Chấn chỉnh công tác đấu thầu

SGTT.VN - Theo kết quả kiểm toán năm 2009 do Kiểm toán Nhà nước mới công bố, cơ quan này đã phát hiện hàng loạt đơn vị, địa phương cố tình làm sai quy định về đấu thầu.

Những phát hiện mới đây của cơ quan chức năng về tình trạng đấu thầu, chỉ định thầu sai quy định tại tập đoàn Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam (Vinashin) hay của Kiểm toán Nhà nước tại nhiều bộ, ngành, địa phương cho thấy, mặc dù đã liên tục có những sửa đổi trong các quy định thi hành luật Đấu thầu nhưng tình trạng vi phạm, lách luật, cố ý làm trái luật Đấu thầu vẫn còn rất nghiêm trọng.

Lách, vi phạm luật Đấu thầu

Theo quy định, chỉ các gói thầu về mua sắm hàng hoá, xây lắp có giá trị dưới một tỉ đồng và gói thầu dịch vụ tư vấn dưới 500 triệu đồng mới được chỉ định thầu. Nhưng, tại tỉnh Khánh Hoà, gói thầu tư vấn xây dựng khu kinh tế Vân Phong có giá trị 3,06 tỉ đồng lẽ ra phải tổ chức đấu thầu nhưng lại chỉ định thầu. Bộ Nội vụ cũng không đấu thầu một gói thầu tư vấn trên 0,5 tỉ đồng. Tại tập đoàn Vinashin, rất nhiều gói thầu được chỉ định thầu tuỳ tiện, sơ sài: không có hồ sơ yêu cầu, phần đánh giá hồ sơ đề xuất nhiều gói thầu thậm chí không có báo cáo đánh giá, không có biên bản thương thảo, kể cả thương thảo về giá.

Để lách quy định về đấu thầu, nhiều địa phương, bộ, ngành vẫn dùng cách thức phổ biến là chia nhỏ gói thầu. Điển hình như tỉnh Lạng Sơn, có 10 dự án đầu tư về giao thông, thuỷ lợi thì lãnh đạo tỉnh chia cắt ra tới… 37 gói thầu. Các tỉnh Kiên Giang, Quảng Bình… cũng có tình trạng tương tự. Tại dự án đường cao tốc TP.HCM – Trung Lương, người ta phát hiện ban quản lý dự án chỉ định các nhà tư vấn khảo sát thiết kế trước khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Nhưng ngay trong đấu thầu, tình trạng làm trái các quy định của luật Đấu thầu, quy chế đấu thầu vẫn diễn ra phổ biến ở nhiều nơi và có rất nhiều dạng sai phạm khác nhau. Theo Kiểm toán Nhà nước, đáng lo ngại là ở một số nơi đã xảy ra tình trạng thông thầu. Tại tỉnh Ninh Thuận, một tổ kiểm toán đã phát hiện việc nhà thầu thông đồng với nhau để thay nhau trúng thầu. Tại thành phố Cần Thơ, kiểm tra hồ sơ dự thầu hạng mục san lấp mặt bằng khu tái định cư trung tâm văn hoá Tây Đô giai đoạn 1, người ta thấy đơn vị trúng thầu có hồ sơ không hợp lệ nhưng không hiểu sao vẫn trúng thầu.

Nhiều nơi tổ chức đấu thầu hạn chế nhưng để xảy ra những sai phạm lớn. Ví dụ như tỉnh Kon Tum, tại dự án xây dựng nhà văn hoá lao động của Liên đoàn lao động tỉnh này, dự toán cho gói thầu xây lắp chính là 8,16 tỉ đồng, theo luật phải tổ chức đấu thầu rộng rãi. Nhưng ban quản lý dự án chỉ tổ chức đấu thầu hạn chế cho nên, sau 955 ngày thi công, đơn vị trúng thầu, vì năng lực quá yếu chỉ làm được có 1/3 gói thầu nên chủ đầu tư đã phải chấm dứt hợp đồng, chỉ định một đơn vị khác thực hiện phần còn lại của công trình. Tại Vinashin và một số đơn vị thuộc tập đoàn này như tổng công ty công nghiệp tàu thuỷ Nam Triệu, tổng công ty công nghiệp tàu thủy Bạch Đằng, cơ quan chức năng cho rằng có nhiều gói thầu có dấu hiệu tổ chức đấu thầu mang tính hình thức: nhiều nhà thầu trúng thầu với giá trúng thầu bằng đúng với giá gói thầu đến hàng đơn vị nhỏ nhất hoặc thấp hơn giá gói thầu ở mức không đáng kể. Nhiều gói thầu mặc dù giá trúng thầu có thấp hơn một ít so với giá gói thầu nhưng khi thanh quyết toán cho nhà thầu lại đúng bằng giá gói thầu trong kế hoạch đấu thầu được duyệt.

Nới lỏng thay vì siết chặt quy định

Trong khi tình trạng chấp hành luật Đấu thầu còn yếu kém như vậy thì, thay vì tăng cường kiểm tra, thanh tra, quy định chặt chẽ hơn về đấu thầu thì việc nới lỏng các quy định về chỉ định thầu vừa qua đang gây nên sự lo ngại mới. Cụ thể, từ tháng 2.2009, Chính phủ đã uỷ quyền cho lãnh đạo uỷ ban nhân dân cấp tỉnh, bộ trưởng các bộ xem xét, quyết định các dự án đầu tư có tổng mức đầu tư không quá 5 tỉ đồng với các dự án “vì lợi ích quốc gia” hoặc các dự án nhằm đảm bảo an ninh, an toàn năng lượng. Người ta lo ngại quy định này sẽ bị lợi dụng để đưa hầu hết các dự án có mức vốn đến 5 tỉ đồng vào diện chỉ định thầu bởi có dự án nào không phải là “vì lợi ích quốc gia”? Ngay cục Quản lý đấu thầu, bộ Kế hoạch và đầu tư cũng lo ngại việc triển khai chỉ định thầu quá nhiều có thể gây ra nhiều tiêu cực, thất thoát. Bởi vì, đến nay, trung bình một địa phương đề xuất danh mục các dự án cần chỉ định thầu đã lên tới tổng cộng 2.000 – 3.000 tỉ đồng; cả nước, một năm, số vốn dự án đề nghị chỉ định thầu cũng lên tới khoảng 150 – 160 ngàn tỉ đồng.

Có thể hiểu rằng, chính sách cho phép chỉ định thầu các gói thầu như vậy là một giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án, công trình trong thời điểm kinh tế suy giảm. Nhưng, trong điều kiện bình thường, quy định này nếu được áp dụng rộng rãi sẽ không phù hợp với luật Đấu thầu và có thể dẫn đến tình trạng chỉ định thầu tràn lan, vì lợi ích không còn là “của quốc gia”.

Mạnh Quân