Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành:

Tằm phải hoá được thành bướm

SGTT.VN - Đất nước đã thống nhất được 37 năm, nếu so với một đời người thì đây là thời điểm bước vào thời kỳ đỉnh cao. Nhìn lại chặng đường đã qua, có điều gì đáng tiếc?

Được “cởi trói” từ năm 1986, nhưng kinh tế Việt Nam vẫn chưa thực sự có bước đột phá tương ứng với tiềm năng. Ảnh: T.V.Đ

Sau khi đất nước độc lập, chúng ta đã xử lý kinh tế bằng cách cải tạo tư sản, quốc hữu hoá tất cả các cơ sở kinh doanh và thực hiện kế hoạch tập trung về quản lý kinh tế. Đáng tiếc là chúng ta không nghiên cứu đánh giá thực trạng kinh tế phía Nam lúc bấy giờ như thế nào, vận hành ra sao, có gì tốt và có gì chưa tốt để kế thừa những ưu điểm của nó.

Những yếu tố nền tảng của kinh tế Sài Gòn thời điểm năm 1975 không thua gì Hàn Quốc, Singapore. Nhưng chúng ta đã duy ý chí, cho rằng mô hình quản lý bao cấp tập trung là siêu việt. Bao nhiêu doanh nhân Sài Gòn đang làm ăn tốt bị đưa vào trại cải tạo. Suốt mười mấy năm liền các doanh nghiệp lớn ở Sài Gòn sau khi quốc hữu hoá xong, không được chủ động về nguồn nguyên liệu sản xuất mà phải chờ phân phối. Không doanh nghiệp nào được chủ động về nhân sự của mình mà phải chờ đề bạt. Cũng không doanh nghiệp nào được chủ động về đầu ra của mình bằng cách tạo chuỗi phân phối mà chỉ được đưa vào các hợp tác xã với chế độ bao cấp.

Những điều ông nói đã được “cởi trói” từ năm 1986, nhưng tại sao kinh tế Việt Nam vẫn chưa thực sự có bước đột phá tương ứng với tiềm năng?

Đại hội 6 của Đảng là bước mở đường cho đất nước phát triển, nhưng do không có cán bộ giỏi hiểu sâu về kinh tế thị trường nên phải tốn thời gian học. Cho đến nay, ta vẫn chưa hiểu đầy đủ về kinh tế thị trường. Nhiều người được Nhà nước gửi đi học ở các trường đại học danh tiếng thế giới, nhưng về nước đã không được trọng dụng, hoặc trọng dụng nhưng... không đúng chuyên môn!

Kinh tế thị trường có những điểm ưu và không ưu, do vậy, việc nghiên cứu nó là vô cùng cần thiết. Còn không nghiên cứu kỹ cứ gặp khó khăn là đưa ra biện pháp hành chính vào thì còn đâu là kinh tế thị trường. Đem nó ra cản trở những mặt khác thì không thể phát triển được. Tư tưởng cứ gặp khó khăn là đem quyền ra khống chế cần loại bỏ. Phải nhìn khó khăn dưới nhiều góc độ để tìm ra giải pháp.

Trở lại nền kinh tế hiện tại, ta đang tiến hành tái cơ cấu kinh tế, theo ông, đề án về việc này đã đáp ứng được yêu cầu đặt ra chưa?

Đọc đề án tái cơ cấu mà bộ Kế hoạch và đầu tư trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội tôi thấy chủ yếu là những điều chung chung, không đi vào cụ thể của vấn đề. Theo tôi, cốt lõi để thực hiện thành công tái cơ cấu là nhân sự. Chúng ta không đổi mới được khâu nhân sự sẽ không thực hiện được. Người thực hiện mà không hiểu, không nắm được vấn đề thì vô nghĩa.

Bài học cũ chúng ta không được quên. Có thể nói năm 1975 chúng ta là một con tằm, nhưng đó là một con tằm thông minh được thượng đế cho biến hoá để có thể thành con nhộng rồi thành con bướm bay ra. Nhưng đáng tiếc là bao nhiêu năm đó chúng ta không biến hoá được.

Sở dĩ tôi nhấn mạnh khâu nhân sự vì theo Nghị quyết Trung ương 4 thì hiện tượng cán bộ tiêu cực đã không còn hiếm. Không chỉ là vấn đề nhận thức, trình độ, nếu chúng ta không giải quyết được khía cạnh đạo đức nữa thì rất nguy hiểm. Thùng táo thơm có nhiều trái hư thối nếu không xử lý thì sẽ hư thối hết cả thùng theo quy luật tự nhiên.

Ông có thể dẫn chứng cho nhận định đề án mới chỉ dừng lại ở việc chung chung?

Ví dụ đề án có nói là trong những năm tới sẽ giảm lao động nông thôn, làm sao nông thôn chỉ đáp ứng khoảng 20% tổng sản phẩm quốc nội, còn lại là công nghiệp dịch vụ. Chỉ nói thế thôi chứ làm gì với khu vực nông thôn đây? Đưa khoa học về nông thôn cách gì? Đưa đầu ra của khu vực nông thôn ra sao? Đề án chỉ đưa ra chỉ tiêu, ước vọng chứ không có kế hoạch.

Trương Minh Tình (thực hiện)