Khói đốt đồng

Quê tôi ngày trước làm ruộng bằng cách phát cỏ, không có cả cày máy lẫn cày trâu. Cỏ phát được cào dồn lại thành từng luống thẳng tắp, xuôi mút theo chiều dài của mảnh ruộng, gọi là vồng cào.

Bò bên đụn rơm, những hình ảnh sắp sửa lùi vào kí ức. Ảnh: Nguyễn Trọng Tín

Phần lớn những năm tháng tuổi thơ tôi sống bên cạnh cậu tôi, một người đặc biệt mê ruộng, mê trâu mà mãi gần cuối đời mới sắm nổi trâu. Mùa sau tết, tôi ham nhứt là được theo cậu đi đốt đồng. Gốc rạ, cỏ khô ào ào cháy lướt, nhưng bờ vồng thì cháy chậm, cháy ngún. Những chiều êm gió, khói trắng cuồn cuộn những dải lớn, nhè nhẹ đong đưa.

Đi theo sau những bờ vồng ngún cháy là thế nào cũng có được đồ ăn. Lúc thì đó là những con ốc bươu cháy sém, giòn như mề gà, mùi thơm khen khét và vị ngọt còn đọng hoài trong trí nhớ. Khi khác là những con rắn bông súng no tròn, nằm cong ẹo, bên hông nứt ra đùm trứng trắng tinh, bốc khói nóng hổi. Cậu tôi thường bắt ở những vũng cạn mấy con cá dày mập ú, vùi vô bờ vồng cho lửa ngún qua, thế là có món cá nướng tuyệt vời. Bao giờ đi đồng trong túi cậu tôi cũng có ít hột muối, mấy trái ớt hiểm xanh và lon gô cơm nấu thật khô, ém cứng.

Rơm vừa làm thức ăn cho bò, vừa dùng làm con cúi un muỗi cho bò. Ảnh: Nguyễn Trọng Tín

Mấy năm trước cậu tôi ngã bịnh. Cả đời ông chưa một lần giở áo cho thầy thuốc đặt ống nghe. Ban đầu cũng tưởng cái chứng tức thở của ông là do tuổi già. Mà hoá ra sau khi các thầy thuốc soi nhìn, lại là bịnh nan y. Nó là một khối u trong gan. Nhưng chỉ có người thân biết, còn ông thì không được biết. Ngày bịnh viện cho ông xuất viện về nhà, tôi chở ông về nhà tôi ở lại. Nhà tôi ở vùng ngoại ô phía Hóc Môn. Cạnh nhà có hộ láng giềng nuôi mấy con bò. Một khuya, cậu tôi kêu mở cửa cho ông ra sân một lúc. Cứ tưởng ông khó ngủ, muốn ra sân hít thở khí trời. Mãi sáng ra mà vẫn không thấy ông về. Tôi đi loanh quanh qua nhà hàng xóm thì gặp ông đang ngồi lui cui chỉ cho chủ nhà cách bện rơm thành con cúi để un muỗi cho bò, vừa nhiều khói, lại lâu tàn. Rơm bện cháy ngún như bờ vồng cháy khi ta đốt đồng. Ông vừa bện vừa giảng giải cho ông chủ bò như vậy.

Sau buổi sáng hôm đó, ông nhứt quyết về quê, dù cho tôi có cầm giữ cách nào đi nữa. Ông nói cái mùi con cúi làm ông nhớ bầy trâu ở nhà. Ngày ông đi khám bịnh, các con ông định bán trâu để mua máy xới đất, mà ông còn chưa chịu.

Bác sĩ nói rằng bịnh ông chỉ còn kéo dài trong ba, bốn tháng. Nhưng cũng lạ lùng, phải hơn ba năm sau khi rời khỏi nhà tôi ông mới mất, dù chẳng thuốc thang gì. Khói đốt đồng có tham dự gì vào việc này chăng, hỡi các nhà y học?

Sau ngày ông mất, tôi về, mợ tôi nói lại rằng, ông dặn sau này tới thanh minh dọn cỏ mộ ông, nhớ gom cỏ đốt lên ngọn khói…

Nguyễn Trọng Tín