Bác Chín Tấc kể chuyện - Nguyễn Trọng Tín

Hớt cá thia thia

Ảnh minh họa Ảnh: internet

Trong thế giới vô số những loài cá nước ngọt bé nhỏ, vụn vặt, thì thia thia là loài có danh, có tiếng bởi một kỷ năng nổi bật: đánh nhau. Bản năng hiếu chiến của cá thia thia, hóa ra lại bắt nguồn từ một lý do rất… tình cảm, chính đáng.

Hớt là đi tìm bắt cá thia thia sinh trưởng trong tự nhiên.

Thôn quê Nam bộ, trẻ con thường chơi cá thia thia theo mùa. Mà không chỉ cá thia thia; đá dế, bắn bi (bắn cu li), thả diều… đều theo mùa. Mùa cá thia thia vào đầu mùa mưa. Khi những cơn mưa đêm đầu mùa làm ngập nước đồng ruộng, thì bóng dáng những chú cá thia thia cũng lượn lờ trong giấc mơ trẻ con.

Trong thế giới cá thia, phái đẹp lại thuộc về… giống đực. Tất cả những gì đẹp đẻ ở ngoại hình đều nằm hết ở con đực: vảy xanh đen, mình thon, phướng dài, vây to, mang rộng, cả thân hình lắp lánh ánh ngủ sắc. Con cái trông có vẻ lầm lủi, phướng cụt, vây ngắn, bụng to, chỉ điểm trên bộ vảy những chấm hay sọc đen nhợt nhạt. Dấu hiệu để nhận biết “ngôi nhà” của cá thia thia là miếng bọt trắng cở đốt ngón tay cái nổi bập bềnh trên mặt nước. Miếng bọt ấy là do chú cá đực tạo ra để “dẫn dụ” một cô nàng nào đó đến làm bạn tình. Miếng bọt xốp kia về sau sẽ là nơi để chị nàng đẻ và ươm trứng, gầy dựng thành đàn cá con.

Dù nước ngập tràn đồng, nhưng để tìm được nơi ngụ cư của cá thia không khó. Cá thia có thể làm tổ ở khắp nơi, trong những đám cỏ rậm ngập nước, dưới những gốc rạ chưa lịp mục rả, cho tới những hóc kẹt giữa những thân bẹ trong các đám dừa nước. Nhưng, với những đứa trẻ sành sỏi, chúng sẽ biết ngay rằng, ở những nơi thông thường ấy, chỉ có những chú cá thia thia thông thường. Những chú cá thiện chiến, thường chiếm cứ những chỗ ở độc đáo, như trong bộng một trái dừa bị chuột khoét rụng xuống ở bờ mương hay một lõm nước dấu chân trâu ở bờ đám mạ. Để sở hữu những nơi này, chủ nhân của nó phải đủ sức thường xuyên đánh bại những kẻ xăm lăng muốn chiếm cứ chỗ ở và người bạn tình của nó. Tình thế ấy đã biến những chú chàng xinh đẹp thành kẻ hiếu chiến, thiện chiến.

Hớt một ổ cá thia thia, thường khi là bắt được cả con đực và con cái. Việc đầu tiên của đứa trẻ là thả con cái để nó còn kiếm bạn tình khác mà sinh sôi đàn con. Con đực, nếu không mang theo gì để đựng, chỉ cần ngắt một cái lá môn cho vào bụm nước là ổn. Nếu thả hai con đực vào chung một lá môn, thì nó vẫn đánh nhau trong ấy.

Thức ăn chủ yếu cho cá thia thia là lăn quăn (bọ gậy) và trứng nhền nhện. Để “tăng lực” và làm cho răng cá bén hơn, đánh nhau hay hơn thì cho cá ăn thêm trùn chỉ. Một chú cá thua trận, vẫn có thể nuôi lại và sau khi bình phục nó vẫn tiếp tục “chiến đấu”. Nhưng thường thì chủ nó sẽ trả nó lại với đồng ruộng, bởi cá thia có một nhược điểm khó hiểu là đã thua thì nó chạy mặt luôn, không bao giờ dám đánh nhau lại với đối thủ đã thắng trận. Nên chú bé chủ nó phải tìm vớt một con cá khác mới mong thắng được không chỉ là con cá thắng trận kia, mà chính là thằng bé đã đánh bại mình. Thông thường trước khi được thả về đồng, nó vẫn được chủ nuôi dưỡng cho lành lặng hết thương tích.

Mùa cá thia thia nào rồi cũng đi qua. Nhưng tuổi thơ của đứa trẻ thì vẫn ở lại với chấm bọt xốp trắng tinh, với hóc đất, với bộng dừa, với mùa sa mưa… dù đứa trẻ ấy về sau đầu hai thứ tóc như người viết bài này.

Nguyễn Trọng Tín

Câu chuyện kỳ sau: Mùa cá lên