Phát triển thương mại vùng đồng bằng sông Cửu Long

SGTT.VN - Hệ thống tiêu thụ đa tuyến hiện tại với nhiều kênh phức tạp và phân tán (thương lái, nhà vựa, đại lý, cửa hàng chuyên, đầu nậu, người trung gian, tiểu thương, người bán lẻ, doanh nghiệp) không thể giải quyết căn cơ vấn đề thương mại hoá sản phẩm nông ngư công nghiệp.

Hệ thống tiêu thụ này tuy có tính năng động cao, phân phối một cách đa dạng các loại nông ngư sản, phù hợp với quy mô sản xuất vừa và nhỏ của nông ngư dân, nhưng không gắn quyền lợi hai bên và hầu như không chia sẻ rủi ro trong sản xuất, thị trường của cả hai phía. Điều đó thể hiện rõ nét ở sản xuất lúa, gia súc, gia cầm với hiệu quả không cao nhưng thị trường và giá cả tương đối ổn định (dù có nhiều lúc, nhiều nơi cũng bị bắt chẹt, hăm doạ), ở rau màu, trái cây, cây công nghiệp có tiềm năng hiệu quả cao nhưng thị trường, giá cả kém ổn định.

Nhược điểm hệ thống tiêu thụ đa tuyến

Nhược điểm của hệ thống tiêu thụ này là một mặt thiếu khả năng kiểm soát chất lượng hàng hoá một cách đồng nhất, một mặt thiếu nguồn vốn ổn định, thiếu nguồn lực tập trung để có thể đề ra chiến lược hợp lý với thị trường. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp thương nghiệp và công nghiệp khó phát huy được vai trò ổn định tiêu thụ sản phẩm. Ngoại trừ một số ít doanh nghiệp có quỹ đất làm vùng nguyên liệu căn bản hoặc năng động và “chân thành” trong việc xây dựng vùng nguyên liệu hướng tới hệ thống tiêu thụ đơn tuyến, hầu hết các doanh nghiệp vẫn còn dựa vào và thông qua hệ thống đa tuyến với thành phần chủ lực là thương lái.

Đối với đồng bằng sông Cửu Long với ba sản phẩm chủ lực là lúa, trái cây và thuỷ hải sản, với thông tin thị trường và giá cả không đến sâu mọi tầng lớp nông ngư dân, hệ thống tiêu thụ đa tuyến vẫn còn được các doanh nghiệp tận dụng để ép giá, tranh mua, thay đổi tiêu chuẩn, xé hợp đồng… dẫn đến hệ quả là mất ổn định trong sản xuất.

Thương mại hoá nông ngư sản bền vững: hai phương thức

Phương thức từ trên xuống đòi hỏi có những doanh nghiệp lớn về đất đai, trang thiết bị, tài chính, nhân sự và tổ chức điều hành (5M). Chúng tôi đã đề nghị hình thành các chợ đầu mối có sàn giao dịch (đúng nghĩa), hoạt động đồng bộ từ tồn trữ nóng lạnh, vận tải, kiểm định chất lượng.

Phương thức từ dưới lên đòi hỏi hình thành các công ty, hợp tác xã mang tính tổng hợp cao, từ sản xuất nông ngư sản, sơ chế, tồn trữ đến chế biến, thương mại hoá sản phẩm, đến cung ứng cho nông ngư dân tín dụng làm mùa và sinh hoạt, dịch vụ kỹ thuật và thị trường. Ở quy mô hợp tác xã, đối tượng tham gia là trang trại, hộ nông ngư dân, thương lái, nhà vựa, doanh nghiệp chế biến vừa và nhỏ, hợp tác theo hợp đồng từng mùa vụ hoặc từng vụ việc. Ở quy mô công ty, đối tượng tham gia là doanh nghiệp chế biến và kinh doanh tổng hợp, kết hợp với các trang trại, hộ nông ngư dân. Công ty sẽ đầu tư toàn bộ hệ thống tồn trữ, chế biến, xây dựng thương hiệu, vận tải, cung ứng vật tư và dịch vụ kỹ thuật nông ngư nghiệp, vay vốn ngân hàng để tài trợ cho nông ngư dân, bao tiêu sản phẩm cho một khu vực canh tác; từng bước kêu gọi các trang trại và hộ nông ngư dân tham gia làm cổ đông của công ty, tiến lên sản xuất với quy mô lớn hơn. Quy mô sản xuất nhỏ nhất là một tàu xuất khẩu trong một quý. Hình thức này vừa có thể huy động vốn trong nước, lẫn kêu gọi đầu tư nước ngoài. Các công ty kinh doanh xuất khẩu cần tập trung lực lượng hình thành hiệp hội để đủ sức cạnh tranh với các công ty nước ngoài trong việc thu mua sản phẩm và xuất khẩu theo lộ trình mở cửa khi gia nhập WTO.

Bên cạnh việc hình thành các công ty, hợp tác xã tổng hợp nêu trên, là đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, hoàn chỉnh mạng lưới mua bán lẻ gồm các chợ, phố thị, các đại lý, các cửa hàng chuyên doanh, cửa hàng tổng hợp tự chọn. Tại các đô thị cấp tỉnh, việc hình thành các phố thị với các cửa hàng đường phố (street shop), mỗi cửa hàng chuyên doanh một số mặt hàng cùng ngành hàng, liên thông với nhau như một siêu thị, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm trong tỉnh, nhu cầu tiêu dùng của nhân dân và mua sắm của du khách, một cách văn minh, hiện đại.

Sơn Văn