền được... hỏi

Nhầm lẫn y tế có thể phòng ngừa được và phải được coi trọng trong chăm sóc bệnh nhân, từ nhân viên hệ thống y tế hay bảo hiểm y tế. Bệnh nhân cũng đừng ngại hỏi, nếu cảm thấy bị phớt lờ hay bị từ chối, có thể tìm thầy thuốc khác tận tâm hơn giải thích cho. Trong bệnh viện, bệnh nhân có quyền hỏi bác sĩ, điều dưỡng những gì muốn biết rõ về bệnh tình của mình. Khi nghi ngờ bị cho thuốc nhầm, phải lên tiếng hỏi ngay. Cần thực hiện đúng những hướng dẫn y khoa, theo dõi tiến trình điều trị, phát hiện các thủ thuật bất thường không phù hợp (nếu có kiến thức y khoa) để báo ngay cho bác sĩ, điều dưỡng hay kỹ thuật viên.

Bệnh nhân nên tạo mối quan hệ lành mạnh với nhân viên y tế, biết rõ tên và nghề nghiệp nhân viên tiếp xúc bằng cách xem bảng tên. Có quyền yêu cầu nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với mình rửa tay trước và sau khi khám. Thân nhân cũng được yêu cầu như thế sau khi đi thăm bệnh. Bệnh nhân phải tự học hỏi thông tin, nắm chắc bệnh tật của mình (triệu chứng, X-quang, hình ảnh học, chẩn đoán, điều trị) thông qua sách vở dễ đọc (cẩm nang bệnh tật), hay trên báo chí đáng tin cậy, các hội chuyên khoa, thư viện… Hãy chọn lựa hết sức cẩn thận bác sĩ chuyên khoa kinh nghiệm, phòng khám hay bệnh viện đáng tin cậy, những dược phòng uy tín… Bệnh nhân nên ghi chép những thắc mắc cần tư vấn, nhờ người thân theo giúp nếu không kịp nhớ thông tin, đọc kỹ lưỡng và hiểu rõ những giấy tờ y tế trong bệnh viện trước khi ký tên, thậm chí cần hiểu rõ các dụng cụ áp dụng cho mình trước khi mổ nếu được. Quyết định điều trị dù bằng biện pháp bảo tồn hay phẫu thuật đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng.

Không nên ngần ngại tham vấn hai, ba bác sĩ chuyên khoa để tự quyết định biện pháp điều trị tốt nhất, cũng như hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa kinh nghiệm… Nên có người thân hiểu biết, tin cậy đi theo khi đi khám bệnh. Những người thân này có thể giúp phòng ngừa hữu hiệu những sai phạm y tế khi cộng tác tốt với bác sĩ: nắm bắt các thông tin, giúp ký giấy cam kết, đọc và nhắc nhở các hướng dẫn y tế, gọi người có trách nhiệm khi bệnh tình trở nặng, thay mặt bệnh nhân giúp nhắc nhở phòng tránh những sai phạm y tế có thể xảy ra…Nên nhớ, chất lượng phục vụ của các bệnh viện hoàn toàn khác nhau về đẳng cấp chuyên môn. Nên đi đúng chuyên khoa, bệnh viện chuyên trị. Ngay trong một bệnh viện, cũng cần thăm hỏi để biết bác sĩ nào có tay nghề cao và tận tâm… đặc biệt khi quyết định phẫu thuật.

Và quyền được biết

Bệnh nhân nên báo rõ các thông tin bệnh tật của mình cho bác sĩ đang điều trị: bệnh sử trước đây, các tật bệnh đã trải qua, đã nằm điều trị bệnh viện nào kèm giấy xuất viện, đã điều trị bác sĩ nào kèm toa thuốc, đã bị dị ứng với thuốc gì, đã chủng ngừa bệnh gì, các thuốc men đã dùng kèm toa thuốc hay sổ khám bệnh cũ, ăn uống dinh dưỡng ra sao, có bệnh lý gì kèm theo (đau bao tử, tiểu đường, huyết áp cao, bệnh tim mạch…) Càng cung cấp nhiều thông tin chi tiết càng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác, điều trị đúng mức, kết quả cao và phòng tránh nhầm lẫn hay sai sót y khoa.

Dùng thuốc sai chỉ định, sai liều là nhầm lẫn y tế thường hay xảy ra. Bệnh nhân nên nhớ tên thuốc, biết tại sao phải dùng thuốc, liều lượng thế nào là hợp lý, nên nhắc bác sĩ điều trị loại thuốc nào đã gây dị ứng, hỏi dược sĩ nhà thuốc tác dụng và hiệu ứng phụ của thuốc. Bệnh nhân nên chắc chắn đọc được “chữ bác sĩ” để không nhầm tên thuốc và cách dùng trên toa, nếu đọc không được thì yêu cầu viết rõ ra hay in ấn, nhằm giúp nhà thuốc bán đúng thuốc. Nếu có nhiều bệnh cùng lúc, phải hỏi ý kiến bác sĩ hay dược sĩ xem dùng nhiều thuốc điều trị các bệnh khác nhau có khắc kỵ gì không. Đem theo thuốc chưa dùng đến nếu không nhớ tên thuốc.

Nếu phải phẫu thuật, bệnh nhân cũng nên tìm hiểu để biết đây là loại phẫu thuật gì, tai biến ra sao, thời gian mổ, thời gian nằm trước khi đi lại, thời gian hồi phục, thời gian tập phục hồi chức năng, vấn đề thể dục thể thao, những điều nên tránh và nên làm sau phẫu thuật... Nên nhớ phẫu thuật càng lớn càng cần chuẩn bị kỹ lưỡng, càng cần hiểu rõ những tai biến, biến chứng hay rủi ro khó lường hết được (do cơ địa bệnh nhân phản ứng với thuốc khác nhau...)

Ngoài ra, chuẩn bị kỹ tâm lý cũng sẽ giúp bệnh nhân đối mặt với những thách thức xảy ra khi gặp tai biến, biến chứng trong phẫu thuật. Tất cả nhằm đạt kết quả điều trị cao nhất. Mối liên hệ bệnh nhân và thầy thuốc sẽ tốt hơn khi có các tiếp xúc thân thiện, và biết tôn trọng lẫn nhau, thể hiện tình người hơn trong một thế giới có chiều hướng dịch vụ hoá y tế thông qua quan hệ tiền bạc.

PGS.TS.BS Võ Văn Thành