Quy hoạch nhân lực mạnh ai nấy làm

SGTT.VN - Đã hai năm nay, trường đại học Công nghiệp Hà Nội phối hợp với tập đoàn Hồng Hải (Foxconn) đào tạo nghề cho những lao động đã tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng khối kỹ thuật.

Ông Hoàng Văn Điện, hiệu trưởng trường này cho biết, đây là chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng của tập đoàn Hồng Hải theo cách thức hợp tác giữa hai bên. Trường đại học Công nghiệp Hà Nội chi ra 6 triệu USD, tập đoàn Hồng Hải góp vào 5 triệu USD để thành lập một trung tâm đào tạo kỹ thuật. Đối tượng đào tạo là những sinh viên đã tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng khối kỹ thuật.

Đến nay khoá đào tạo đầu tiên gồm 400 sinh viên đã tốt nghiệp. Trung tâm này đang đào tạo khoá thứ hai hơn 100 người. Những sinh viên đã tốt nghiệp này chủ yếu được đào tạo các lý thuyết, kỹ thuật liên quan tới việc gia công khuôn mẫu cơ khí chính xác. Ngoài ra, họ còn được huấn luyện trong một môi trường tác phong công nghiệp cao. “Đến ăn cơm cũng phải xếp hàng và mọi công việc yêu cầu sự chính xác thời gian gần như tuyệt đối”, ông Điện nói.

Điều lạ kỳ trong câu chuyện này là, những sinh viên dù đã tốt nghiệp các trường đại học cao đẳng khối kỹ thuật trong nước, để vào làm việc ở những doanh nghiệp như vậy đã buộc phải học nghề và học thêm những kỹ năng tác nghiệp. Nhưng đây không phải là câu chuyện mới ở nước ta. Tuy mỗi doanh nghiệp có một cách làm khác nhau, nhưng việc đào tạo lại nghề và kỹ năng cho người lao động đã tốt nghiệp các trường cao đẳng đại học doanh nghiệp phải làm thường xuyên.

Câu chuyện này thêm một lần nữa cho thấy việc quy hoạch phát triển nhân lực ở nước ta thực sự chưa ổn. Thị trường lao động dư thừa nhiều các kỹ sư, cử nhân và thiếu lao động có tay nghề thực hành nên doanh nghiệp đã “chơi trội” bằng cách tuyển kỹ sư cử nhân và đào tạo lại nghề. Cách này rõ ràng gây lãng phí cả về thời gian, tiền bạc cho người lao động, doanh nghiệp và cả xã hội. Nhưng không thể trách doanh nghiệp về cách làm của họ mà chính việc thiếu quy hoạch phát triển nguồn nhân lực đến tận bây giờ buộc doanh nghiệp phải làm như vậy.

Chỉ tiêu tuyển sinh vào các trường đại học, cao đẳng năm nay khoảng 500.000 người. Bộ Giáo dục và đào tạo tính chỉ tiêu này dựa trên năng lực đào tạo của các trường theo diện tích mặt sàn trung bình theo đầu sinh viên và tỷ lệ sinh viên ứng với số lượng giảng viên. Ngày 20.7 là hạn chót các trường cao đẳng, đại học phải báo cáo về số lượng chỉ tiêu các trường tuyển theo từng ngành đào tạo.

Như vậy với hơn 1 triệu học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông của năm nay, cộng thêm một số học sinh tốt nghiệp các năm trước tiếp tục thi để tìm kiếm cơ hội vào các trường đại học, thì số lượng học sinh còn dành cho các trường nghề không nhiều, chỉ tương đương với lượng chỉ tiêu và các trường đại học, cao đẳng. Sẽ có nhiều trường nghề phải xoay xở mọi cách để tìm kiếm học sinh cho mình. Nhưng nhìn sâu xa hơn thì việc vào trường nghề là chọn lựa cuối cùng của số lượng thí sinh kia, khi họ không còn cửa bước chân vào đại học, cao đẳng.

Thực tế này rõ ràng mâu thuẫn với câu chuyện kỹ sư, cử nhân phải học lại nghề mới có thể làm việc và mâu thuẫn với những gì đang diễn ra trên thị trường lao động nước ta. Cách làm này cho thấy việc đào tạo hiện như một hoạt động thường xuyên để nuôi sống các trường đại học cao đẳng, hơn là việc cung cấp cho xã hội một nguồn nhân lực phù hợp hỗ trợ cho phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Trong khi nhiều năm qua, việc thừa cử nhân, thiếu công nhân kỹ thuật đã được đặt ra bức xúc ở hầu hết các diễn đàn liên quan đến nguồn nhân lực và nhiều công trình nghiên cứu, nhiều chuyên gia đã liên tục lên tiếng lo ngại về tình trạng này.

Ông Mạc Văn Tiến, viện trưởng viện Khoa học dạy nghề cho rằng, điều thiếu hụt thực sự ở nước ta là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực tổng thể, ở đó có quy hoạch, có dự báo để biết được ngành nào thì cần đào tạo nhiều, ngành nào ít. Chiến lược này điều phối việc bao nhiêu học sinh sẽ học cao đẳng đại học, học những ngành gì và bao nhiêu học sinh sẽ phải tham gia các trường dạy nghề. Các bộ liên quan thực hiện quy hoạch này bằng cách phân luồng học sinh ngay từ bậc học phổ thông và có định hướng cụ thể cho học sinh, thay vì phó mặc việc phân luồng, hướng nghiệp theo kiểu không làm thì thiếu như hiện nay.

Cách đây bốn năm, vào năm 2006 bộ Kế hoạch và đầu tư đã được Chính phủ giao xây dựng Chiến lược phát triển nhân lực nước ta đến năm 2020, nhưng sau vài cuộc họp khởi động, kể từ năm 2007 tới nay chiến lược này đã không còn được nhắc tới. Năm 2008, ban chỉ đạo quốc gia về đào tạo theo nhu cầu xã hội trực thuộc Chính phủ cũng được thành lập với mục tiêu sẽ điều phối những vấn đề liên quan đến nhân lực và “chia việc” cho hai bộ liên quan là bộ Giáo dục và đào tạo và bộ Lao động – thương binh và xã hội nhưng tới thời điểm này thực tế đang diễn ra theo hướng, việc phát triển nguồn nhân lực mạnh ai nấy làm và thiếu quy hoạch như vậy.

Tây Giang