Mới trong Đại hội Đảng

SGTT.VN - Thích nhất là chỉ cần ngồi tại nhà mình, mỗi ngày mở báo ra, bật tivi lên và chui vào mạng, thế là được “đi” Đại hội XI mà không cần phải đến hội trường Mỹ Đình. Chỉ thế thôi cũng có thể biết đại hội có gì mới hơn những lần đại hội trước.

Bỏ phiếu thông qua các văn kiện của Đại hội XI. Ảnh: TTXVN

 1. Trước hết là câu chuyện bầu trực tiếp Tổng bí thư. Những đại hội trước, có bàn thảo thì cũng trong vòng hẹp và kín, chẳng thấy kênh truyền thông chính thức nào đưa lên, khiến cho người ta cảm thấy như là điều huý kỵ. Đến Đại hội XI, chuyện bầu trực tiếp Tổng bí thư tuy chưa được chính thức trao đổi tại các vòng đại hội cấp huyện, tỉnh nhưng với việc thí điểm bầu trực tiếp bí thư huyện, quận và bí thư tỉnh, thành (dù chỉ giới hạn ở con số 10 địa phương) đã dẫn tới chuyện công khai trên báo chí “rằng Bộ Chính trị đã chỉ đạo chuẩn bị phương án bầu Tổng bí thư trực tiếp tại Đại hội XI”. Sau đó, tại các hội nghị Trung ương cuối cùng trước khi bước vào đại hội toàn quốc, câu chuyện “chức danh Tổng bí thư có được bầu trực tiếp hay không” đã trở thành chuyện “do Đại hội quyết định” chứ không phải do định hướng, áp đặt. Báo chí đã đăng như thế. Và hơn 1.300 đại biểu của Đại hội XI đã chọn giải pháp “để cho Ban chấp hành Trung ương khoá XI bầu chức danh Tổng bí thư, Uỷ viên Bộ Chính trị, thành viên Ban bí thư”. Tuy nhiên, trước khi Trung ương XI họp phiên đầu tiên vào chiều 18.1.2011 để bầu các chức danh nói trên, toàn thể đại biểu tham dự đại hội đã được phát phiếu thăm dò tín nhiệm đối với các ứng viên của chức danh Tổng bí thư (do Ban chấp hành Trung ương khoá X gợi ý và các tổ đại biểu giới thiệu). Kết quả được biết “rất tập trung vào ba nhân sự có số phiếu thăm dò tín nhiệm cao hơn hết so với các ứng viên khác”, nhưng không công khai. Như đã chưa thể công khai số phiếu bầu đối với danh sách trúng cử BCH TW chính thức và dự khuyết khoá XI. Dù như vậy, câu chuyện bầu trực tiếp Tổng bí thư tại đại hội toàn quốc đã được đặt ra và tuy chưa thực hiện vẫn cứ trở thành cái mới so với các đại hội đảng trước đó.

2. Cái mới thứ hai chưa từng có ở các đại hội trước là câu chuyện số dư rất cao đối với cả hai danh sách bầu uỷ viên Trung ương chính thức (UVTW) và uỷ viên Trung ương dự khuyết (UVDK). Ở danh sách UVTW, số dư tới 33 người (24,57% so với 175). Ở danh sách UVDK, số dư còn khủng khiếp hơn: 61 người (144%, so với 25). Cứ tưởng sẽ phải bầu thêm ít nhất một lượt nữa, thế mà không, chỉ một lần bầu là đủ ngay số nhân sự cần thiết. Trong kết quả bầu cử UVTW, có tới 72 người tham gia TW lần đầu (50%, hầu hết là bí thư, chủ tịch các tỉnh thành và một số là lãnh đạo cấp phó của các bộ). 14/175 là nữ, 7/175 thuộc ngành công an và đặc biệt có tới 19/175 người thuộc bộ quốc phòng. Cũng giống như đại hội X, có một nhân sự tự ứng cử BCH TW nhưng không trúng cử. Đáng chú ý là có khá nhiều nhân sự được các đại biểu đề cử trực tiếp tại đại hội và trong số đó có hai người trúng cử vào danh sách UVDK, đó là ông Nguyễn Xuân Anh (bí thư quận uỷ Liên Chiểu của thành phố Đà Nẵng) và ông Nguyễn Thanh Nghị (phó hiệu trưởng đại học kiến trúc TP.HCM).

3. Cái mới thứ ba phải kể đến, dù cho đến chiều tối ngày 18.1.2011 vẫn chưa ngã ngũ. Đó là câu chuyện về sở hữu tư liệu sản xuất. Từ thực tiễn 20 năm thực hiện Đổi mới ở Việt Nam, nhiều đại biểu đã lên tiếng tại tổ thảo luận và tại phiên toàn thể, rằng cần phải xem lại dự thảo Cương lĩnh đại hội XI khi nói rằng phải tiếp tục xác lập công hữu tư liệu sản xuất như một bản chất của xã hội XHCN. Đại biểu Võ Hồng Phúc, bộ trưởng bộ Kế hoạch và đầu tư khẳng định mạnh mẽ: “Bản chất của xã hội XHCN không chỉ thể hiện ở vấn đề sở hữu. Trong nền kinh tế của chúng ta (Việt Nam) thì kinh tế nhà nước bao gồm đất đai, ngân sách giữ vai trò chủ đạo chứ không phải doanh nghiệp nhà nước và công hữu giữ vai trò chủ đạo”. Ý kiến khác nhau đã công khai và thành hai luồng hẳn hoi cho nên đại hội đã quyết định lấy ý kiến của các đại biểu bằng phiếu kín. Phải đến ngày mai 19.1.2011 là ngày bế mạc đại hội XI mới biết quan điểm nào “thắng”, nhưng câu chuyện tranh luận về một vấn đề nhạy cảm như thế, đến mức phải bỏ phiếu để minh định, thì cũng đáng được coi là mới so với các kỳ đại hội đã qua.

4. Cái mới cuối cùng (chẳng biết đã phải là cuối cùng chưa) là những lời phát biểu tâm huyết trên mặt báo và trên diễn đàn đại hội toàn thể về niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng. Tâm huyết của nhiều đại biểu đối với dân, với nước, với Đảng thì đã xuyên suốt nhiều kỳ đại hội, không phải là cái mới. Chẳng hạn, chuyện chạy chức, chạy quyền (bằng quà cáp, bằng những ưu đãi nhà đất, vị trí làm việc cho con cái cán bộ lãnh đạo) đã được nêu ra ở các kỳ đại hội trước nhưng đến nay vẫn chưa khắc phục được. Tránh được không? Được. Ông Lê Quang Thưởng – nguyên phó trưởng ban thường trực Ban tổ chức TW bảo: “Phải chọn ra người đứng đầu liêm khiết, sáng suốt. Người đứng đầu nghiêm thì nói được cấp dưới, còn như trên không nghiêm thì dưới loạn. Ngày xưa Cụ Hồ và nhiều cán bộ lãnh đạo liêm chính nên người dưới quyền có dám làm sai đâu”. Ông Đỗ Hoài Nam – nguyên UVTW khoá X, chủ tịch viện Khoa học xã hội Việt Nam nói trên diễn đàn, đại ý: Đảng phải làm cho dân xem Đảng là của mình, là mình. Dân phải tin thì mới như thế được. Không có niềm tin máu thịt ấy của dân thì có thể mất Đảng, mất chế độ. Những câu tâm huyết như là kêu gọi, như là cảnh báo ấy trên diễn đàn đại hội XI là cái mới. Vì nó có vẻ quyết liệt làm sao và cũng hoài vọng làm sao. Ngày mai, có Bộ Chính trị mới, Ban bí thư mới và Tổng bí thư mới. Lời cảnh báo không quá mới và cũng không bao giờ cũ ấy chắc sẽ được những người lãnh đạo mới ghi vào trái tim cộng sản của mình.

Nguyễn Thế Thanh
18.1.2011