Cần chuyên gia xử lý bom nợ nổ chậm

SGTT.VN - Nợ trong và ngoài nước của Vinashin hiện nay có phải là một trong những quả bom nợ nổ chậm trong kho bom nợ nổ chậm toàn cầu không? Và kim đồng hồ đã nhích gần đến điểm kích hoạt chưa?

Mấy năm trước, cây kim đồng hồ của trái bom nợ nổ chậm tại Mỹ đã nhích dần đến điểm kích hoạt, gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008. Iceland khánh tận và Hy Lạp phải kêu cứu cũng vì trái bom nợ nổ chậm. Các khoản nợ chính phủ của nhiều nền kinh tế, phát sinh từ cuộc khủng hoảng, đang dần chạm đến giới hạn cho phép, được giới chuyên môn gọi là “trái bom nợ nổ chậm toàn cầu”.

Nợ trong và ngoài nước của Vinashin hiện nay có phải là một trong những quả bom nợ nổ chậm trong kho bom nợ nổ chậm toàn cầu không? Và kim đồng hồ đã nhích gần đến điểm kích hoạt chưa? Đây là một câu hỏi kép mà không ai muốn trả lời vì là một câu hỏi, một vấn đề không ai muốn nghĩ đến.

Thế nhưng, việc gì phải đến ắt sẽ đến. Với những khoản thâm hụt tài chính lớn mà Vinashin không thể tự bù đắp và tác động từ những trái bom nợ nổ chậm của những nền kinh tế giàu mạnh khác, một phần thực tế của vấn đề Vinashin đã được Chính phủ xác nhận, và có thể cho rằng: Vinashin là một quả bom nợ nổ chậm 90.000 tỉ VND của nền kinh tế chúng ta. Phần thực tế còn lại là gì? Phải nhanh chóng: (i) ngăn chặn kim đồng hồ, không cho tiếp tục nhích đến điểm kích hoạt, (ii) tháo gỡ quả bom nợ Vinashin và di chuyển những quả bom nổ chậm khác đến những nơi không gây tác hại.

Những lỗ hổng xử lý

Thị trường nợ trong nước của Việt Nam hiện nay còn quá nhỏ và đơn điệu so với nhu cầu phát triển kinh tế rất lớn và kéo dài trên 20 năm phía trước. Một hụt hẫng khác là hầu hết các công cụ tài chính nợ phát hành cho thị trường trong nước không phù hợp với những yêu cầu chung của thị trường nợ quốc tế cho nên đã không được giao dịch và xử lý rộng rãi bên ngoài.

Thị trường vốn nợ toàn cầu năm 2009 khoảng 91.000 tỉ USD, luôn luôn có kích cỡ lớn và giá trị cao gần gấp đôi thị trường vốn cổ phiếu (equity). Thị trường nợ cũng có nhiều loại công cụ tài chính hơn so với thị trường cổ phiếu. Thị trường nợ hoạt động không ồn ào và phổ cập như thị trường cổ phiếu mà chúng ta thường nghe thấy hoặc tham gia thường ngày. Thị trường nợ thường được giao dịch và xử lý qua các định chế tài chính hoặc tổ chức đặc biệt khác cho nên có những quy cách và quy tắc cũng rất khác với thị trường cổ phiếu.

Thị trường nợ toàn cầu được xử lý và giao dịch với nhiều hình thức khá linh động như: (i) chuyển nợ thành vốn cổ phiếu, (ii) mua – bán – chia nợ, (iii) đổi nợ chỗ này lấy chỗ khác, (iv) tách nợ và chuyển nợ, (v) đổi nợ lấy hàng hoá, (vi) trộn lẫn những hình thức đó… Thị trường xử lý nợ là thị trường đòi hỏi những phối hợp với nhiều thị trường khác và những kỹ năng thiết kế khá cao.

Trên một diện rộng tại Việt Nam, dường như vẫn còn thiếu sự phân biệt những điểm khác biệt cơ bản giữa hai thị trường vốn nợ và thị trường vốn cổ phiếu. Chính vì vậy, đã có những sai lầm và nhầm lẫn trong những cách tiếp cận và phương pháp xử lý nguồn vốn và những tình huống nảy sinh.

Cũng như các định chế tài chính đa phương khác như WB, ADB và ECB, vào tháng 4.2010 IMF đã khuyến cáo rất mạnh về vấn đề các khoản nợ chính phủ đã chạm hoặc gần chạm đến giới hạn cho phép và chính đó là loại bom nợ toàn cầu. Thị trường bom nợ toàn cầu hiện nay là vấn đề chung của toàn cầu chứ không phải riêng của một nền kinh tế nào; vì vậy không nên nhầm lẫn cho rằng trong việc xử lý và giao dịch các loại nợ này có những điểm cá biệt của/cho Việt Nam.

Nếu nhìn lại bằng cái nhìn chuyên nghiệp thì sẽ thấy Việt Nam đã vấp một số sai lầm và nhầm lẫn trong cách tiếp cận và xử lý một số khoản nợ trong thời kỳ khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 – 1999.

Đạo lý xử lý

Bây giờ, Vinashin, một quả bom nợ nổ chậm, đã nổ và đã gây một vòng kính sát thương không nhỏ trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Chúng ta đã có vài kinh nghiệm xử lý bom nợ qua CLB Paris, CLB London, và một vài thương vụ khác nhưng đó là thời khác và bây giờ rất khác cho nên cách tiếp cận và xử lý cũng phải khác và minh bạch hơn. Hơn lúc nào hết, xã hội chúng ta cần một đội ngũ chuyên gia xử lý các quả bom nợ của giai đoạn 2006 – 2010 và có thể cả 2015, những quả bom nợ mà trên 50 triệu nông dân trồng lúa gạo hai năm chưa đủ trả.

Oái oăm là người làm ra bom nợ không thiếu, nhưng người xử lý bom nợ thì chúng ta còn thiếu trầm trọng. Thiếu nhưng cũng phải xử lý, và xử lý cho đến tận cùng của đạo lý.

Lê Trọng Nhi

>> Sự kém cỏi của thị trường nợ