Cận cảnh dạy làm người trong nhà trường

BÀI 1: Đuối với giáo dục công dân

LTS: Gần đây, thay cho những khẩu hiệu mang màu sắc chính trị, câu phương châm cổ xưa “Tiên học lễ hậu học văn” tái xuất trong mọi ngôi trường, cho thấy ngành giáo dục đã nhìn nhận lại vai trò cốt tử của sự nghiệp trăm năm là trồng người chứ không chỉ trang bị kiến thức. Tuy nhiên, từ nhận thức đến thực tiễn vẫn còn là con đường dài...

Giáo dục đạo đức là nhằm hướng học sinh thực hành các kỹ năng ứng xử trong mọi tình huống giao tiếp sao cho phù hợp với chuẩn mực xã hội. Ảnh: Hải Thanh

Từ năm học 2010 – 2011, bộ Giáo dục và đào tạo chủ trương đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào chương trình chính khoá từ bậc tiểu học đến trung học phổ thông. Tuy nhiên, để dạy kỹ năng sống, dạy học sinh làm người, các trường và giáo viên đã gặp không ít khó khăn. Môn giáo dục công dân hiện nay dường như quá sức ngay từ cái tên, cả nội dung sách, chương trình học cho đến phương pháp giảng dạy.

Nặng lý thuyết, ít thực tế

Một trong những băn khoăn lớn nhất của các giáo viên dạy môn giáo dục công dân hiện nay là nội dung chương trình – sách giáo khoa ở tất cả các cấp học có quá nhiều bài học cao siêu, quá nhiều khái niệm trừu tượng vượt quá khả năng lĩnh hội của học sinh, khiến các em phải gọi đây là môn học 3K (khó, khô và... khổ). Ở bậc tiểu học, mỗi năm học sinh có 14 bài học đạo đức, nhiều bài trong đó quá khô khan, già nua so với tuổi các em. Chẳng hạn, lớp 3 đã học “Đoàn kết thiếu nhi quốc tế”, lớp 5 có bài về Liên hiệp quốc. Còn ở trung học cơ sở, ngay mới lớp 6 đã học về “Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở”. Lớp 10 có 35 tiết thì đã có 16 tiết với nội dung “Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học”. Lớp 11 có 35 tiết thì học sinh đã phải học các nội dung liên quan đến thế giới quan, kinh tế, xã hội với 27 tiết; lớp 12 thì gần một nửa thời lượng là kiến thức pháp luật. Trong toàn bộ chương trình giáo dục công dân bậc trung học phổ thông, chỉ có 11 tiết dạy các vấn đề đạo đức trên tổng số 105 tiết. Giáo viên bộ môn Nguyễn Phương T. trường THPT Nguyễn Trãi, quận 4 nói: “Với thời lượng học và chương trình, sách giáo khoa như vậy, chắc chắn không thể đủ để dạy hết nội dung bài học, chưa nói đến tạo được dấu ấn hình thành nhân cách học sinh”.

Bà Nguyễn Ngọc Dung, tổ trưởng bộ môn giáo dục công dân trường THPT Mạc Đĩnh Chi chia sẻ: “Năm nay bộ đã giảm tải khá nhiều, nhưng chương trình giáo dục công dân vẫn còn nhiều bài quá hàn lâm”. Đồng tình với quan điểm này, bà Nguyễn Kim Tường Vy, tổ trưởng bộ môn sử – địa và giáo dục công dân trường THPT Nguyễn Hiền cho rằng, phần triết học đưa vào chương trình giáo dục công dân lớp 10 là quá khó.

Chưa chú trọng dạy người

Không chỉ khó và khô, môn giáo dục công dân còn được gọi là môn “khổ” bởi bộ môn này đang phải “tải” quá nhiều nhiệm vụ: ý thức bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, giáo dục giới tính, giáo dục quốc phòng, phòng chống tham nhũng… Chủ đề nào đang nóng, lập tức giao cho bộ môn này giảng dạy lồng ghép. Trong khi đó, thời lượng phân bổ chương trình chỉ 1 tiết/tuần, vì vậy hiệu quả rất thấp. Nhiều giáo viên tâm sự, bạo lực học đường, học sinh vi phạm pháp luật, đạo đức học sinh xuống cấp… mọi tội lỗi người ta đều quy chụp vào bộ môn này và giáo viên dạy nó.

Chương trình, nội dung sách giáo dục công dân các lớp bậc trung học phổ thông mặc dù đã có nhiều đổi mới, nhưng theo các giáo viên, học sinh vẫn khó lĩnh hội. ThS Phạm Thị Hoà, hội Khoa học tâm lý – giáo dục Đồng Nai nhận xét, kiểu biên soạn theo cách “bó khung” tới từng mục ở tất cả các bài dạy làm giáo viên khó có thể linh hoạt vận dụng các phương pháp và khó đưa được các vấn đề thực tiễn vào bài dạy. Một giáo viên giáo dục công dân ở trường THCS Quang Trung, quận Gò Vấp thắc mắc, thực tế Việt Nam không thiếu những tấm gương công minh chính trực, thế mà bài Trung thực sách giáo khoa lớp 7, lại viết về một vĩ nhân ở Ý thời Phục hưng. Đến bài Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo, chỉ trong một tiết học thầy cô phải truyền tải hết các vấn đề về tình hình tôn giáo ở Việt Nam!

Lứa tuổi trung học cơ sở (12 – 15 tuổi) là giai đoạn phát triển tâm lý phức tạp, có nhiều biến đổi về tâm – sinh lý. Trong điều kiện như vậy, giáo dục đạo đức phải hướng học sinh thực hành các kỹ năng ứng xử trong mọi tình huống giao tiếp sao cho phù hợp với chuẩn mực xã hội. Học sinh được học quá nhiều kiến thức: bộ máy nhà nước cơ sở, quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ thuế, quyền và nghĩa vụ trong hôn nhân… Trong khi đó, như cô Nguyễn Thị Thu Thuỷ, trường THCS Trần Văn Ơn, quận 1, từng có 30 năm trong nghề dạy học và chủ nhiệm nhận xét, điều cần thiết là làm sao định hướng hình thành thái độ ứng xử trong những tình huống cụ thể với những người xung quanh thì bộ môn này lại chưa làm được.

Diệu Thuỳ – Thanh Thanh