Sở hữu tư nhân về đất đai là tất yếu

(tiếp theo kỳ trước)

SGTT.VN - Trong phần trước của bài viết (đăng trên Sài Gòn Tiếp Thị ngày 18.3.2011), GS.TS Đặng Hùng Võ cho rằng sở hữu tư nhân về đất đai là tất yếu. Trong phần này, ông trình bày những bước chuẩn bị mang tính kỹ thuật sau khi đã có những nhận thức mới trong việc xác định sở hữu đối với đất đai.

Cơ hội từ Cương lĩnh 2011

Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959 đều thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai. Chỉ đến Hiến pháp năm 1980 mới quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân. (ảnh mang tính minh hoạ)

Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959 đều thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai. Chỉ đến Hiến pháp năm 1980 mới quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, mà không có bất kỳ một cơ chế kinh tế, xã hội nào để chuyển tất cả các loại sở hữu khác nhau trước đó về sở hữu toàn dân về đất đai. Hiến pháp năm 1992 – hiến pháp của thời kỳ đổi mới – tiếp tục giữ nguyên chế độ sở hữu toàn dân về đất đai. Như vậy, từ luật Đất đai năm 1988 cho đến nay (luật Đất đai 2003) đều được hình thành theo chế định cơ bản của sở hữu toàn dân về đất đai như Hiến pháp đã xác lập.

Hiện nay, chúng ta xác lập con đường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, các tư liệu sản xuất chính trong tương lai sẽ là công hữu. Điều tốt đẹp của ngày mai chưa thể bắt đầu ngay ngày hôm nay, khi dân trí còn thiên về tư hữu, động lực phát triển kinh tế vẫn phải dựa vào lợi ích cho cá thể. Bài học từ thành tựu phát triển kinh tế nhờ chính sách giao đất của hợp tác xã nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân đã minh hoạ rõ điều này. Chế độ công hữu về đất đai đòi hỏi phải có đủ điều kiện phù hợp với trình độ phát triển kinh tế, tính hiện đại của xã hội và nhận thức văn hoá cao của con người. Khi các điều kiện này chưa đủ, chế độ công hữu về đất đai sẽ gây cản trở cho quá trình phát triển.

Trong đại hội Đảng khoá XI vừa qua, đa số đại biểu đã không nhất trí với phương hướng xác lập chế độ công hữu đối với các tư liệu sản xuất chủ yếu, mà nhất trí với phương hướng lựa chọn chế độ sở hữu phù hợp đối với từng giai đoạn cách mạng. Đây chính là cơ hội lớn để chúng ta thảo luận việc lựa chọn chế độ sở hữu phù hợp đối với đất đai trong giai đoạn hiện nay. Việc lựa chọn chế độ đa sở hữu đối với đất đai – trong đó có tư hữu đất đai của hộ gia đình, cá nhân – sẽ có thể được chấp nhận khi phân tích thấy hết được nhiều lợi ích hiện tại. Quá trình phát triển kinh tế xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa sẽ chuyển dần chế độ đa sở hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu sang chế độ công hữu.

Khó khăn chủ yếu của việc thay đổi chế độ sở hữu đối với đất đai không xuất phát từ thực tế khách quan của quá trình phát triển mà tồn tại ngay trong tư duy của các cán bộ quản lý. Có ba luồng tư duy hiện nay về vấn đề này. Luồng tư duy thứ nhất mang tính chủ quan về lý luận, sợ rằng thay đổi chế độ sở hữu về đất đai có thể gây tác động xấu đến định hướng xã hội chủ nghĩa. Luồng tư duy thứ hai cũng mang tính chủ quan về thực tế, lo rằng không còn chế độ công hữu về toàn bộ đất đai sẽ không còn cơ hội về lợi ích, ví dụ như tham nhũng. Còn luồng tư duy thứ ba mang tính khách quan từ thực tiễn, mong muốn có chế độ đa sở hữu về đất đai cho phù hợp với hoàn cảnh phát triển hiện tại.

Những bước chuẩn bị

Có một số người cho rằng việc đổi mới chế độ sở hữu đất với đất đai là khó vì phải sửa Hiến pháp 1992. Sự thực, Hiến pháp do nhân dân quyết định thông qua các đại diện cho mình ở Quốc hội, tức là cũng do con người làm ra. Việc sửa Hiến pháp không khó khi thực sự cần phải sửa vì mục đích tốt đẹp cho đất nước, cho nhân dân.

Điều khó khăn nhất vẫn là tư duy của các nhà lãnh đạo, quản lý có tầm ảnh hưởng lớn. Thảo luận về vấn đề này thực sự khó khăn. Có một cách giải quyết hợp lý nhất là trưng cầu dân ý – hãy để cho toàn dân có quyền quyết định! Muốn vậy, Quốc hội cũng phải xem xét để thông qua luật về trưng cầu dân ý. Điều này cũng đòi hỏi một thời gian nhất định nhưng không phải là khó. Khi chủ trương đổi mới chế độ sở hữu đối với đất đai được quyết định thì cũng cần tới khá nhiều công sức trong việc xây dựng luật Đất đai trên nguyên tắc của chế độ đa sở hữu về đất đai, trong đó có sở hữu tư nhân về đất đai. Quyết định về chủ trương là điều khó khăn nhất, khi nhận thức đúng đã rõ thì việc sửa Hiến pháp, hay xây dựng luật Trưng cầu dân ý, hay soạn thảo lại luật Đất đai mới cũng chỉ là vấn đề kỹ thuật, không có gì khó.

Có thể nói tới 80% nội hàm về quyền sở hữu đối với đất đai đã là sở hữu tư nhân rồi. Điều quan trọng là phạm vi quyền định đoạt của các cơ quan nhà nước đối với đất đai còn quá lớn, các quyết định hành chính tác động trực tiếp làm “méo” thị trường, khó ngăn chặn tệ nạn tham nhũng trong quản lý đất đai và đầu cơ trong sử dụng đất đai. Khi quyết định hành chính có thể chuyển được đất do người này đang sử dụng sang cho người khác sử dụng thì luôn gây nên bức xúc lớn cả cho quá trình phát triển kinh tế lẫn nỗ lực thiết lập tính bền vững xã hội. Chủ đầu tư “kêu trời” vì việc tìm kiếm đất để đầu tư khó quá, người đang sử dụng đất cũng “kêu trời” vì bị thu hồi đất dễ quá, chỉ còn cách khiếu kiện trong vô vọng.

Đã đến lúc chúng ta cần nhìn thẳng vào thực chất quan hệ đất đai ở Việt Nam. Tốt nhất là gọi tên chế độ sở hữu đất đai, một chế độ sở hữu đặc biệt, như thông lệ trên thế giới, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế phát triển, tạo cơ hội làm giảm nguy cơ tham nhũng trong bộ máy quản lý đất đai. Chúng ta cần chấp nhận sở hữu tư nhân về đất đai, thiết lập chế độ đa sở hữu về đất đai gồm cả sở hữu nhà nước, sở hữu chung, sở hữu tập thể và sở hữu của tất cả các thành phần kinh tế gồm cả sở hữu tư nhân. Ngoài những ý nghĩa đối với kinh tế, xã hội, nhân văn trong nước, đa sở hữu về đất đai còn tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế của nước ta.

• Sở hữu tư nhân về đất đai là tất yếu

GS.TS Đặng Hùng Võ,
nguyên thứ trưởng bộ Tài nguyên và môi trường