Hương vị quê nhà - làng biển

Biển lặng

SGTT Xuân 2012 - Chú của bạn, mỗi bận về quê đi ngang cánh đồng ấy, lại kể câu chuyện xưa. Chuyện những thanh niên trai tráng bí mật hẹn nhau một nơi, ghé lưng đẩy con thuyền đi về phía biển. Chuyện những bụi gai mắt mèo cào rách thịt da, những hố hầm bất trắc quê nhà muốn giữ chân bầy con bị ruồng bỏ.

Mà trăng trên trời thì sáng lắm. Sáng đến đáng sợ. Biển thì đầy ắp trên vai!” Ánh sáng của màu trăng, tiếng sóng cồn cào của biển ba mươi năm trước chưa bao giờ ám ảnh tâm trí người đàn ông đã đi qua quá nửa cuộc đời lưu lạc trên địa cầu rộn ràng mà hoang vu.

Những cuộc phiêu lưu thừa chết thiếu sống trong các cuộc ra đi như thế, bạn đã được gom nhặt qua ký ức nhiều người. Những câu chuyện không vui đó, qua một độ lùi của thời gian, là mấy mươi năm trong một kiếp sống, mà bao giờ cũng như được kéo lại gần như mới hôm qua, sự bi thảm và mất mát chẳng bao giờ nguội lại.

Bạn nhớ ba mình đã uống một trận say ngất khi gặp lại người thân cũ, người mà hai mươi năm trước đã chung thuyền và chứng kiến cái chết thương tâm của chị gái bạn. Trong cơn say, ký ức nén chặt dưới đáy sâu thời gian đã được khơi dòng, như cách người ta tự chọc thủng trái tim mình để một lần nhận diện dòng máu uất nghẹn chảy ra lai láng rồi được chết cũng an lòng. Hai người đàn ông khóc nức nở khi kể về những nhục nhằn mà cô gái mười lăm tuổi phải trải qua trên biển trước khi bị giết. Nhiều người phụ nữ bị giết vì những va đập đến từ phía sau. Người đàn ông nói trong nước mắt.

Bạn cũng nhớ câu chuyện của chị T., người mà bạn tình cờ gặp trong một tour du lịch Phnom Penh vào hồi năm ngoái. Suốt chuyến đi trải nghiệm cảm giác băng qua cánh đồng chết trên quê hương cây thốt nốt, chị đã kể lại một vùng biển chết khác trong quá khứ thảm thương của gia đình mình. “Chị dâu tôi đã điên loạn sau khi bị hải tặc cột vào cột buồm và hiếp. Chị ném mình xuống biển vì không muốn nhìn thấy cảnh chúng tiếp tục hiếp đứa con gái mười ba tuổi của mình”. Anh trai chị T. sống ba mươi năm trầm ngâm điếng dại nơi đất khách. Ba mươi năm anh không thích di chuyển, hội nhập với thế giới bên ngoài, chỉ ngồi với đôi mắt khô lạnh nhìn mãi vào những bức ảnh chụp những cảnh biển dán kín trên bốn bức tường.

Và nhiều những câu chuyện bạn được nghe với sự hiếu kỳ trước một biển mất mát của những con người thân quen. Bạn đã nghĩ tất cả họ sẽ là nhân chứng, những nguồn tư liệu sống động góp vào kho dữ liệu một lúc nào đó trong cuộc đời sẽ phải dùng tới. Song, bạn cũng rơi vào tình trạng mà nhà văn Mỹ gốc Việt, Nam Lê đã viết trong một truyện ngắn nói về thứ văn chương vết thương, dựng lại tiểu sử thống khổ và mất mát của chính gia đình mình: “Tôi chợt nhận ra rằng bề mặt một dòng sông phải mất nhiều giờ, đôi khi nhiều ngày để đóng băng hoàn toàn – giữ dưới lớp da của nó một thế giới pha lê hoàn hảo – và thế giới đó có thể vỡ tan bởi một viên đá nhỏ rơi xuống như một đơn âm”. Điều này cũng khiến bạn liên tưởng đến những thước phim buồn trong First morning (Buổi sáng đầu năm) của đạo diễn Việt kiều Victor Vũ, với hình ảnh người anh trai gặp lại đứa em gái khốn khổ lưu lạc của mình, chỉ còn cách làm sống lại những vết thương quá khứ của gia đình thì giữa họ mới tìm được mối tương thông của tình thân và sự chia sẻ.

Đoạn kết phim là một khung cảnh biển mênh mông buồn, như muốn nhấn chìm hai thân phận con người lạc loài.

Bạn đã tự hỏi, mình tìm đến những dữ liệu mất mát vì sự hiếu kỳ của kẻ hậu sinh trước sự lộng lẫy của những nỗi đau thương hay vì một lý do nào khác, khi mà hơn ai hết, chính bạn cũng biết rằng, viết, làm phục sinh trọn vẹn những thực tại đó là cả một sự bất lực.

Chú bạn nói, trăng sáng đến đáng sợ. Và biển hung hãn đến đáng sợ. Những trai làng hì hục nhịn thở đẩy chiếc thuyền đi qua những cánh đồng đầy gai mắt mèo nhọn trước khi chạm vào biển để đánh cược cuộc đời.

Có những người nằm lại giả chết trước khi đụng vào mép sóng doạ nạt.

Khi dượng bạn đi ngược về miền Tây tìm nhận xác đứa cháu gái mồ côi nằm dưới một rừng nấm đất vô thừa nhận, ông đã không khóc một tiếng nào. Ông chỉ nói trong ráo hoảnh: “Có một đường rạn vỡ kéo dài ở phần xương sọ phía sau”.

Có lẽ đó là hôm ông thấy biển ngoài kia chùng lặng đến bất thường.

bài và ảnh: nguyễn vĩnh nguyên