Khu công nghiệp xử lý rác TP.HCM – Long An
Bài học quản lý, đền bù giải toả
SGTT.VN - Tính đến đầu tháng 8.2010, hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) dự án khu công nghiệp xử lý rác (CNXLR) tại Long An đã chi trên 191 tỉ đồng đền bù trên 15,7 triệu m2 nhưng dự án vẫn mới ở giai đoạn hoàn thành GPMB, bảy năm sau quyết định giao đất. Có thể rút ra từ đó bài học về quản lý đất đai.
Nhằm giải quyết lượng rác thải tập trung quá lớn ở TP.HCM, từ năm 2002, UBND TP.HCM đã đề nghị và được UBND tỉnh Long An đồng ý giao đất tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An để đầu tư xây dựng dự án khu CNXLR. Năm 2003, Thủ tướng Chính phủ cho phép thu hồi, tạm giao 1.760ha ở xã Tân Thành, huyện Thủ Thừa, Long An để chuẩn bị xây dựng dự án này. Tuy nhiên, những sai phạm trong công tác GPMB khiến nguồn kinh phí GPMB thất thoát không nhỏ và dự án bị đình trệ.
Theo cơ quan kiểm tra, việc giao cấp đất sai đối tượng, vượt hạn mức, trái thẩm quyền và quản lý đất đai lỏng lẻo của chính quyền các cấp tỉnh Long An đã dẫn đến những thất thoát lớn về ngân sách cấp cho GPMB của dự án. UBND xã Tân Thành, nơi đặt dự án, đã không kiểm tra, báo cáo các trường hợp được cấp đất nhưng không sử dụng, bỏ hoang nhiều năm; nhiều cá nhân, hộ gia đình được cấp đất nhưng chính quyền không lập biên bản bàn giao, cắm mốc ngoài thực địa, không lập hồ sơ theo dõi biến động đất đai ở xã… Nhiều diện tích đất bỏ hoang nhưng vẫn được cấp sổ đỏ, nhiều hộ được cấp sổ đỏ nhiều năm nhưng không có tên trong sổ địa chính xã.
Còn ở cấp huyện, UBND huyện Thủ Thừa đã giao cấp đất tuỳ tiện, sai đối tượng và trái quy định, sử dụng đất của các tổ chức cấp cho cá nhân. Người ta đã làm rõ việc UBND huyện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho cả những đối tượng không sử dụng đất để rồi chuyển nhượng trái phép. Theo thống kê của cơ quan chức năng thì diện tích đất đã được cấp cho các tổ chức nhưng UBND huyện Thủ Thừa lại giao và đền bù cho 201 hộ gia đình, cá nhân là trên 2,32 triệu m2. Với riêng diện tích đền bù sai quy định này, ngân sách bị thất thoát trên 20,88 tỉ đồng. Có những diện tích đất được giao cho các hộ dân là giao tạm và theo nghị định 22/1998/NĐ-CP của Chính phủ thì đất tạm sử dụng không được bồi thường nhưng thực tế các hộ dân vẫn được đền bù vì trước đó, các hộ này đã được cấp GCNQSDĐ.
Các bản thống kê đất hàng năm, các báo cáo, kết luận thanh tra của tỉnh Long An năm 2005 đã cho thấy có diện tích đất không nhỏ (sau này nằm trong dự án) là đất bỏ hoang. Theo quyết định phê duyệt kế hoạch sử dụng đất số 910/QDD-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 9.10.2002, trong khu đất bố trí làm khu CNXLR có 1.275ha đất chưa sử dụng Thường vụ tỉnh uỷ Long An đã có chủ trương, bằng văn bản rằng, với diện tích đất để hoang thì “phải thu hồi lại, cấp cho người có nhu cầu sản xuất, tránh việc không làm nhưng chờ ai vào làm thì đòi tiền”. Nhưng thực tế, chính quyền huyện, xã lại cấp GCNQSDĐ trên các diện tích đó để các đối tượng lẽ ra không được hưởng tiền đền bù lại được đền bù. Điển hình như việc 10 cán bộ, chiến sĩ công an trong tỉnh được cấp 25ha đất từ năm 1995 nhưng 10 người này không sử dụng nên huyện lại đem cấp cho hai hộ khác sử dụng (trồng tràm) vào năm 2001. Khi 10 cán bộ, chiến sĩ công an khiếu nại thì huyện Thủ Thừa lại cho họ nhận tiền đền bù. Tổng diện tích đất bỏ hoang nhưng vẫn được đền bù, căn cứ theo hồ sơ địa chính năm 1998, đã gây thất thoát ngân sách nhà nước số tiền trên 24 tỉ đồng. Ở đây, trách nhiệm phòng Tài nguyên và môi trường (trước đây là phòng Nông nghiệp – địa chính) huyện Thủ Thừa là không nhỏ do thiếu trách nhiệm trong việc báo cáo cho UBND huyện xem xét giao, cấp đất dẫn đến việc cấp đất sai đối tượng, trái quy định, không phát hiện kịp thời các trường hợp đất bị bỏ hoang quá 12 tháng để UBND huyện thu hồi; khi đã có bản đồ địa chính được đo vẽ đúng quy trình, quy phạm vẫn tham mưu cho UBND huyện ban hành các quyết định cấp đất trên sơ đồ đất tạm. Tổng diện tích đất được cấp cho cá nhân nhưng không sử dụng hoặc sử dụng không ổn định, không đáng kể cũng lên tới trên 5,35 triệu m2. Và tiền đền bù không đúng với giá trị thực tế cho số tài sản trên đất cũng được xác định là trên 570 triệu đồng.
Tất cả các việc trên, cùng với những sai phạm về quy định, trình tự thủ tục kê biên, đền bù… của hội đồng bồi thường GPMB khu CNXLR đã gây thất thoát tới trên 45,54 tỉ đồng.
Trong vụ việc này, theo cơ quan chức năng thì không chỉ cấp huyện, xã có sai phạm mà cả sở Tài nguyên và môi trường, sở Tài chính tỉnh Long An đều có sai phạm trong việc tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất, sử dụng ngân sách nhà nước (để đền bù) của các đơn vị huyện Thủ Thừa. Nhưng về phía chủ đầu tư, cụ thể là ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình TP.HCM (thuộc sở Tài nguyên và môi trường TP.HCM) cũng được cho là còn thiếu trách nhiệm trong việc kiểm tra, giám sát các hồ sơ đền bù, đo đạc thực địa, kiểm kê tài sản trên đất dự án.
Mạnh Quân