Rắc rối chuyện nhà

Giúp con thổ lộ lòng mình

SGTT.VN - Khi con cái ngày càng khép kín, việc giáo dục chúng trở nên quá khó khăn. Nhiều bậc cha mẹ khá bối rối về việc các con chẳng thông báo những trắc trở trong học tập hoặc vui buồn xảy ra ở trường, gặng hỏi thì các cháu chỉ ậm ừ cho qua chuyện. Phải làm gì để con cái thoải mái trò chuyện với cha mẹ về những điều chúng quan tâm?

Khép mình để trốn lánh

Cần giúp con biết vui với việc đỡ đần cha mẹ, biết chia sẻ nỗi đau với người thân. Ảnh: Trung Dũng

Một số bậc cha mẹ rất ngạc nhiên khi bỗng dưng con mình lại trở nên trầm ngâm, có khi lại hết sức mơ màng ở tuổi lên mười. Có người hoang mang khi con mình mới học lớp ba mà sao cứ khó khăn khi gợi chuyện với con về trường về lớp. Có thể nhận thấy rằng, ngày nay, tuổi dậy thì có khuynh hướng đến sớm hơn từ hai, ba, thậm chí bốn tuổi, do đó có cháu mười tuổi đã… rục rịch muốn thành người lớn, nên chuyện cách xa cha mẹ là điều có vẻ đương nhiên. Tuy vậy, không phải chỉ đến tuổi dậy thì các cháu mới “trốn” cha mẹ mà ở nhiều lứa tuổi khác nhau, việc “cảnh giác” với cha mẹ là một hiện tượng có thật và có nhiều nguyên nhân. Khi đi học, đến trường, các cháu dù muốn hay không, dù vui hay buồn… đều phải thực hiện đúng yêu cầu và nghĩa vụ của một học sinh với các phần việc được lưu ý trong thời khoá biểu, nhiều bạn nhỏ trở nên mệt mỏi sau một buổi dài miệt mài ở lớp. Về đến nhà, nhiều cháu chỉ muốn bỏ cặp, mở tivi và nhào lên giường nằm khoan khoái một chút. Vậy mà các cháu lại phải cố gắng học bài ngày mai, nên nếu thêm “mất công” suy nghĩ để trả lời các câu hỏi thể hiện sự quan tâm của cha mẹ thì các cháu sẽ càng thấy mệt hơn, do đó giải pháp làm thinh được đem ra sử dụng! Nhiều bậc cha mẹ khi hỏi chuyện con lại tỏ ra quá lo lắng hoặc thể hiện sự bực dọc với bạn bè của con làm các cháu thấy bất an. Một số phụ huynh hay thắc mắc chuyện con mình được bao nhiêu điểm, có khi còn cố gắng hiểu con thật nhanh bằng những câu “chất vấn” đến tận cùng. Những hình thức quan tâm như vậy làm các cháu cảm thấy mất tự tin, thiếu an toàn và chuyện khép mình lại được đem ra thực hành.

Dạy con biết buồn

Nhiều bậc cha mẹ có khuynh hướng chỉ muốn con em mình bộc lộ những cảm xúc phù hợp với sự mong đợi, không muốn các cháu biểu lộ sự giận dữ, khó chịu hay buồn bã… Có thể điều này xuất phát từ kỳ vọng của người lớn về một mẫu người thân thiện, ngoan ngoãn ở con mình, nhưng không phải lúc nào trẻ em cũng vui tươi dịu dàng, và thái độ giận dữ hay buồn bã không cứ là những cảm xúc cần dẹp bỏ. Cảm xúc thật một khi không được trải nghiệm sẽ dồn nén vào trong, dễ gây căng thẳng và dẫn đến tình trạng mất cân bằng trong đời sống tình cảm sau này. Trẻ em không bộc lộ được cảm xúc có thể trở thành những người đơn điệu, khô khan, thậm chí vô cảm. Hãy để các cháu biểu lộ cảm xúc thật sự dưới tác động giáo dục của người lớn để giúp các cháu tự điều chỉnh và thích nghi. Hãy giúp các cháu biết vui, biết buồn, biết giận dữ, biết sợ hãi để các cháu có ý thức không làm người khác sợ hãi hoặc buồn chán. Giúp các cháu biết vui bằng chính các thành tích của mình trong học tập hoặc trong quá trình phụ giúp việc nhà, trong việc đỡ đần cha mẹ, anh chị em. Cha mẹ cũng có thể dạy các cháu biết buồn trước các biến cố, biết chia sẻ những nỗi đau, sự mất mát của một người thân quen hay láng giềng thân thiện… Cha mẹ cũng có thể giúp các cháu bày tỏ sự ủng hộ hay phản đối một hành vi, một công việc cụ thể nào đó. Khi thật sự biểu lộ cảm xúc và có sự đồng cảm của cha mẹ, các cháu tự khắc thấy được sự hợp tác tích cực, nhìn nhận được giá trị thực sự của mình và do đó sẽ tự tin hơn khi trò chuyện với cha mẹ về những điều khó nói, dễ dàng hơn trong việc chấp nhận những lời chỉ bảo của cha mẹ và sẵn sàng tiếp tục cởi mở lòng mình. Giúp các cháu bộc lộ được cảm xúc, cha mẹ đã giúp con mình sống hồn nhiên hơn với lứa tuổi vốn rất ngây thơ trong việc đánh giá cuộc đời. Chúng ta cần dạy các cháu biết sống, biết hướng đến tương lai, biết nghĩ đến cuộc sống thực tế, nhưng đừng bắt các cháu phải có những suy nghĩ như người lớn, đừng yêu cầu các cháu phải hành động như người lớn bởi điều đó chỉ làm các cháu thêm lo toan và già trước tuổi.

Khi các bậc cha mẹ dành thời gian nhiều hơn cho các con, lắng nghe điều con muốn nói, khuyến khích chia sẻ điều con nhìn thấy, tôn trọng những điều con bộc bạch, không tìm cách “uốn nắn” con theo kiểu của mình… thì các cháu sẽ mở lòng đối với những người thân yêu nhất.

TS Đinh Phương Duy
Chủ tịch hội Khoa học tâm lý TP.HCM