SÀI GÒN TIẾP THỊ TẾT 2009

Vẻ đẹp của sự phá hủy

SGTT Xuân 2009 - Nếu do hàng mình bị lỗi, thua sút công nghệ thì còn biết để tập trung cải tiến. Nhưng đọng hàng vì sức mua thị trường giảm sút thì nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp” – ông Lê Văn Chính, cố vấn kỹ thuật công ty truyền thông Sơn Ca, cho biết sau chuyến khảo sát thị trường dịp cuối năm ở ba miền. Sản phẩm chủ lực của công ty này là đầu karaoke với công nghệ hình minh hoạ phù hợp với nội dung do nhóm nghiên cứu thuộc công ty phát triển.

Ông Võ Hữu Hải tự tin về khả năng thương mại hoá chip kiểm soát năng lượng

Gần 30 năm theo ngành điện tử, từng tham gia gầy dựng một công ty điện tử của Việt Nam nhưng ông Chính đã phải chia tay khi hướng phát triển bằng đổi mới công nghệ không có được sự đồng thuận trong hội đồng quản trị. Vốn liếng mở Sơn Ca nhỏ, nhưng nguồn vốn chính theo đánh giá của ông Chính là đội ngũ kỹ sư nghiên cứu, những người  đeo đuổi ước mơ phát triển công nghiệp điện tử từ công nghệ do trong nước nghiên cứu.

Sơn Ca là một trong số ít ỏi công ty điện tử của Việt Nam tìm hướng đi riêng bằng phát triển công nghệ do trong nước nghiên cứu. Bên cạnh Sơn Ca, hiện nay xuất hiện thêm các công ty có nguồn vốn và công nghệ từ Việt kiều như công ty cổ phần Bán dẫn Việt Nam (VSMC) đầu tư vào thiết kế bán dẫn trong lĩnh vực điện tử – công nghệ thông tin.

Nghiên cứu của nhóm kỹ thuật ở Sơn Ca không nằm trong danh sách 188 bằng sáng chế độc quyền hay 991 đơn sáng chế đăng ký mà cục Sở hữu trí tuệ thống kê trong giai đoạn 1998 – 2007. Lý do ông Chính đưa ra là chi phí đăng ký còn cao với một doanh nghiệp nhỏ như Sơn Ca. Cục Sở hữu trí tuệ cũng đã cấp 5.649 bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp trong 10 năm qua, chỉ bằng 13% so với nhãn hiệu hàng hoá đăng ký trong cùng giai đoạn. Tổng kết từ năm 1981 – 2007, lượng bằng sáng chế cấp cho trong nước là 1.777 bằng, chiếm 9% trong tổng số bằng được cấp. Lượng đăng ký đã thấp, lượng chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ cũng thấp. Trong cơ cấu sở hữu trí tuệ đăng ký của năm 2007, chỉ có 9% là bằng sáng chế, 1% là giải pháp hữu ích và 84% là đăng ký nhãn hiệu hàng hoá.

Không có gì lạ, khi tỷ lệ sáng chế và giải pháp hữu ích thấp như vậy. Việt Nam, theo báo cáo về chỉ số cạnh tranh quốc gia 2008, được xếp vào nhóm kinh tế phát triển các yếu tố cơ bản, chứ không thuộc nhóm kinh tế phát triển dựa trên sự hiệu quả hay công nghệ. Nhóm chuyên gia của diễn đàn Kinh tế thế giới đánh giá cao Việt Nam ở nguồn nhân lực, thị trường có tiềm năng, nhưng yếu về giáo dục và đào tạo.

Bất lợi cho những người đeo đuổi ước mơ phát triển bằng công nghệ như ông Chính hay các công ty thiết kế chip, vi mạch ở Việt Nam như công ty VSMC không chỉ là đội ngũ nhân lực mà là môi trường để thương mại hoá sản phẩm. Họ cũng khó tìm được sự cộng hưởng từ các doanh nghiệp nhà nước. Góp vào sự bùng nổ của cơn sốt bất động sản và chứng khoán cuối năm 2007 có mặt gần như không thiếu các tổng công ty lớn của Nhà nước. Sự phát triển có những hướng không dựa trên năng lực lõi và tay nghề chuyên môn đó, như phân tích của giáo sư Tôn Thất Nguyễn Thiêm, khó mang lại sự phát triển bền vững. Sau khủng hoảng khu vực 1997, tập đoàn Samsung đã thay đổi chiến lược, trong đó mũi nhọn là điện tử được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu công nghệ bán dẫn. Còn quá sớm để có tổng kết về cuộc khủng hoảng tài chính đang đẩy nhiều nền kinh tế lớn lâm vào suy thoái. Tuy nhiên, các học giả từ công ty tư vấn McKinsey gợi ý rằng, bài học từ đại suy thoái 1930 cho thấy, khủng hoảng là cơ hội cho các công ty có dòng tiền dồi dào và biết phát triển các ý tưởng. Ba gương mặt nổi lên khi kinh tế hồi phục sau giai đoạn suy thoái là Dupont, Hewlett-Packard và Polaroid nhờ các bằng sáng chế mà họ đầu tư cho nghiên cứu ngay cả khi kinh tế suy giảm đến cực điểm.

Khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam, tuy đông, nhưng yếu và nhỏ, nên khả năng chịu phá huỷ để có sự sáng tạo có phần dễ dàng hơn khối doanh nghiệp nhà nước.

Niềm hy vọng của ông Chính và các kỹ sư trẻ ở Sơn Ca là hộp phát hình HD dành cho ti vi LCD độ nét cao, và đón đầu với sản phẩm đầu Bluray. Không đăng ký bản quyền do phí cao, nhưng đầu năm 2008, Sơn Ca chấp nhận trả tiền cho đối tác nước ngoài mua giải pháp công nghệ để tiếp cận công nghệ Bluray. Ông Võ Hữu Hải, giám đốc VSMC cho biết, quý 3 năm nay, chip kiểm soát năng lượng do công ty thiết kế sẽ được thương mại hoá.

Quốc Khánh
ảnh Phan quang